Alžirski rat za nezavisnost

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Alžirski rat za nezavisnost
Semaine des barricades Alger 1960 Haute Qualité.jpg
Barikade u Alžiru januar 1960
Vreme:1. novembar 195419. mart 1962.
Mesto:Alžir
Ishod: nezavisnost Alžira
Sukobljene strane
Alžir FLN
MNA
 Francuska
FAF
OAS
Harkiji
Jačina
maks. 60.000[traži se izvor] maks. 400.000[traži se izvor]
Žrtve i gubici
mrtvi: 153.000
Ranjeni: 160.000
mrtvi: 25.500
Ranjeni 65.000

Alžirski rat za nezavisnost označava borbu alžirskog naroda za nezavisnost od francuske vlasti. Rat je trajao od 1. novembra 1954. do 19. marta 1962. godine. Veoma važan dekolonijalistički rat koga su karakterisali gerilski način ratovanja, teror nad civilima, korišćenje nasilja na obe strane i kontra-terorističke operacije francuske armije. Na rat su uticali rastući arapski nacinalizam, Hladni rat u pozadini, širenje komunizma, raspad kolonijalizma i pokušaji kolonijalnih sila da očuvaju svoje pozicije.

Situacija pre rata[uredi]

Abd el-Kader, vođa alžirske pobune

Francuska je započela invaziju na Alžir još 1830. Zemlju su osvajali korak po korak, sve dok im se Abd el-Kader nije sprostavio. Otpor Alžiraca u zapadnom Alžiru počeo je 1832. i pod vođstvom Abd el-Kadera bio je veoma uspešan. Francuzima je bilo potrebno čak 17 godina da slome otpor Abd el-Kaderove vojske.

1848. je Alžiru ukinut status kolonije i usvojen je kao integralni deo Francuske. Nakon Drugog svetskog rata došlo je do teških nemira i masakra nad Alžircima, koji su nakon 9 godina prerasli u Alžirski rat za nezavosnost. Odnos Francuske prema Alžiru nije bio isti kao prema drugim kolonijama u svetu. Političko rukovodstvo i francuski nacionalisti su Alžir doživljavali kao integralni deo Francuske i zbog toga su osamostaljenju Alžira pružali veliki otpor. Odnos Francuske prema Alžiru je cepao francusko društvo između nacionalista, koji su smatrali da je Francuska kolonijalna sila, i novih generacija koje su smatrale da Alžir treba da dobije svoju samostalnost.

Alžirsko društvo je karakterisao visoki natalitet i ozlojeđenost zbog odnosa Francuske prema njima. Broj Alžiraca u trenutku osvajanja 1830. godine je bio 1.500.000 ljudi a u trenutku izbijanja rata za nezavisnost oko 10 miliona. Ovakav rast broja stanovnika stvarao je veliku nervozu u muslimanskom stanovništvu jer je procenat mladih bio izuzetno veliki a socijalna i ekonomska situacija je bila očajna. Broj francuskih doseljenika šezdesetih godina dvadesetog veka bio je oko 800.000. Oni su dobili najbolja i imanja na severu Alžira i živeli u mnogo boljim uslovima nego muslimansko stanovništvo.

Tok rata[uredi]

Budući da nakon Drugog svetskog rata Francuska još uvek nije priznavala nezavisnost Alžira, zbog činjenice da je tada u Alžiru živelo 800.000 francuskih doseljenika, alžirski Front nacionalnog oslobođenja (franc. Front de Libération Nationale, FLN) je 1. novembra 1954. počeo oružanu bitku za nezavisnost. Ovaj datum je posle postao nacionalni praznik. Sukob se širio, budući da je Alžir dobivao podršku Tunisa i tada de facto nezavisnog Maroka. Francuske trupe su se pojačale na 500.000 vojnika. Veliki doprinos francuskoj regularnoj vojsci dala je i poznata Legija stranaca. Nakon pojačanja Fancuzi su uspeli da dođu do delimičnih uspeha. Tako su 1957. predvođeni generalom Žakesom Masuom porazili FLN. Iako je Francuska bila mnogo jača nije bilo moguće da osvoji i uspostavi vlast nad celim Alžirom. Organizovane su mnoge demonstracije, ali Francuzi su sve ustanke gušili silom. Masakri i ubijanja civila su bili prisutni na obema stranama.

Tada se dogodilo nešto, što će se posle pokazati odlučnim za kraj rata i proglašavanje Alžirske nezavisnosti. Francuski narod je video i čuo šta se u Alžiru događa i onda je reagovao. Tražili su prekid rata u Alžiru i bili su spremni da prihvate alžirsku nezavisnost. 8. januara 1961. na organizovanom referendumu 78% stanovnika Francuske izjasnilo se za prekid i povlačenje francuskih vojnika iz Alžira. Međutim, to nije bio kraj rata, budući da takvu odluku nisu podržavali francuski useljenici u Alžiru i jedan deo vojske.

Neuspešno vođenje rata u Alžiru, dovelo je do državnog udara kojim je 1. juna 1958. i na vlast se vratio general Šarl de Gol. To je bio i kraj četvrte republike čime kreću pripreme za donošenje novog ustava. 21. aprila 1961. francuski generali nezadovoljni politikom tajnih pregovora sa FNL pokušavaju da sprovedu takozvani „puč generala“ sa ciljem smenjivanja de Gola. Međutim, puč nije uspeo tako da je vlada nastavila da traži put izlaska iz Alžira. Drugi referendum za samostalnost Alžira organizovan je juna 1962. i tada je za nezavisnost glasalo 91% stanovništva Francuske.

Francuski useljenici osnovali su tajnu paravojny organizaciju OAS, koja je vršila mnoge terorističke napade na Alžirce, koji su na teror odgovarali protivterorom. 17. septembra 1961. FNL je organizovala protest u Parizu, na kojem je učestvovalo 30.000 Alžiraca. Policija u Parizu je sprečila protest, tako što je pucala u masu. Tog dana ubijeno je oko 200 Alžiraca,[traži se izvor] čija su tela bacana u Senu[1], a 14.000 bilo je uhapšeno i dopremljeno na sportske stadione.

Kraj rata[uredi]

Posle dugih pregovora francuski predsednik Šarl de Gol je 18. marta 1962. potpisao Evijanski sporazum, kojim je Alžircima dozvoljeno samoopredeljenje. Kad su to čuli Francuzi u Alžiru, odmah su masovno pošli da se iseljuju u Francusku, iako su im sva prava bila zagantovana. 1. jula 1962. Alžirci su na referendumu odlčili o nezavisnosti Alžira. Oko 99% odlučilo se za potpunu nezavisnost i stvaranje Alžirske narodne demokratske republike. 3. jula nezavisnost je priznala i Francuska.

Nakon dobijanja nezavisnosti FLN preuzima potpunu kontrolu nad zemljom i počela je osveta nad pomagačima Francuske tokom rata za nezavisnost iako su u Evijanskom sporazumu potpisali da to neće da čine. Francuski istoričari procenjuju da je u odmazdama koje su usledile nakon rata ubijeno između 50.000 i 150.000 Harkija sa njihovim porodicama.[traži se izvor] Skoro svi su bili ubijeni strašnim mučenjima od strane FLN.[traži se izvor] Nekih 10.000 uspelo je da pobegne u Francusku. Komunistička i marksistička partija, koje su se takođe borile protiv Francuske stavljene su van zakona i u Alžiru je započeo period jednopartiske vladavine FLN-a.

Žrtve[uredi]

Prema francuskim podacima:

  • 17.459 francuskih vojnika
  • 350.000 alžirskih muslimana (civili)
  • 162.000 alžirskih vojnika

Prema alžirskim podacima:

  • 300.000 alžirskih vojnika
  • 1,5 miliona alžirskih muslimana (civila)

Reference[uredi]

  1. ^ Lorcin 2006, str. 119.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]