Privilegija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Priviliegija (lat. Privus vlastiti i lex zakon ) izvorno, vlastiti zakon; [1] zakon o povlastici koja se odnosi samo na pojedinu ličnost (kod Rimljana); isključivo pravo; prednost, prvenstvo, preimućstvo; prirodan dar; kum privilegio (cum privilegio ) sa dopuštenjem, sa dozvolom, sa povlašćenjem. [2]

Geneza – značenja - današnje značenje[uredi]

U ranom Rimskom carstvuPrivus lex“, vlastiti ili lični zakon, od koje nastaje riječ privilegija prvobitno i prevashodno pokazuje značaj ličnosti koja daje privilegiju. Privilegovani je tek na drugom mjestu. To je zato što sistem privilegija ima svoj korijen u patrimonijalnom shvatanju apsolutne vlasti. [1] Povlašteni položaj pojedinaca, kasta, staleža zasnovan je na privilegijama koje daje vladar i visoki crkveni i svjetovni poglavar. Nekada, i sami otuđeni moćnici, sebi daju određene privilegije. U programima gotovo svih svjetskih revilucija bila je radikalna borba protiv privilegija shvatanih kao najdirektniji trajni akt protiv jednakosti i svake demokratičnosti. [1]

Današnji smisao riječi privilegija ne podrazumijeva njeno obavezno postojanje u formalnom smislu, tj. da se ona ostvaruje kao društvena norma pod prijetnjom sankcije. Pod ovim pojmom podrazumijeva se svaka povlašćenost u odnosu na uobičajen red stvari i vrijednosti (povlašćen učenik, povlašćena ideja, povlašćeni novinari...).

Postoje i privilegije koje se široko primjenjuju kao sredstva pozitivne diskriminacije kojima se štite društvene manjine (rasne, etičke, vjerske, seksualne i sl.) od strane većine u nekom društvu od zlostavljanja i zanemarivanja. [3]

Privilegije za vojne zasluge na Balkanu kroz istoriju[uredi]

Aserijati su bili ilirsko pleme koje je "uživalo imunitet" [4] u Aseriji, antičkom gradu na uzvisini nad prometnim putem. (str. 23) [5] "Imunitet se u pravilu stjecao posebnim zaslugama za Rim, ponajprije u ratnim okolnostima. Razumljivo, ne možemo utvrditi kojom su prilikom Aserijati stekli tolike zasluge u očima Rimljana." [6]

Serežani, pogranični vojni policajci na prostoru Vojne Krajine u 18. i 19. vijeki su bili oslobođeni bilo kakvih radnih obveza i nekih drugih poreza, a ako su se tokom godine posebno istakli, dobivali su nagrade kao procenat od zaplijenjenih predmeta razbojnika i krijumčara.

Privilegije Leoploda, Jozefa I i Karla VI date Ilirskoj deputaciji, a obnovljene od strane Marije Terezije 1743. godine.

Srbi su za privilegije naseljavani kao krajišnici, graničari duž austrijsko-turske granice u vrijeme Osmanskog carstva [7] Zbog gubitka nekih privilegija mnogi Srbi iz Banata, Bačke... su polovinom 18. veka odlazili u Rusiju, kao graničari, pa su osnovali Novu Srbiju i Slavenosrbiju.

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 Grupa autora, Enciklopedija leksikografskog zavoda, Leksikografski zavod, Zagreb, 1962. g.
  2. ^ Vujaklija M, Rečnik stranih reči i izraza, Prosveta, Beograd, 1954. g.
  3. ^ Grupa autora, Sociološki leksikon, Savremena administracija, Beograd, 1982. g.
  4. ^ Čače, Slobodan (2002). Aserija u antičkim pisanim izvrima, pp. 11. 
  5. ^ http://kula-jankovica.unizg.hr/files/file/Bukovica/Hrvatski_PRIPREMA_web.pdf
  6. ^ Čače, Slobodan (2002). Aserija u antičkim pisanim izvrima, pp. 13. 
  7. ^ Grbić, Manojlo (1891). Karlovačko vladičanstvo, knjiga prva, pp. 11, 16, 18, 24, 252, 310, 311, 313... Karlovac.