Mankala

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Igranje mankale u Zanzibaru

Mankala je zajednički naziv za igre na tabli koja se igra u dvoje najviše u Africi, ali i u Aziji i Americi. To je društvena igra misaonog karaktera i logičko-matematičke kombinatorike.

Narod Dogoni u Maliju je naziva jednostavno I, Ašanti je zove ovare, a narod Baule iz Obale Slonovače avale, u Angoli je zovu mbau, mađi u Beninu, mangola u Kongu, po u Liberiji, čoro u Sudanu, banko oril na Zelenortskim ostrvima, guiti u Keniji itd.

Osnovni aspekti igre[uredi]

Za Mankalu potrebna je podloga na kojoj su jasno označena udubljenja i pioni sličnih veličina. Igraju je dva igrača ili dva tima igrača. Igra se odrećenim brojem piona koji se tokom igre pomeraju najčešće u pravcu kazaljke na satu. Igrači uzimaju pione koji se nalaze u jednom od udubljenja i spuštaju ih redom u susedna udubljenja. Cilj igre je osvojiti što više piona i onemogućiti kretanje drugom igraču. Igra spada u red teških misaonih igara.[1]

Iako po izgledu jednostavna, tabla za makalu predstavlja svakodnevnicu ljudi na selu. Ona krijem sistem znakova koji otkrivaju tesnu povezanost mankale sa plodnošću zemlje, gajenjem životinja ili seksualnom aktivnošću čoveka. Udubljenja se često nazivaju „polja”, a piuni „semenke”. Radnja kojom se uzimaju protivnički piuni u nekim etničkim zajednicama se naziva „jedenje” ili „otimanje krava”. Feministikinja i akademik iz Ugande, dr Silvija Tamale je u svom tekstu iznela tvrdnje da igra mankala simbolično predstavlja seksualnu aktivnost čoveka.[2]

U Muzeju Afričke umetnosti u Beogradu čuva se tabla koja je pripadala plemenu Ašanti i koja se može svrstati u kontekst plodnosti. Polje na kome si igra, je smešteno u telu lutke plodnosti Akuabe.[3]

Istorijat[uredi]

Istraživači smatraju da je igra nastala u doba neolita, mlađeg kamenog doba, a neki u čak u doba mezolita, tj. srednjeg kamenog doba. Po jednom mišljenju igračka je u početku bila ritualni predmet i da je vremenom izgubila namenu i postala samo predmet za igru. Sa druge strane smatra se da je čovek oduvek imao potrebu za razonodom i da je Mankala oduvek služila za igru. Međutim, koliko je stara igra niko sa sigurnošću ne može reći pošto su arheološki podaci veoma retki.

Prvi arheološki nalaz table pronađen je dvadesetih godina dvadesetog veka u Egiptu, što je dovelo do pretpostavke da je ona nastala u Africi. Dr Stjuart Svini, engleski arheolog koji je vodio iskopavanja 1927. godine na Kipru pronašao je tablu i datirao je oko 2.500 g.p. n. e. Kasnije su table datovane između devetog i drugog veka p. n. e pronađene u Egiptu, Turskoj, Jordanu, Etiopiji i Šri Lanki.[4]

Američki etnolog Stjuart Kalen je video mankalu iz Afrike na „Svetskoj izložbi” u Čikagu i tada je prozvao „nacionalna afrička igra”.[4]

Prostor i vreme igranja mankale[uredi]

Izgled mankale koja se nalazi u muzeju u Bruklinu

Mankala se igra samo danju, a razlog tome je što je prema predanju noć vreme kada su duhovi, preci i božanstva aktivni, a ne ljudi. Veruje se da igranje noću uznemirava duhove. Vreme kada se igra najviše mankala je tokom leta, u doba velikih suša. Igra se pod vedrim nebom: na trgovima, u selima, ispod drveta u dvorištima kuća, na poljima i livadama, na pašnjacima ili na obližnjim brežuljcima. Ako je igra povezana sa ritualnim svečanostima onda se odvija u zatvorenim prostorima.[5]

Često se javlja kao tradicionalni simbol u političkom životu afričkih država. U nekim narodima, kao što je narod Kpelie iz Malija ovu igru su igrali samo pripadnici starešina i njihovi sinovi.[6]

Reference[uredi]

  1. ^ Vojt 2012, str. 25.
  2. ^ Vojt 2012, str. 51.
  3. ^ Vojt 2012, str. 53.
  4. 4,0 4,1 Vojt 2012, str. 26.
  5. ^ Vojt 2012, str. 32-34.
  6. ^ Vojt 2012, str. 46.

Literatura[uredi]