Novine srbske

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Naslovna strana Novina srbskih od 10. juna 1840

Novine srbske (u današnjoj transkripciji Srpske novine) su bile prve novine u Kneževini Srbiji. Pojavile su se 5/17. januara 1834. godine, pod uredništvom Dimitrija Davidovića u Kragujevcu, a nastavile u Beogradu, u vreme kada je Srbija počela da se izgrađuje kao moderna građanska država. Novine srbske bile su pre svega službeni list Kneževine Srbije, koji je u toku Davidovićevog uredništva imao i obeležje političkog glasila.

Prvobitno nedeljnik, novine su u periodu 1843-mart 1849. izlazile dva puta sedmično, potom do kraja 1872. tri puta sedmično, da bi od 1873. postale dnevnik, osim u periodu Prvog svetskog rata, kada je bilo velikih neredovnosti u izlaženju.

Nazivi novina[uredi]

Prvi naziv je bio "Novine srbske" do 24.12.1842. Od 2.1.1843. naziv je "Srbske novine". Od 3.1.1870, treći naziv je "Srpske novine". Datumi su po tadašnjem građanskom, julijanskom kalendaru, kako je štampano i u samim novinama.

Službene novine Kneževine i Kraljevine Srbije[uredi]

Naziv novine Godine izlaženja Mesto izlaženja Detalji
Novine srbske 1834. Kragujevac
Novine srbske s visočaйšimъ dozolenemъ pravitelstva 1835–1843. Beograd
Srbske novine 1844–1869. Beograd do 20. aprila 1868. po starom pravopisu, a od 22. aprila 1868. po novom pravopisu
Srpske novine januar 1870. – 31. decembar 1894. Beograd
Srpske novine. Službeni dnevnik Kraljevine Srbije januar 1895. – 13. jul 1914. Beograd
jul 1914. – 14. oktobar 1915. Niš
april 1916. – 13. novembar 1918. Krf
januar 1919. – 15. febr. 1919. Beograd samo osam brojeva

Srpske novine izlazile su do početka 1919. godine, tada su se utopile u Službene novine Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca.[1]

Pozadina[uredi]

Pojava štampe u Kneževini Srbiji u tesnoj je vezi sa izdvajanjem građanstva kao samostalne društvene klase. Relativno miran razvitak Srbije posle Drugog srpskog ustanka uslovio je brži razvoj privrede - trgovine i zanatstva - što je dovelo do formiranja prve buržoazije. Istiskivanjem turske i konstituisanjem srpske vlasti nastao je još jedan društveni sloj - činovništvo. I tako se, od trgovaca, zanatlija i činovnika, formiralo gradsko stanovništvo koje se postepeno ali vidno isticalo svojim ekonomskim, političkim, a naročito kulturnim interesima.

Novine srbske[uredi]

Novine srbske su pokrenute s ciljem da šire prosvetu i kulturu, one su po svom sadržaju bile, pre svega politički list. Novine srbske nisu, po načinu uređivanja i tehničkom izgledu, zaostajale za najboljim stranim listovima onog vremena. Izlazile su jednom sedmično, subotom, na dva lista, a godišnja pretplata iznosila je dva talira. Pretplata se obavljala u okružnim sudovima i novine su odatle slate pretplatnicima. Njihov urednik Dimitrije Davidović imao je višegodišnje novinarsko iskustvo, i to u Beču, evropskom centru; to je omogućilo Davidoviću da ispolji sve svoje novinarske i uredničke kvalitete; Državna štamparija u kojoj su novine štampane, raspolagale je dobrom tehnikom i imalaje vešte majstore, dovedene iz inostranstva. Najviše pretplatnika bilo je 1834. i 1835. godine, do leta prve godine izlaženja bilo je 600, kasnije se broj pretplatnika povećavao. Davidović nije zamišljao svoje novine samo kao prosto sredstvo obaveštavanja, već i kao sredstvo iznošenja sopstvenog mišljenja i stavova. Zbog toga je brzo došao u sukob s knezom Milošem Obrenovićem, koji je naredio da se nad Novinama srbskim ustanovi cenzura. Knez je stavio Davidoviću do znanja da se novinar u Srbiji ne sme baviti politikom; njegova je dužnost da objavljuje službene materijale i da prenosi vesti iz listova koje mu odredi Kneževa kancelarija. Zbog nepridržavanja ovih zapovesti, Dimitrije Davidović je udaljen iz novinarstva.

Cenzura[uredi]

Čim su se pojavile novine, knez Miloš Obrenović im je odredio cenzuru:

  1. Da se ništa u novine ne stavišto bi bilo kao primječanije sobstveno samog našeg novinara o politiki i postupku strani Deržava, a osobito da se ne podkradu u novinama našim reči slobodomislene.
  2. Da ništa takovo u naše novine ne uđe, što bi protivno bilo stranim Deržavama, jer ja neću, da se i jedan kabinet strani i jedno strano lice, od naše strane uvređeno nađe.
  3. Voobšče pak u novine naše ništa se drugo o stranim Deržavama ne meće, razvje toliko, koliko u stranim novinama piše, više ni riječi.
  4. Da se ni ono u nutra ne stavlja što bi našoj politici u čemu god, budi najmanjem protivno bilo.

Urednici Srpskih novina[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]