Orao krstaš

Из Википедије, слободне енциклопедије
Orao krstaš
Orao krstaš (detalj)
Orao krstaš (detalj)
Status ugroženosti:
Status iucn3.1 VU sr.svg
Ranjiv takson (IUCN 3.1)
Sistematika
carstvo: Animalia
tip: Chordata
klasa: Aves
red: Falconiformes
porodica: Accipitridae
rod: Aquila
vrsta: Aquila heliaca
Binomijalna nomenklatura
Aquila heliaca
(Savigny, 1809)
Aquila heliaca dis.PNG
Ekologija taksona

Orao krstaš ili carski orao (lat. Aquila heliaca), je impozantna grabljivica koja je nekada naseljavala široke predele Evroazije, a danas je, pre svega zbog zbog gubitka staništa, među ugroženim vrstama. Veoma sličan surom, krstaš je nešto manji, dužine do 83 cm i raspona krila do 205 cm. Španski orao krstaš (lat. Aquila adalberti) koji naseljava Iberijsko poluostrvo nekada je smatran za podvrstu krstaša, dok se danas zbog značajnih morfoloških razlika smatra za zasebnu vrstu.[1][2]

Rasprostranjen je od jugoistočne i centralne Evrope, do zapadne i centralne Azije . Orao krstaš naseljava uglavnom predele do 1000 metara nadmorske visine, ne preterano pošumljene. Ptica za gnezdo bira visoko usamljeno drvo sa kojeg ima pregled širokog terena. Nažalost ovo je jedna od činjenica koja ju je učinila veoma podložnom ljudskom ometanju staništa, pljačkanju ili uništavanju gnezda.

Stanište[уреди]

Ova ptica naseljava stepska, šumostepska i polupustinjska staništa. Nekada brojan u svom arealu, zbog intezivirane poljoprivrede, seče šuma i zamiranja pašarenja, orao krstaš je ostao bez mesta za gnežđenje i bez staništa svog plena. Pored navedenog, neretki su slučajevi trovanja i ubijanja od strane lovaca.

Do nedavno je bio na granici opstanka u evropi, ali je zahvaljujući intenzivnoj zaštiti u Slovačkoj i Mađarskoj, njegovaja brojnost ponovo počela da raste. Smatra se da u panonskom basenu ima oko 230 parova od kojih u Srbiji svega četiri. Kod nas se zna za tri para na Fruškoj gori i za jedan na Pašnjacima velike droplje. Pored panonske populacije postoji i populacija u Bugarskoj i Makedoniji gde se gnezdi između 80 i 100 parova.

Razmnožavanje[уреди]

Orao krstaš gradi velika gnezda od granja na vrhovima drveća, a retko se događa da gnezdo napravi i na električnim stubovima. Tokom marta i aprila ženka snese dva do tri jajeta iz kojih se nakon četrdesetak dana izlegu ptići. Mlade ptice napuštaju gnezdo posle 60-77 dana. Po paru prosečno preživljava 1,5 mladunaca, ali ovaj prosek veoma varira u zavisnosti od dostupnosti hrane.

Mladi ostaju sa roditeljima tokom celog leta, a zatim ih roditelji teraju sa svoje teritorije. Polnu zrelost ptica dostiže sa 5-6 godina starosti.

Ishrana[уреди]

Krstaš se uglavnom hrani sitnim sisarima poput tekunice, ređe malim pticama, i gmizavcima. Zimi se često hrani i lešinom.

U kulturi[уреди]

Orao krstaš je bio simbol mnogih monarhija poput Rimskog i Austrougarskog carstva.

Poreklo naziva orao krstaš je vezano za mesto gde su ove ptice nekada svijale gnezda. Naime, ovi orlovi su se često gnezdili na stoletnim hrastovima koji su na sebi imali krst i koji su od strane našeg naroda smatrani za svetinju.

Reference[уреди]

  1. ^ Meyburg, B. U. (1994). Eastern Imperial Eagle (Aquila heliaca). Pp. 194-195 in: del Hoyo, Elliott & Sargatal. eds. (1994). Handbook of the Birds of the World, vol. 2. ISBN 84-87334-15-6
  2. ^ Sangster, George; Knox, Alan G.; Helbig, Andreas J. & Parkin, David T. (2002) Taxonomic recommendations for European birds. Ibis 144(1): 153–159. doi:10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x PDF fulltext