Lirika

Из Википедије, слободне енциклопедије

Poezija ili lirika (dolazi od grč. lyra - žičani muzički instrument) je naziv za književni rod u stihu i prozi (pesma u prozi). Poezija je vrsta književno-umetničkog izražavanja i plod je iznošenja pesnikove unutrašnjosti, njegovih misli i raspoloženja. Nastala je u starogrčkoj književnosti iz obreda posvećenih Meliku (vladaru), u kojima su se pesme izvodile uz pratnju muzičkog instrumenta lire.

Lirske pesme su se pevale uz muziku, danas se deklamuju, recituju. Lirsko pesništvo nastalo je u svojevrsnom sinkretizmu, stapanju muzike, glume, govora, plesa. Ispunjava stvaraoca i čitaoca utiskom - impresijom; govori kroz jedinstvo zvuka i smisla.

Vrste lirskih pesama: ljubavna, domoljubiva (rodoljubiva, patriotska), socijalna, misaona (refleksivna), opisna (deskriptivna), religiozna.

Tradicionalne lirske pesme su himna, oda, elegija, ditiramb, epigraf, epigram.

Moderna lirika-znači eksperiment i lutanje, otkrivanje neslućenih mogučnosti jezika (ritam, zvuk, melodija), ne teži razumljivosti, zbunjujuća je za čitaoce, sugeriše umesto da objašnjava.

  • Opkoračenje - prenošenje više reči u novi red; prebacivanje, prenošenje prve reči
  • Asindeton - nizanje reči bez gramatičkog povezivanja
  • Asonanca - nizanje istih (ili sličnih) samoglasnika
  • Aliteracija - nizanje istih (ili sličnih) suglasnika
  • ljubavna izražava osećaje ljubavi, zanos, radost, bol, patnju…; nastala je u davno doba, prisutna je u svim razdobljima; pesnici: Sapfa, Lamartine, Heine, Puškin, Sergej Jesenjin, Lorka, Pablo Neruda, Petrarka, Antun Gustav Matoš, Vesna Parun, Pupačić, Kaštelan
  • elegija (grč. elegos - tužbalica), tužna pesma
  • ditiramb (grč. ditirambos - epitet Dionisa)
  • nokturno noćna pesma, noćni ugođaj, Antun Gustav Matoš, Tin Ujević, Miroslav Krleža
  • sinestezija - stapanje
  • himna (grč. hymnos - pesma) nastala kao hvalospev u čast Dionisa, ili nekog heroja uz gl. pratnju u obredima, kao zborska pesma uz pratnju svirale o lepoti prirode, radostima i užicima, oduševljenje, zanos, nacionalni osećaji, ljubav prema rodu, jeziku, kulturi, običajima, polagani ritam, zanos, svečanost, svaka država ima himnu, himne bogovima su izraz religioznog odnosa čovjeka prema onom što smatra apsolutnim
  • oda (grč. eoide - pesma) svečana, zanosni govor, slavi pov. događaj ili slavnu pov. Osobu slavi plemenitost, dobrotu ili drugu osobinu, pisane bogovima, veri, prijateljima, jeziku. Grč. Alkej, Sapfa, Pindar; rim. Horacije
  • epitaf (grč. epitafos - nadgrobni), nadgrobni natpis kao pesma Oblik jezgrovit, duhovit, satiričan, odnos prema prolaznosti života, ljudskoj sudbini, primer misaone lirike Pannonius, Matoš, Tadijanović (Ivan Goran Kovačić), stećci
  • epigram: kratak, jezgrovit, duhovit, satiričan; teme: društvene pojave, pojedinci, značajne ličnosti, događaji…; prvotno je značio natpis uklesan u kamenu ; Simonid i Marcijal dali temelje; zastupljen u svim epohama; Pannonius, Vraz, Antun Gustav Matoš
  • socijalna pesma (lat. socijeta- društvo), socijalne teme i motivi - socijalna nepravda, iseljavanje…; prikazuje - lošu socijalnu sredinu (predgrađe, siromašne kuće, neimaštinu), siromašni svet (radnike, prosjake, beskućnike) i atmosferu u kojoj žive, svest o bedi
  • misaona pesma (refleksivna); pesnik izražava misli o raznim temama (pesništvu, pesmi, rođenju, smrti…), koriste se pesničke slike i aforizmi
  • idila (grč. eidilion - sličica, pesmica), bukolika, ekloga (slavi život u prirodi); tema: mirni život u prirodi, na selu; tvorac Teokrit (3.v.p.n.e.), Vergilije «Bukolike», Dinko Ranjina, Džore Držić, Nikola Nalješković


Спољашње везе[уреди]