Štamparija Crnojevića

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Štamparska mašina iz 16-og veka
Olovni slog za tehniku visoke štampe
Otisak klišea iz jednog dela

Štamparija Crnojevića ili Obodska štamparija na Obodu, koja se kasnije nalazila u delu Cetinjskog polja zvanom Lovćenski dolac, predstavlja svojevrstan kultni fenomen evropskih razmera u srednjovekovnoj Crnoj Gori.

Zavetovanje[uredi]

Ivan Crnojević je uvideo da posle mnogobrojnih ratova koji su Crnogorci vodili, najviše stradaju pravoslavne crkve i bogoslužbene knjige u njima. On na svoj način doprinosi obnavljanju Zetske mitropolije osnivanjem Cetinjskog manastira, a najstarijem sinu Đurđu usađuje ljubav prema crkvenoj knjizi. Videvši kako njegov narod „pritiska“ islam, a u crkvama nema svetih knjiga, zavetuje se da će crkve knjigama snabdeti. Đurđe je taj zavet i sproveo u delo.

Manastirska štamparija[uredi]

Najverovatnije je Cetinjski manastir tek sredinom 1492. postao stecište štamparskih majstora. Pojava štamparije u poslednjoj slobodnoj državi na Balkanu koja je odolela Turskoj najezdi, štampanje pravoslavnih bogoslužbenih knjiga i njihova distribucija u okolne krajeve, ukazuje na želju da se doprinese očuvanju nacionalne i verske svesti porobljenih naroda.

Prva knjiga[uredi]

Tadašnji gospodar Crne Gore Đurađ Crnojević 1492. u Veneciji nabavlja štamparsku presu sa pokretnim slovima i počinje da štampa bogoslužbene knjige. Prva knjiga iz ove štamparije izlazi 4. januara 1494. posle čitave godine upornog posla i nosi ime Oktoih - prvoglasnik. Štampariju i štampu je vodio jeromonah Makarije, dok je ukrašavanje knjiga vršilo sedam monaha. Posle ženidbe Đurađa Crnojevića sa Jelisavetom Erico, Đurađ je mogao da pošalje ljude kod Mletaka. Oni tamo upoznaju osnove štamparstva, tehniku štampe, nabavljaju presu, alat i veće količine papira (koji u Kotoru nisu mogli u toj količini nabaviti). Pripremni posao se obavljao tokom 1491. ili 1492. godine. Kuriozitet čine olovna slova, pokretne matrice za inicijale i grafičku ornamentiku i ilustracije koje su u potpunosti rađene u Crnoj Gori.

Naslovi[uredi]

  • Oktoih - prvoglasnik I-IV glas (4. januara 1494. godine, Obod)
  • Psaltir - sa posledovanijem (22. septembra 1494. godine, Cetinje)
  • Oktoih - petoglasnik V-VIII glas (moguće je da je štampan zajedno sa Oktoihom - prvoglasnikom)
  • Jevanđelje - (1496. godine, Cetinje)
  • Trebnik (molitvenik) - sa tekstovima za privatna bogosluženja (krštenja, venčanja i sl.) - (1496. godine, Cetinje)
  • Cvetni triod - sa pesmama i molitvama koje se pevaju u crkvi (od Cveti do prve nedelje posle Duhova) - nedovršeno izdanje.

Prestanak rada[uredi]

Štamparija je poznata kao prva južnoslovenska ćirilična štamparija, i prva državna štamparija u svetu. Do sada je utvrđeno da je Štamparija Crnojevića štampala pet knjiga, ali samo iz jedne od njih, iz Psaltira, saznajemo da je štampan na Cetinju. Godine 1496. je prestao rad Štamparije Crnojevića.

Vidi još[uredi]