Etrurska umetnost

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Zidna slika iz 480. p. n. e. iz Grobnice leoparda

Etrurska ili rasenska umetnost, je umetnost drevnog naroda Etruraca (Rasena), koji su živeli u srednjoj Italiji od 9. - 3. veka p. n. e. Od oko 600. p. n. e. ona je pod velikim uticajem grčke umetnosti, koju su Etrurci uvezli, mada su uvek zadržavali osobene karakteristike. U ovoj tradiciji su posebno bile zastupljene skulpture u terakoti (naročito sarkofazi relalne veličine ili hramovi), zidno slikarstvo i metalni radovi uglavnom od bronze. Nakit i rezbareni dragulji visokog kvaliteta su proizvođeni.[1]

Nastanak i karakteristike[uredi | uredi izvor]

Etrurski most Toskana

Etrurci su prvi koristili lučne konstrukcije i od njih su ih preuzeli i usavršili Rimljani. Poreklo Etruraca u istorijskom, kulturnom i umetničkom pogledu, stručnjaci vežu za Malu Aziju i stari Bliski istok. Po mišljenju arheologa, procvat etrurske civilizacije počeo je oko 700. p. n. e. Sačuvani su mnogi spomenici etrurske civilizacije po kojima se vidi da je ona bila slična grčkoj u vrieme arhajskog perioda.

Etrurska kultura se razvijala na području današnje centralne Italije od 9. - 3. veka p. n. e. kada Etrurski gradovi padaju pod vlast Rima koji preuzima i razvija ovu kulturu. U okviru antičke umetnosti etrurska umetnost stvara posebnu i specifičnu grupu, iako se uveliko oslanja na grčke izvore (osobito u slikarstvu i keramici, preko uvezenih predmeta iz grčkih kolonija na jugu Italije).

Arhitektura[uredi | uredi izvor]

Etrurski tumul, kod Rima
Etrurska kamena grobnica iz Toskane

Etrurska arhitektura će kasnije presudno uticati na razvoj rimske, ali malo se sačuvalo arhitektonskih spomenika, uglavnom gradska vrata i zidine (Peruđa) i ostaci tzv. tuskanskih hramova. Etrurski hram je na visokom postolju s trodelnom osnovom, u skladu s kultom koji je srodna božanstva povezivao u trijadu, što pokazuju ostaci hramova u Faleriji i Orvietu.

Najznačajniji primeri ove kulture je tzv. sepulkralna (grobna) arhitektura. Etrursko verovanje u zagrobni život je vera da čovek nastavlja život na mestu na kojem je pokopan, to verovanje uticalo je na shvatanje da je grob pravi i odgovarajući dom mrtvih. Oni najprije razvijaju grobnice kružnog tipa tzv. tumule iz 7. veka p. n. e. Tumuli su podzemni kružni grobovi izrađeni od velikih komada kamena, natkriveni lažnom kupolom i pokriveni zemljom. Kasnije se razvija tip grobnica klesanih u steni koje obavezno imaju centralnu prostoriju, a do njih se dolazi dugačkim hodnikom. Ti hodnici su presvođeni redovima kamena postavljenim tako da je svaki drugi više izbačen u prostor kako bi se oblikovala dva unutrašnja nagiba. Posle se grobne komore ugrađuju u stene, katkad s arhitektonski izvedenom fasadom (Orvieto).

Skulptura[uredi | uredi izvor]

Iznutra su raskošno uređeni (sarkofazi, zidne slike) i prepune su bogatih priloga (posuđe, nakit, oružje, ukrasni i upotrebni predmeti – posebno bronzana ogledala).

Tumuli su dobili imena prema glavnim motivima svojih zidnih slika, pronalazačima ili prema narodnim nazivima.

Himera iz Areza Firenca

Značaj verovanja u zagrobni život pokazuje i izrada sarkofaga koji su sastavljeni od sanduka na kojima obavezno leži skulptura pokojnika. Na prednjoj strani sarkofaga najčešće se nalazi plitak reljef shvaćen kao crtež, a ne kao plastika. Grobove u unutrašnjosti su Etrurcii oslikavali. Zadatak tih crteža bio je ostvariti atmosferu sličnu domu u težnji da se od groba stvori okolina u kojoj je pokojnik živeo.

Realističku figuralnu i ornamentalnu dekoraciju hramova radili su uglavnom u terakoti, koju su često oslikavali (glava Hermesa iz Veija, mnogobrojni sarkofazi i stele), a postoje i izuzetno dela u bronzi (Kapitolska vučica, Himera iz Areza, Mars iz Todija, itd.).

Slikarstvo[uredi | uredi izvor]

Frulaš, zidna slika iz grobnice leoparda
na ovom delu se prepoznaje uticaj grčke umetnosti na etrursku umetnost

Najbolja ostvarenja etrurske umetnosti su zidne slike u grobnim komorama. Najstarije potiču iz 6. veka p. n. e. a najznačajnije su one iz grobova u Tarkuiniji i Hiusiju. Na zidovima tumula se prikazuju gozbe sa sviračima i plesačima, jahači, lov i ribolov, pogrebne svečanosti i pejzaži, i na takav se način pokušava oživeti pokojnikov društveni život. Osim ovih motiva, prikazuju se atletske igre i nadmetanja jer se vjerovalo da će se na taj način deo snage koji je potreban za ove veštine preneti i na pokojnika.

Stilski ove slike slede grčko slikarstvo, ali su izražene etrurske osobenosti: realizam, prirodnost u držanju i pokretima likova te prikazivanje pejzaža. U doba helenizma tematika postaje ozbiljnija slikaju se prizori iz mitova o bogovima podzemlja i demonima smrti. Etrurske zidne slike jedini su sačuvani spomenici monumentalnog antičkog slikarstva pre rimskog razdoblja.

zadnja strana ogledala od bronze 4. vek p. n. e. Luvr Pariz

Primenjene umetnosti[uredi | uredi izvor]

Dela umetničkog obrta od 7. do 5. veka p. n. e. izuzetnog je kvaliteta i tehničkog savršenstva (keramika, nakit, predmeti svakodnevne upotrebe i oružje), te odaje grčke uticaje. Od 4. veka p. n. e. kvalitet ovih radova opada.

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Boardman, 350-351

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Boardman, John ed., The Oxford History of Classical Art, 1993. Oxford University Press.ISBN 978-0-19-814386-4.
  • "Grove", Cristofani, Mauri, et al. "Etruscan.", Grove Art Online, Oxford Art Online. Oxford University Press. Web. 28 Apr. 2016. Subscription required
  • Maggiani, Adriano (1985). Artistic crafts: Northern Etruria in Hellenistic Rome. Italy: Electra. 
  • Ramage, Nancy H. & Andrew (2009). Roman Art: Romulus to Constantine. New Jersey: Pearson Prentice-Hall. 
  • Richter, Gisela M. A. (1940). The Metropolitan Museum of Art: Handbook of the Etruscan Collection. New York: Metropolitan Museum of Art. 
  • Spivey, Nigel (1997). Etruscan Art. London: Thames and Hudson. 
  • Steingräber, Stephan, Abundance of Life: Etruscan Wall Painting, J. Paul Getty Museum. Getty Publications.2006. ISBN 978-0-89236-865-5.
  • Turfa, Jean Macintosh (2005). Catalogue of the Etruscan Gallery of the University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. 
  • Vermeule, Cornelius (1963). „Greek and Etruscan Painting: A Giant Red-Figured Amphora and Two Etruscan Painted Terra-Cotta Plaques”. Bulletin of the Museum of Fine Arts. 61 (326): 149—165. 
  • Williams, Dyfri. Masterpieces of Classical Art, 2009. British Museum Press.ISBN 9780714122540.
  • Boardman, John, editor. The Oxford History of Classical Art. Oxford. Oxford University Press.1993..
  • Bonfante, Larissa. “Daily Life and Afterlife.” In Etruscan Life and Afterlife. Detroit. Wayne State University Press.1986..
  • --. "The Etruscans: Mediators between Northern Barbarians and Classical Civilization." In The Barbarians of Ancient Europe: Realities and Interactions. Edited by Larissa Bonfante, 233–281. Cambridge, UK. Cambridge University Press.2011..
  • Borrelli, Federica, and Maria Cristina Targia. The Etruscans: Art, Architecture, and History. Translated by Thomas M. Hartmann. Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 2004.
  • Brendel, Otto. Etruscan Art. 2nd edition. New Haven. Yale University Press.1995..
  • Briguet, M.-F. Etruscan Art: Tarquinia Frescoes. New York: Tudor, 1961.
  • Brilliant, Richard. Visual Narratives: Storytelling In Etruscan and Roman Art. Ithaca. Cornell University Press.1984..
  • De Puma, Richard Daniel. Etruscan Art In the Metropolitan Museum of Art. New York: Metropolitan Museum of Art, 2013.
  • Steingräber, Stephan. Abundance of Life: Etruscan Wall Painting. Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 2006.

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]