Spomen-crkva Vaznesenja Gospodnjeg u Krupnju

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Spomen-crkva Vaznesenja Gospodnjeg
Krupanj church.jpg
Spomen-crkva Vaznesenja Gospodnjeg
Osnovni podaci
Statushrišćanska pravoslavna bogomolja
Tipcrkva
JurisdikcijaSrpska pravoslavna crkva
EparhijaEparhija šabačka
Osnivanje1932.
OsnivačSrpska pravoslavna crkva
PosvećenVaznesenju Gospodnjem
Lokacija
MestoKrupanj
DržavaSrbija

Spomen-crkva Vaznesenja Gospodnjeg u Krupnju je srpska pravoslavna crkva u Krupnju podignuta u spomen žrtvama Prvog svetskog rata u Bici na Mačkovom kamenu i oko Krupnja 1914. godine. U kripti crkve se nalazi kosturnica u koju su doneti posmrtni ostaci poginulih vojnika.

Osnivanje i izgradnja[uredi]

Razglednica iz prve polovine 20. veka

Tokom pomena na Mačkovom kamenu 29. juna 1924. godine, ideju za izgradnju spomen obeležja su izneli načelnik rađevskog sreza Dušan Miladinović, sveštenik dobropotočki Petar Grujičić i školski nadzornik Kosta Nikolić. Tada je formiran odbor za podizanje Spomen crkve sa kosturnicom u Krupnju i Spomen kosturnice na Mačkovom kamenu. Kosta Nikolić je bio predsednik tog odbora.[1]

Kada se ideja proširila na predlog ministra „na raspoloženju“ Milorada Vujičića 4. decembra 1924. osim krupanjskog osnovan je i beogradski odbor, čiji je predsednik bio Ljubomir Jovanović, predsednik narodne skupštine, a posle njegove smrti 1928. godine bio je Đorđe Vajfert, guverner Narodne banke. Generalni sekretar beogradskog odbora bio je Arčibald Rajs, koji je 1926. proglašen za počasnog građanina Krupnja i glavna ulica je nazvana po njemu.

Kopanje temelja za crkvu je počelo 16. avgusta 1926, a svečano polaganje kamena temeljca je bilo 23. septembra 1926. uz prisustvo episkopa šabačko-valjevskog Mihaila. Kamen za izgradnju je vađen u Kržavi, Likodri i Planini. Gradnja crkve je završena krajem 1929. godine, a pokrivanje krova limom 1930. godine. Unutrašnje uređenje je završeno 1932. godine.

Arhitekta crkve je bio Momir Korunović. Sa njim je postignut dogovor da crkva liči na manastirsku crkvu svetog Đorđa u Starom Nagoričanu, zadužbinu kralja Milutina iz 14. veka.[2]

Ikonostas je oslikao Živorad Nastasijević. Visina ikonostasa je 7,80 m, a širina 8,80 m.[3]

Udruženje Srpkinja „Kneginja Zorka“ iz Beograda darivalo je novoj crkvi zvono teško 400 kilograma, umetnički izrađen polijelej od čaura i dva velika svećnjaka (čiraka). Predsednica ovog udruženja bila je Milica Jovanović, rođena u Krupnju.[4] U crkvi se nalazi 12 mermernih spomen ploča sa imenima poginulih.[5]

Svečano osvećenje crkve i spomen kosturnice bilo je 18. septembra 1932. godine, bili su tu patrijarh srpski Varnava, episkop Mihailo, divizijski đeneral Milan Ječmenić kao izaslanik kralja Aleksandra, kao i komandant srpskih snaga na Mačkovom kamenu 1914. godine general u penziji Ljubomir Milić. Vest o ovom događaju ispratila je većina novina u Jugoslaviji, ali i češka i nemačka štampa.[6]

Kripta[uredi]

U sklopu kripte crkve nalazi se kosturinica sa moštima vojnika nastradalih u borbama na Mačkovom kamenu u Prvom svetskom ratu i natpisom Vile će se grabit u vjekove da vam vence dostojne sapletu. U kosturnici su izložene fotografije sa bojnog polja, venci, kao i spomenici majoru Svetislavu Markoviću, komandantu 4. bataljona, prvog puka drugog poziva i Dušanu V. Popoviću, rezervnom poručniku. Događaji iz ove bitke i herojstvo junaka sahranjenih u kripti crkve, inspirisali su pisca Veljka Petrovića koji ih je opisao u svom delu Izdanci iz opaljena grma 1932ge godine, a po tom delu Radio Televizija Srbije snimila je i istoimenu seriju 1972ge godine u kojoj naslovnu ulogu majora Svetislava tumači Dragomir Bojanić Gidra.

Crkva danas[uredi]

Tokom Drugog svetskog rata 1941. godine Krupanj je bombardovala i zapalila nemačka kaznena ekspedicija. Crkva je ostala sačuvana jer se avionska bomba zarila u zid oltara i nije eksplodira, pa je posle rata demontirana.[3]

Značajne obnove i radovi u ovom hramu bile su više puta, i to 1960, 1968, 1971, 1973, 1983 i 1992. godine. Posebno, krajem 2012. godine crkva je dobila novi freskopis.[7]

U istoj porti nalazi se i stara crkva Vaznesenja Gospodnjeg iz 1842. godine, kao i novoizgrađena zvonara visine 22 metra osvećena 1994. godine.[3]

Nova crkva[uredi]

Nova crkva - Kripta[uredi]

Stara crkva[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Nenad Lajbenšperger: „Podizanje spomen-kosturnice na Mačkovom kamenu i spomen-crkve sa kosturnicom u Krupnju“, str. 311.
  2. ^ Nenad Lajbenšperger, master rad, str. 12.
  3. 3,0 3,1 3,2 Aleksandar Đurđev: Crkve Krupnja
  4. ^ Nenad Lajbenšperger: Srpstvo, jugoslovenstvo i lokalpatriotizam prilikom podizanja spomen-kosturnica na Mačkovom kamenu i u Krupnju (Zbornik, Etnografski institut SANU, knjiga 26, strana 197, Beograd 2008)
  5. ^ Nenad Lajbenšperger: „Podizanje spomen-kosturnice na Mačkovom kamenu i spomen-crkve sa kosturnicom u Krupnju“, str. 322.
  6. ^ Nenad Lajbenšperger: „Podizanje spomen-kosturnice na Mačkovom kamenu i spomen-crkve sa kosturnicom u Krupnju“, str. 328-329.
  7. ^ Crkva u Krupnju: Srpski vojnik kao Sveti Georgije („Večernje novosti“, 15. septembar 2013)

Literatura[uredi]

  • Nenad Lajbenšperger: Podizanje spomen-kosturnice na Mačkovom kamenu i spomen-crkve sa kosturnicom u Krupnju, strane 311-331, „Saopštenja“, ISSN 0354-4346, broj 40, 2008. godine
  • Nenad Lajbenšperger: „Spomen-kosturnica Drinske bitke (1914) na Mačkovom kamenu i u Krupnju“, master rad, oblast istorija, 56 strana, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd 2007.