Prodor na istok

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Protjerivanje Poljaka nakon njemačke invazije na Poljsku 1939. godine. Poljaci su uklanjani kako bi se napravio prostor za njemačke koloniste, u sklopu germanizacije zapadne Poljske

Prodor na istok (njem. Drang nach Osten) termin je skovan u 19. vijeku i označava njemačku ekspanziju ka slovenskim zemljama.[1] Termin je postao moto njemačkog nacionalističkog pokreta krajem 19. vijeka.[2] U nekim istorijskim diskursima, „Prodor na istok” kombinuje istorijska njemačka naselje u srednjoj i istočnoj Evropi, srednjovjekovne (12—13. vijek)[3] vojne ekspedicije poput tevtonskih vitezova (vidjeti Sjeverni krstaški ratovi) i politiku germanizacije i ratove savremene njemačke države, poput nacističkog koncepta životnog prostora (nem. Lebensraum).[4][5]

U Poljskoj termin „Prodor na istok” se koristi kako bi se opisao program germanizacije Poljske,[6] dok je u Njemačkoj moto dio šireg nacionalističkog odobrenja srednjovjekovnih njemačkih naselja na istoku i ideje o „superiornosti njemačke kulture”.[6] Moto „Prodor na zapad” (njem. Drang nach Westen), izveden iz Prodora na istok, korišten za prikaz navodnog poljskog prodora na zapad.[6][7]

Koncept Prodor na istok bio je ključni element njemačkog nacionalizma i glavni element nacističke ideologije.[8]

Porijeklo termina[uredi]

Poljski novinar Julijan Klačko 1849. godine prva je osoba koja je upotrijebila tremin Prodor na istok, iako je diskutabilno da je on osmislio termin ili ga je koristio u vidu citata. Budući da se termin u većini slučajeva koristi u njemačkom obliku, zaključeno je da je njemačkog porijekla.[9]

Pozadina[uredi]

Faze njemačke ekspanzije na istok, 700—1400.
  Prije 700.
  700—1099.
  1100—1199.
  1200—1250.
  1251—1300.
  1301—1400.

Prodor na istok je povezan sa srednjovjekovnim njemačkim Ostzildungom. Ovaj „kolonizacija istoka” odnosi se na ekspanziju njemačke kulture, jezika, države i naselja u istočne i sjeverne oblasti Evrope, naseljene Slovenima i Baltima.

Rast stanovništva tokom visokog srednjeg vijeka podstakao je kretanje naroda iz Porajnja, Flandrije i Saksonije u sastavu Svetog rimskog carstva ka istoku u slabije naseljena područje Baltika i Poljske. Ovo kretanje stanovništva podsticalo je plemstvo, slovenski kraljevi i vojvode, kao i srednjovjekovna Crkva. Većina ovih naselja nastala je na štetu Polabskih Slovena i paganskih Balta (vidjeti Sjeverni krstaški ratovi).

Buduća država Pruska, naziv je dobila po pobjeđenim Starim Prusima, svoje korijene uglavnom ima u ovim kretanjima. Kako se srednji vijek približavao kraju, Tevtonski red, koji je u sjevernu Poljsku pozvao Konrad Pjast, asimilisao i prisilno preobratio veliki dio južnog baltičkog priobalja.

Nakon podjele Poljske između Pruske, Austrije i Rusije krajem 18. vijeka, Pruska je stekla veliki dio zapadne Poljske. Prusi, a kasnije i Nijemci, sprovodili su politiku germanizacije na poljskim teritorijama. Rusija i Švedska su na kraju osvojele zemlje koji je zauzeo Tevtonski red na prostoru Estonije i Livonije.

Prodor na istok u njemačkom diskursu[uredi]

Termin je postao središte njemačkog nacionalističkog porekta 1891. godine, sa osnivanjem Svenjemačke lige, u riječima: „Stari prodor na istok mora da se oživi”. Nacistička Njemačka koristila je sloga kada je Čehe nazvala „slovenskim bedemom prodora na istok” tokom Sudetske krize 1938. godine.

Uprkos politika Prodora na istoka, kretanje stanovništva se kretalo u suprotnom smjeru, jer su ljude iz ruralno niskorazvijenih oblasti Istoka privlačili napredne industrijske oblasti Zapadne Njemačke. Ova fenomen postao je poznat po njemačkom terminu Ostfluht, doslovno bjeg sa Istoka.

Sa razvojem romatičnog nacionalizma u 19. vijeku, poljski i ruski intelektualci su počeli njemački Ostzidlung smatrati Prodorom na istok. Njemačko carstvo i Austrougarska monarhija su pokušavale proširiti svoju moć na istok; Njemačka stiče uticaj u sve slabijem Osmanskom carstvu (istočno pitanje), a Austrougarska kroz akviziciju teritorija stiče uticaj na Balkanu.

Prodor na zapad[uredi]

Novi poziv njemačkih nacionalista na Prodor na istok bio je suprostavljanje poljskom Prodoru na zapad. Prvi svjetski rat se završio Versajskim mirom, po kome je većina ili dijelovi njemačkih pokrajina Pozen, Zapadna Pruska i Gornja Šleska dat ponovno uspostavljenoj Poljskoj; zapadnopruski grad Dancig postao je Slobodni grad Dancig. Poljske novine Vprost koristile su termin Prodor na istok i Prodor na zapad u avgustu 2002. godine za naslov priče o preuzimanju poljskog STOEN od strane njemačkog preduzeća RWE i poljusku migraciju u istočnu Njemačku.

Prodor na zapad je ironičan naziv poglavlja u knjizi Struggle for Empire Eika Džozefa Goldberga, koji se koristi za isticanje nestalih ambicija prema istoku Ludviga Njemačkog, koji umjesto na istok svoje kraljevstvo širi na zapad.

Reference[uredi]

  1. ^ Osmańczyk, Edmund Jan; Mango, Anthony (2003). Encyclopedia of the United Nations and international agreements (na jeziku: engleski) (3rd izd.). Routledge. str. 579. ISBN 0-415-93921-6. 
  2. ^ Wippermann, Wolfgang (1981). Der "Deutsche Drang nach Osten": Ideologie und Wirklichkeit eines politischen Schlagwortes (na jeziku: nemački). Wissenschaftliche Buchgesellschaft. str. 87. ISBN 9783534075560. 
  3. ^ „Drang nach Osten | German history”. Encyclopedia Britannica (na jeziku: engleski). Pristupljeno 25. 09. 2018. 
  4. ^ Lerski, Jerzy Jan; Lerski, George J.; Lerski, Halina T. (1996). Historical Dictionary of Poland, 966-1945 (na jeziku: engleski). Greenwood Publishing Group. str. 118. ISBN 9780313260070. 
  5. ^ Haar, Ingo (2000). Historiker im Nationalsozialismus: deutsche Geschichtswissenschaft und der "Volkstumskampf" im Osten (na jeziku: nemački). Vandenhoeck & Ruprecht. str. 17. ISBN 9783525359426. 
  6. 6,0 6,1 6,2 Best, Ulrich (2007). Transgression as a Rule: German-Polish Cross-border Cooperation, Border Discourse and EU-enlargement (na jeziku: engleski). LIT Verlag Münster. str. 58. ISBN 9783825806545. 
  7. ^ Hayes, Bascom Barry (1994). Bismarck and Mitteleuropa (na jeziku: engleski). Fairleigh Dickinson University Press. str. 17. ISBN 9781611471106. 
  8. ^ Hauner, M. (2005). Hitler: A Chronology of his Life and Time (na jeziku: engleski). Springer. str. 197. ISBN 9780230584495. 
  9. ^ Lawaty, Andreas; Orłowski, Hubert (2003). Deutsche und Polen: Geschichte, Kultur, Politik (na jeziku: nemački). C.H.Beck. str. 34. ISBN 9783406494369. 

Literatura[uredi]