Vaso Pelagić

Vaso Pelagić
Vasa Pelagić
Datum rođenja:	1833.
Mesto rođenja:	Pelagićevo (Osmansko carstvo)
Datum smrti:	25. januar 1899.
Mesto smrti:	Požarevac (Kraljevina Srbija)

Vaso Pelagić (Gornji Žabar (današnje Pelagićevo), 1833. - Požarevac 1899.) je bio predstavnik utopijskog socijalizma kod Srba u drugoj polovini XIX vijeka, prosvjetni radnik i narodni ljekar.

Biografija

Vasa Pelagić u Karađorđevom parku, Beograd

Pohađao je nižu gimnaziju. 1857. godine je postao đak bogoslovije u Beogradu. 1860. godine je postao učitelj srpske osnovne škole u Brčkom, gdje je osnovao srpsku čitaonicu, jednu od prvih u Bosni. Odatle preko Beograda je krenuo u Rusiju. Na Moskovskom univerzitetu je slušao predavanja iz političke medicine i istorije medicine.

Poslije 2 godine boravka u Rusiji, vratio se u Banjaluku i postao je upravnik Srpsko pravoslavne bogoslovije, koja je bila i prva srednja škola u Bosni. Za školske potrebe i radi širenja prosvjete u narodu štampao je 1867. godine u Beogradu "Rukovođu za srpsko-bosanske, hercegovačke, starosrbijanske i makedonske učitelje". Primio je čin arhimandrita bi zaštitio Bogosloviju u Banjoj Luci od reakcionarnih elemenata sve tri vjere, kojima se nije dopadao njegov slobodouman školski program.

1869. godine biva prognan u Malu Aziju (tačnije u Kjutjaju), pod optužbom da kritikuje turski režim u Bosni. Iz progonstva se spasao 1871. godine uz pomoć Rusije i preko Carigrada je došao u Srbiju. Učestvuje u radu Ujedinjene omladije srpske i predsjedava njenoj skupštini u Vršcu. Odatle odlazi na Cetinje i učestvuje u pokretu Družine za oslobođenje srpstva. Dolazi u sukob sa knjazom Nikolom i 1872. godine odlazi u Novi Sad. 1873. godine boravi u Gracu, Pragu, Trstu i Cirihu; tada se odriče vjerske službe.

1875. godine učestvuje u bosanskom ustanku i piše Program ustaških prava i druge memorandume za bosanske ustanike. Tokom osamdesetih godina je boravio u Srbiji, ali, zbog širenja socijalističkih ideja biva protjeran nekoliko puta u Rumuniju i Bugarsku. 1888. godine sarađuje u socijalističkom listu Srpski zanatlija. 1892. godine učestvuje na skupštini Zanatlijskog udruženja u Vranju i nastoji da se osnuje Socijalistička partija Srbije. Izdaje niz brošura i knjiga o socijalizmu i sarađuje u listovima Zanatlijski savez i Socijal-demokrat kojima je bio i jedan od osnivača. Članke objavljuje i u bugarskoj socijalističkoj štampi, a radovi se prevode i na bugarski. Zbog svog slobodnog stava bio je trn u oku režimu u Srbiji. Javno je raščinjen, zatvaran u ludnicu i poslije osuđivan na zatvor. Svoj život je okončao u požarevačkom kaznenom zatvoru 25. januara 1899. godine.

Svojim idejama koje je objavio u svojim knjigama, brošurama i novinskim člancima (mada pisanim sa određenom dozom naivnosti), je puno uticao na radničke i seljačke mase na prostorima Srbije, Hrvatske, BiH, Crne Gore i Bugarske.

Djela i radovi

Sem

• Istorije Bosansko-hercegovačke bune, i
• Stvarnog narodnog učitelja (djela koja su doživjela mnoga izdanja), napisao je djela iz domena socijalizma:
• Odgovor na četiri društvena pitanja,
• Socijalizam i osnovni preporođaj društva,
• Spas Srbije i srpstva,
• Blagodatnik,
• Nauka i radni narod...

Zalagao se za reformu školstva i te ideje je izlagao u djelima:

• Nova nauka o javnoj nastavi,
• Preobražaj škole i nastave...

Anitireligiozne teze je izložio u djelima:

• Umovanje zdravog razuma,
• Poslanica Bogu,
• Koliko nas košta Bog i gospodar?...

Vidi još

• Pelagićevo

Izvori

• Opština Pelagićevo: Vaso Pelagić ((sr))

Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Vaso Pelagić