Damdin Suhbator

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Damdin Suhbator
Sukhbaatar.jpg
Damdin Suhbator 1921. godine
Biografija
Datum rođenja(1893-02-02)2. februar 1893.
Mesto rođenjaUlan Bator
Kina
Datum smrti20. februar 1923.(1923-02-20) (30 god.)
Mesto smrtiMongolija
Profesijavojskovođa
Politička
stranka
Mongolska narodna partija
1. zapovednik Mongolske narodne armije
9. februar 1921 — 20. februar 1923.
Prethodnikfunkcija ustanovljena
NaslednikHorlogin Čojbalsan

Damdin Suhbator (mong. Дамдины Сүхбаатар; Ulan Bator, 2. februar 1893Mongolija, 20. februar 1923) bio je vojskovođa, vođa Mongolske revolucije i osnivač moderne mongolske države. U julu 1921. je proglasio konačnu nezavisnost Mongolije od Kine.[1]

Biografija[uredi | uredi izvor]

Rođen je 1893. godine u Hureu (današnji Ulan Bator), tadašnjoj kineskoj trgovačkoj stanici. Kada mu je bilo 6 godina, porodica se preselila severnije, u blizinu ruskog konzulata. Tamo je Suhbator kroz igru sa decom ruskih diplomata naučio da govori ruski jezik. Sa 14 godina je krenuo na školovanje, a kada je Mongolija proglasila nezavisnost od Kine 1911. godine, priključio se novoformiranoj mongolskoj vojsci.

Služenje u Bogd Kanovoj vojsci[uredi | uredi izvor]

Ruski savetnici su 1912. osnovali vojnu školu u Hudžirbulanu, te je Suhbator iz redova vojske prebačen na vojno obrazovanje. Tamo se istakao kao vrstan mitraljezac zbog čega je zaradio poštovanje od strane svojih kolega. Oženio se 1913. sa Jandžmom.

Kineska okupacija[uredi | uredi izvor]

Oktobarska revolucija 1917. i izbijanje građanskog rata udaljili su interes Rusa od Mongolije, što su Kinezi iskoristili i 1918—1919. pokrenuli kampanju vraćanja Mongolije pod kinesku vlast. Kinezi su zauzeli glavni grad i naterali mongolskog suverena Bogd Kana da potpiše sporazum kojim priznaje kinesku vlast nad Mongolijom. Suhbator je tada bio član jedne od dve političke grupacije koje će kasnije da prerastu u Mongolsku narodnu revolucionarnu partiju juna 1920. godine. Kontakt s njima su uspostavili agenti Kominterne nakon čega su mongolski komunisti počeli da primaju pomoć od ruskih komunista. Komunisti su nagovorili Bogd Kana da zatraži pomoć u odbrani mongolske nezavisnosti od sovjetske Rusije, što je on i učinio.

Narodna revolucija[uredi | uredi izvor]

Mongolski delegati, predvođeni Suhbatorom, stigli su do Sovjeta u Irkutsku 19. avgusta 1920, nakon čega su ovi potvrdili da Rusija želi da im pomogne. Suhbator i nekoliko njegovih drugova ostali su u Irkutsku kako bi se vojno obrazovali.

Krajem 1920. godine, u Mongoliju su ušle beloarmejske snage pod zapovedništvom barona Romana Ungerna fon Šternberga i početkom 1921. zauzele glavni grad. Suhbator se u februaru 1921. vratio u Mongoliju i bio postavljen za vrhovnog zapovednika mongolskih partizana čije su jedinice kasnije prerasle u Mongolsku narodnu armiju. Mongolske snage su se sukobile s kineskom vojskom 20. februara, i do kraja ih porazile kod grada Hijagta 18. marta (ovaj dan se u Mongoliji slavio kao Dan branilaca otadžbine). Nakon toga je Hijagt postao središte privremene vlade.

Maja 1921, Hijagt su napale Ungernove snage, ali je ofanziva odbijena u junu uz pomoć snaga iz Dalekoistočne Republike. Nakon toga je mongolska vojska uz pomoć jedinica Crvene armije oslobodila i Hure 6. jula, pritom uništivši Ungernove snage.

Dana 11. juna proglašena je prva mongolska vlada, a Suhbator postavljen za ministra vojske.

Smrt[uredi | uredi izvor]

Mlada mongolska vlada još uvek nije bila bezbedna od raznih antikomunističkih zavera. Nekoliko zavereničkih grupa bilo je otkriveno i eliminisano, a početkom 1923. su se pojavile sumnje da se planira državni udar. Sva ova napetost bila je previše za psihičko zdravlje Suhbatora. Slomio se u noći 14/15. februara i umro 20. februara.

Tokom Čojbalsanove vladavine 1940-ih, pojavile su se glasine da je Suhbator bio otrovan, ali se o tome nije posebno raspravljalo među političkim i intelektualnim krugovima.

Nasleđe[uredi | uredi izvor]

Nedugo nakon Suhbatorove smrti, glavni grad je preimenovan u njegovu čast: Ulan Bator (Crveni borac). Njegovo telo je 1954. ekshumirano sa Nacionalnog groblja i pohranjeno u novoizgrađeni mauzolej na centralnom ulanbatorskom trgu. Kada je mauzolej rastavljen 2005, njegovo telo je kremisano i ponovno pohranjeno na Nacionalno groblje.[2]

Njegovo ime nosi i jedna mongolska provincija, glavni grad provincije Selenge i gradska četvrt Ulan Batora.


Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Planet, Lonely; Holden, Trent; Karlin, Adam (01. 07. 2018). Lonely Planet Mongolia. Lonely Planet. str. 105. ISBN 978-1-78701-903-4.  Pronađeni su suvišni parametri: |author2= i |last2= (pomoć)
  2. ^ „Arhivirana kopija”. Arhivirano iz originala na datum 22. 05. 2007. Pristupljeno 27. 04. 2013. 

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Planet, Lonely; Holden, Trent; Karlin, Adam (01. 07. 2018). Lonely Planet Mongolia. Lonely Planet. str. 105—. ISBN 978-1-78701-903-4.  Pronađeni su suvišni parametri: |author2= i |last2= (pomoć)
  • Urgunge Onon, Mongolian Heroes of the 20th Century, New York 1976, pp. 143-192 (mainly a translation of L. Bat-Ochir and D. Dashjamts, The Life of Sükhbaatar, Ulaanbaatar 1965)

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]