Jovan Stejić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Jovan Stejić
Jovan Stejić.jpg
Jovan Stejić
Datum rođenja1803.
Mesto rođenjaArad
 Habzburška monarhija
Datum smrti1853.
Mesto smrtiBeograd
 Kneževina Srbija
PrebivališteKneževina Srbija Srbija
PoljeOrganizacija zdravstvene službe
Poznat poMedicinskim i književnim delima, zbog kojih je došao u sukob sa Vukom Karadžićem
Lični lekar kneza Miloša Obrenovića

Jovan Stejić (Arad, 1803Beograd, 1853) bio je prvi Srbin svršeni doktor medicine, koji je iz Habzburške monarhije došao da radi u obnovljenu Srbiju. Bio je tvorac srpske medicinske terminologije, prvi srpski antropolog, glavni sekretar Državnog sovjeta, borac za reformu srpskog jezika i pravopisa, borac za prava pojedinca i građanina. Kao pripadnik prve generacije srpske stvaralačke inteligencije svoje znanje i trud uložio je u kulturno prosvećivanje Srba i izgradnju moderne srpske države u prvoj polovini 19. veka. Zajedno sa dr Karlom Pacekom jedan je osnivača srpskog građanskog saniteta i 1831. izdavač prvog medicinskog spisa u Srbiji.[1]

Život[uredi]

Jovan Stejić rođen je u Aradu 1803. godine. Nakon što je dobio stipendiju Save Tekelije, školovao se u Segedinu gde je završio srednje obrazovanje. Medicinski fakultet studirao je u Pešti. Doktorirao je u Beču 1829. godine.[2]

Kako ga je pri kraju studija medicine stipendirao gospodar Jevrem Obrenović, dr Jovan Stejić je po povratku u Srbiju prvo došao kod njega u Šabac 1829. godine.[3] U Kragujevac je otišao 1830. godine, nakon što ga je Knez Miloš predložio za svog ličnog lekara i vaspitača svojih sinova Milana i Mihajla. Ovu dužnost obavljao je od 1830. do 1832. godine.[4] Posle njega je ovu dužnost obavljao lekar Nestor Mesarović koji je studije medicine završio u Pešti 1828. godine.[5][6]

Doktor Stejić je nakon štampanje svog prvog originalnog spisa, u kome je koristio moderno slobodoumno razmišljanje, „Sabor istine i pouke“, odstupio od novoprihvaćenog Vukovog pravopisa. Knezu Milošu se, na takav način Stejićevog pisanja, sa žalbom obratio Vuk Karadžić pismom u kom je naveo: „Taj spis je opasniji za Vas od proklamacije Čarapića i učitelja Mije.“ Stejić je prihvatio Vukovo pismo, ali je odbijao da se u pismo unose crkveno–slovenske reči a ortografija koju je napisao praktično je onemogućila uvođenje Vukovog pisma sve do 1868. godine.

Uvređen ovim postupkom Vuka Karadžića, dr Stejić je napustio Srbiju 1832. godine i prešao u Zemun gde se osam godina bavio privatnom lekarskom praksom. Povremeno je dolazio da pomaže dr Kunibertu u lečenju Miloševe porodice. Dok je živeo u Zemunu javlja se 1837. godine kao saradnik Tirolovog kalendara "Uranije".[7]

Konačno se vratio se u Srbiju 1840, nakon Miloševog proterivanja, kada je postavljen za šefa građanskog saniteta[8] (u Popečiteljstvu vnutrenih dela), a 25. juna 1845. godine i za glavnog sekretara Državnog sovjeta.[9] Ovu dužnost obavljao je sve do svoje smrti 1853. godine.[10]

Doktor Stejić je po povratku u Srbiju, u Beogradu 1845. godine podigao kuću sa elegantnim doksatom u Makedonskoj 21 u kojoj je živeo sa porodicom. Ova kuća u sebi skriva jednu suprotnost koja nije poznata i mnogim beograđanima. Naime, Stejić koji je za života bio zakleti naučnik i prosvetitelj, vrlo kritičan prema religiji, nije mogao ni da pretpostavi da će naslednici 1930. godine, njegovu kuću prodati beogradskim isusovcima, koji su je pretvorili u manastir. U ovom manastiru i danas živi troje isusovaca. [11]

Delo[uredi]

Srbija je 1829. imala pet lekara. Pored Jovana Stejića, ovu petorku činili su Bartolome Silvestar Kunibert,[12] Đorđe Novaković iz Jagodine, Gligorije Ribakov, Rus koji je radio u Požarevcu (koji se izgovarao da je izgubio diplomu) i nepoznati turski lekar u Čačku. Među ovim lekarima, Jovan Stejić se isticao jer je bio ličnost izuzetnog kvaliteta. Te svoje sposobnosti, ne samo kao lekar već i kao književnika, ispoljio je kroz stvaranje srpskog lekarskog kadra, raznovrsne kulturne, zdravstvene i društvene delatnosti.

Zajedno sa Karlom Pacekom jedan je osnivača srpskog građanskog saniteta i 1831. izdavač prvog medicinskog spisa u Srbiji (Poučenije za lečenje bolesti holere).

Takođe je među prvima u Srbiji bio zagovarnik ideje o makrobiotičkom načinu ishrane i života. Preveo je sa nemačkog jezika knjigu „ Makroviotika, ili nauka o produženju života čovečeskog. Nije štamparska greška, jer je dr Stejić tako izgovarao reč makrobiotika.[13]

Jovan Stejić se može smatrati i pionirom transfuziologije o čemu govori citat doktor Budimir Pavlović, kustosa Muzeja medicine Srpskog lekarskog društva u Beogradu,

Stejićeva književna dela: Makroviotika ili Nauka o produženію života čovečeskog (1826) i Antropologija ili nauka o čoveku (1853)

Objavljena dela[uredi]

Književni rad dr Jovan Stejić na polju telesne i duhovne higijene može se upoznati kroz neke od naslova:[14]

  • Makroviotika ili Nauka o produženію života čovečeskog, Stejićev prevod sa dodacima, dela autora Hristova Vilhelma Hufelanda (Beč, Tipografija kongregacija Mahitarista 1826.)
  • Mudra izrečenija iz raznih pisaca (1835),
  • Umotvorine različitosti (1839),
  • Šta treba jesti i piti (1842),
  • O državi, iz Veberovog Demokrita (1847),
  • Evropa, iz državnog rečnika Roteka i Velkera (1849),
  • Kritika na Vukov prevod Novog Zavjeta (1850),
  • Antropologija ili nauka o čoveku (1853),
  • Predlog za Srbski riječnik i Srbsku gramatiku (1866),
  • Domaći lekar i pravila za bolesnike 3. izdanje Beograd (1870).
  • Zabave za razum i srce i drugo.

Izvori[uredi]

  1. ^ Ružić Z. Nedeljković R, et al. Istorija zdravstvene kulture Kragujevca i njen uticaj na savremenu zdravstvenu zaštitu ovog područja. Med Čas 1998; 1–2: 40–9.
  2. ^ Mihailović V. Prvi diplomirani lekari u obnovljenoj Srbiji. Srp Arh Celok Lek 1937; 128–43.
  3. ^ Vreme", Beograd 1941. godine
  4. ^ Stanojević V. Šabac i Podrinje u istoriji srpske medicine u devetnaestom veku. Srp Arh Celok Lek 1958; 399–403.
  5. ^ Brana Dimitrijević: Mostovi Vase Pelagića, pristupljeno 6. avgusta 2017.
  6. ^ Srpski biografski rečnik, tom 6, 2014. godine, strana 376.
  7. ^ "Vreme", Beograd 1937. godine
  8. ^ "Beogradske opštinske novine", Beograd 1931. godine
  9. ^ "Prosvetni glasnik", Beograd 1910. godine
  10. ^ Arhiva. Kragujevac: Medicinski fakultet univerziteta u Kragujevcu, Kragujevac, 2012.
  11. ^ Nenad Novak Stefanović, Jedna kuća jedna priča, Manastir u centru grada, Politika on lajn, 25.12.2010.[1]
  12. ^ Dušan T. Bataković, Pogovor, u Dr. Bartolomeo Kunibert, Srpski ustanak i prva vladavina Miloša Obrenovića 1804-1850, Knjiga druga, Prosveta, Beograd 1988. pp. 311-328.
  13. ^ Hufeland K. V. (prevod i uređenje Stejić J). Makroviotika ili Nauka o produženію života čovečeskog Period: Beč, 1826
  14. ^ Arhiva Muzeja zdravstvene kulture. Kragujevac: Klinički centar „Kragujevac“, 2012.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]