Torpedo

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Brodsko torpedo TG-53 u Vojnom muzeju Beograd.

Torpedo je podvodno navođeno ili nenevođeno sredstvo namenjeno uništavanju brodova i drugih plovila. Reč potiče od latinske reči torpe, koja znači paralizovati, osakatiti. Ispaljuje se iz brodova, podmornica, aviona, obalnih utvrđenja, helikoptera i drugih platforma.

Do Prvog svetskog rata izraz se upotrebljavao za sva bojna sredstva, koja su bila namenjena pomorskomu ratovanju, kasnije su se ta sredstva posebno katalogizovala.

Istorija[uredi]

Englez, Robert Vajthed (desno) izumitelj prvog modernog torpeda na sopstveni pogon 1866. Fotografija prikazuje Vajtheda i njegovog sina (levo) tokom testiranja torpeda u Fijume (današnja Rijeka), Austrougarska, oko 1875.
Otomanska podmornica na parni pogon Abdulhamid (1886.) je prva podmornica u svetu koja je lansirala podvodni torpedo.

Prva torpeda su u stvari bile pomorske mine, koje su brodovi vukli za sobom na dugim lancima i detonirali ih kad su se našle ispod trupa neprijateljskog broda.[1] Kasnije, u američkom građanskom ratu takve mine su postavljali na duge štapove ispred pramca broda i detonirali ih kad priđu neprijateljskom brodu.[2]

Torpedo oblika kakag danas poznajemo nastao je 1860. godine. Predstavljen je javnosti iste godine, dok je demonstracija rada bila godine 1866.

Projektil je imao konačnu brzinu od 6 čvorova, maksimalni domet od oko 900 m. Pogon mu je omogućavao komprimovan vazduh u trupu, koji je pogonio vijak smešten na kraju trupa preko motora s unutrašnjim sagorevanjem. Bojna glava je bila napunjena gloksilinom.

Lansiranje torpeda 1915. tokom Prvog svetskog rata.

Godine 1891, Whitehead je otvorio fabriku torpeda u Engleskoj, koja je počela proizvoditi prva navođena torpeda.

Prvi brod, potopljen pomoću ovakvog torpeda, bila je Blanco Encalada, koju je u čileanskom građanskom ratu 23. aprila 1891. potopio torpedni čamac Lynch.

Pred Prvi svetski rat torpedo je postao osnovno oružje podmornica, njegov razvoj je brzo napredovao. Pojavila su se prva radio navođena torpeda, i prva samonavodeća torpeda koja je usmjeravao zvuk koji proizvode brodski motori.

Do pre Drugog svetskog rata razvoj torpeda je skoro sasvim prestao, međutim za vrijeme rata razvoj se nastavio. Bitnih inovacija u samoj građi nije bilo. Japanci su izmislili torpedo, koji umjesto komprimovanog vazduha upotrebljava komprimovani čisti kiseonik. Povećao se domet torpeda, tačnost, brzina i razarajuća moć drugačijim smesama eksploziva u glavi torpeda.

Pogonska sredstva kod torpeda[uredi]

Pokretni aparat za izbacivanje torpeda 45 cm M.1936 u naoružanju JA u Vojnom muzeju Beograd.

Postoji više načina na koji se torpedo kreće.

  • torpeda na komprimovan vazduh
  • torpeda na zagrejani komprimovan vazduh
  • torpeda na kombinovan pogon (zagrejani komprimovan vazduh i para)
  • torpeda na komprimovan kiseonik

Način navođenja[uredi]

Razlikujemo navođena torpeda i nenavođena torpeda. Navođeni se navode pomoću magnetskog polja, zvuka, radio talasa, sonara i drugih sredstava.

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Partington, James Riddick (1999), A History of Greek Fire and Gunpowder, Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, str. 203, ISBN 978-0-8018-5954-0 
  2. ^ Lossing, Benson (1868). The Pictorial Field-Book of the War of 1812. New York: Harper & Brothers, Publishers. str. 240—243, 693. OCLC 886707577. 

Literatura[uredi]

  • Blair, Clay. Silent Victory. Philadelphia: Lippincott, 1975.
  • Boyne, Walter J. (1995). Clash of Titans. Simon and Schuster. ISBN 978-0-684-80196-4. .
  • Brown, David. Warship Losses of World War Two. Arms and Armour. London: 1990. ISBN 978-0-85368-802-0..
  • The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, online.
  • Crowley, R.O. "Confederate Torpedo Service". The Century, Volume 56, Issue 2, The Century Company, New York, June 1898.
  • Epstein, Katherine C. Torpedo: Inventing the Military-Industrial Complex in the United States and Great Britain. Cambridge, MA. Harvard University Press.2014..
  • Edwyn Gray The Devil's Device: The story of Robert Whitehead, Inventor of the Torpedo. Seeley; 1st UK ed. edition. 1975. ISBN 978-0-85422-104-2.
  • Edwyn Gray Nineteenth-Century Torpedoes and Their Inventors. US Naval Institute Press, January. 2004. ISBN 978-1-59114-341-3.
  • Lyon, David. The First Destroyers. Chatham Publishing, 1 & 2 Faulkner's Alley, Cowcross Street, London, Great Britain. 1996. ISBN 978-1-55750-271-1..
  • Milford, Frederick J. "U.S. Navy Torpedoes: Part One—Torpedoes through the Thirties". The Submarine Review, April 1996. (Quarterly publication of the Naval Submarine League, P.O. Box 1146, Annandale, VA 22003.)
  • Milford, Frederick J. "U.S. Navy Torpedoes: Part Two—The Great Torpedo Scandal, 1941–43". The Submarine Review, October 1996.
  • Milford, Frederick J. "U.S. Navy Torpedoes: Part Three—WW II development of conventional torpedoes 1940–1946". The Submarine Review, January 1997.
  • Morison, Samuel Eliot. History of United States Naval Operations in World War Two. Volume 3. Little, Brown, and Company, 1984 edition.
  • O'Kane, Richard H. (1987). "Seventh Patrol", Wahoo: The Patrols of America's Most Famous World War II Submarine. Novato, California: Presidio Press.
  • Olender, Piotr. Russo-Japanese Naval War 1904–1905, Vol. 2, Battle of Tsushima. Published by Stratus s.c.; Sandomierz, Poland. 2010. ISBN 978-83-61421-02-3..
  • Perry, Milton F. (1985). Infernal Machines: The Story of Confederate Submarine and Mine Warfare. Baton Rouge: Louisiana State University Press. ISBN 978-0-8071-1285-4. .

Spoljašnje veze[uredi]