Feničansko pismo

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Feničansko pismo
Phoenician alphabet.svg
TipAbdžad
JeziciFeničanski, Punski
Vremenski period
cca 1200–150 p. n. e.[1]
Porodica
Dečiji sistem
Aramejski alfabet
Grčki alfabet
Libijsko-berberski alfabet
Paleohebrejski alfabet
Paleošpanski alfabeti
Sestrinski sistem
Drevno južno arabijsko pismo
PravacZdesna nalevo
ISO 15924Phnx, 115
Unikod naziv
Phoenician
U+10900–U+1091F
Feničanski natpis iz 625-600. p. n. e. (Arheološki muzej u Alanji).

Feničansko ili feničko pismo, bilo je pismo kojim su se služili stari Feničani i nastalo je krajem drugog milenijuma pre nove ere. To je alfabet abdžadskog[3] tipa, koji se sastoji od samo 22 suglasnička slova, ostavljajući implicitne samoglasnike, mada izvesni kasni varijeteti koriste matres lectionis za deo samoglasnika. On je korišten za pisanje fenićanskih, severno semitskih jezika, koje seu koristile antičke civilizacije Fenikije u današnjoj Siriji, Libanu, i severnom Izraelu.[4] Na osnovu ovog pisma nastalo je grčko, aramejsko, hebrejsko i arapsko pismo.

Fenićanski alfabet je izveden iz egipatskih hijeroglifa.[5] On je postao jedan od najšire korištenih sistema pisanja, koji su fenićanski trgovci raširili po mediteranskom svetu, gde su ga adaptirale i modifikovale mnoge druge kulture. Paleohebrejski alfabet je lokalna varijanta fenićanskog,[6] kao što je i aramejski alfabet, prethodnik modernog arapskog. Sovremeno hebrejsko pismo je stilska varijanta aramejskog. Grčki alfabet (sa svojim potomcima latinskim, ćiriličnim, runskim, i koptskim pismom) isto tako je izveden iz fenićanskog alfabeta.

Feničansko pismo je pronađeno na većem broju arheoloških nalazišta na Mediteranu gde su Feničani imali svoje kolonije, kao u Biblosu (Liban) i Kartagini (Tunis). Prvobitno, sva slova su bila urezivana u kamen, većina ih je bila poprečna i uspravna, kao i oznake u runama. Feničani su pisali zdesna nalevo, ali ponekad i sleva nadesno kao i u baustrofedonu, gde su redovi teksta naizmenično pisani zdesna nalevo i sleva nadesno. Neka slova su pisana na različite načine, kao npr. slovo tav koje se pisalo kao „+“ ali i kao „h“.

Pismo[uredi]

Znak Unicode Ime Značenje Transliteracija Odgovarajući znak u
hebrejskom arapskom grčkom latinici ćirilici
Aleph ʼāleph vo ʼ א Α, α A, a A, a
Beth bēth kuća b ב Β, β B, b B, b, V, v
Gimel gīmel kamila g ג Γ, γ C, c, G, g G, g
Daleth dāleth vrata d ד ﺩ، ذ Δ, δ D, d D, d
He prozor h ה Ε, ε E, e E, e, Є, є
Waw wāw udica w ו (Ϝ, ϝ), Υ, υ F, f, U, u, V, v, W, w, Y, y U, u
Zayin zayin oružje z ז Ζ, ζ Z, z Z, z
Heth ḥēth ograda ח ﺡ، خ Η, η H, h I, i, Й, й
Teth ṭēth kolo ט ﻁ، ظ Θ, θ
Yodh yōdh ruka y י ﻱ، ى Ι, ι I, i, J, j І, і, Ї, ї, J, j
Kaph kaph dlan k כ Κ, κ K, k K, k
Lamedh lāmedh palica l ל Λ, λ L, l L, l
Mem mēm voda m מ Μ, μ M, m M, m
Nun nun riba n נ Ν, ν N, n N, n
Samekh sāmekh stepenik s ס Ξ,ξ, Χ, χ X, x H, h
Ayin ʼayin oko ʼ ע ﻉ، غ Ο, ο O, o O, o
Pe usta p פ Π, π P, p P, p
Sade ṣādē papirus (biljka) צ ﺹ، ض (Ϡ, ϡ) C, c, Č, č
Qoph qōph igleno uho q ק (Ϙ, ϙ) Q, q
Res rēš glava r ר Ρ, ρ R, r R, r
Sin šin zub š ש س، ش Σ, (ϲ), σ, ς S, s S, s, Š, š
Taw tāw znak t ת ﺕ، ث Τ, τ T, t T, t

Reference[uredi]

  1. ^ Earliest attestation in the Bronze Age collapse period, classical form from about 1050 BC; gradually died out during the Hellenistic period as its evolved forms replaced it; obsolete with the destruction of Carthage in 149 BC.
  2. ^ Himelfarb, Elizabeth J. "First Alphabet Found in Egypt", Archaeology 53, Issue 1 (Jan./Feb. 2000): 21.
  3. ^ Fischer, Steven Roger (2004). A history of writing. Reaktion Books. str. 90. 
  4. ^ „Phoenicia”. Ancient History Encyclopedia. Pristupljeno 12. 11. 2018. 
  5. ^ Michael C. Howard (2012). Transnationalism in Ancient and Medieval Societies. P. 23.
  6. ^ Kratz, Reinhard G. and Biblical Israel: The History, Tradition, and Archives of Israel and Judah (2015). Historical. Oxford: Oxford University Press. str. 64. ISBN 978-0-19-104448-9. »[...] scribes wrote in Paleo-Hebrew, a local variant of the Phoenician alphabetic script [...]« 

Literatura[uredi]

  • Kratz, Reinhard G. and Biblical Israel: The History, Tradition, and Archives of Israel and Judah (2015). Historical. Oxford: Oxford University Press. str. 64. ISBN 978-0-19-104448-9. »[...] scribes wrote in Paleo-Hebrew, a local variant of the Phoenician alphabetic script [...]« 
  • Fischer, Steven Roger (2004). A history of writing. Reaktion Books. str. 90. 
  • Jean-Pierre Thiollet, Je m'appelle Byblos, H & D, Paris. 2005. ISBN 978-2-914266-04-8.
  • Maria Eugenia Aubet, The Phoenicians and the West Second Edition, Cambridge University Press, London, 2001.
  • Daniels, Peter T., et al. eds. The World's Writing Systems Oxford. (1996).
  • Jensen, Hans, Sign, Symbol, and Script, G.P. Putman's Sons, New York, 1969.
  • Coulmas, Florian, Writing Systems of the World, Blackwell Publishers Ltd, Oxford, 1989.
  • Hock, Hans H. and Joseph, Brian D., Language History, Language Change, and Language Relationship, Mouton de Gruyter, New York, 1996.
  • Fischer, Steven R., A History of Writing. Reaktion Books.2003..
  • Markoe, Glenn E. (2000). Phoenicians. University of California Press. ISBN 978-0-520-22613-5. 
  • Ancient Hebrew and Aramaic on Coins, reading and transliterating Proto-Hebrew, online edition. (Judaea Coin Archive)

Spoljašnje veze[uredi]