Mumija

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Mumija
Mumija
Obrada mumije od strane arheologa

Mumija je leš čiji su koža i organi sačuvani namerno ili slučajnim izlagnjem hemikalijama, velikoj hladnoći, vrlo maloj vlažnosti ili nedostatku vazduha kada tela potonu u blatište. Na pokušaje da se telo sačuva nailazi se širom sveta. Koriste se dva termina: mumificiranje i balzamovanje, koja upućuju na smole kojima se tela oblažu.

Stari Egipćani su smatrali da njihov život počinje tek nakon smrti, na „lepom zapadu”, u carstvu mrtvih na zapadnoj obali Nila. Rođaci su stoga umrlim, za dugi put na drugi svet, davali hranu, nakit, nameštaj i mnoge druge stvari.

Mumije ljudi i drugih životinja su nađene na svim kontinentima.[1][2] One su nastale kao rezultat prirodne prezervacije usled neuobičajenih uslova, i kao kulturni artefakt. Više od jednog miliona životinjskih mumija je nađeno u Egiptu, mnoge od kojih su mačke.[3] Mnoge od egipatskih životinjskih mumija su sveti imisi, i radiougljenično datiranje sugeriše da egipatske ibisne mumije potiču iz perioda imeđu 450. i 250. godine p. n e.[4]

Osim dobro poznatih mumija starog Egipta, namerna mumifikacija je svojstvena za nekoliko starih kultura u područjima Amerike i Azije sa veoma suvim klimatskim uslovima. Mumije pećine duhova iz Falona, Nevada u Severnoj Americi su precizno datirane da potiču iz doba od pre više od 9.400 godina. Pre tog otkrića, najstarija poznata namerno formirana mumija je bila mumija deteta, koja je jedna od Činčorskih mumija iz Kamaronske doline u Čileu, koja potiče od oko 5050. godine p. n. e.[5] Najstariji poznati prirodno mumifikovani ljudski ostaci su glave nekoliko ljudi od pre oko 6.000 godna, nađeni 1936. godine na lokaciji nazvanoj Inka Kueva br. 4 u Južnoj Americi.[6]

Staroegipatske mumije[uredi | uredi izvor]

Mumija(sˁḥ)
napisano hijeroglifima
z
,
a
H

Reč mumija potiče od lat. mumia, koja je preuzeta iz Persijskog odnosno Arapskog mūmiyyah (مومية) koja znači bitumen, kako su je nazivali zbog crne kože koju su imale mumije.

Tokom egipatskog dinastičkog perioda smatralo se da mrtvi obitavaju na nebu, kod zvezde Severnjače, kako se vremenom razvio i kult Sunca, zagrobni život se prebacuje u podzemlje. Mrtvi su imali sve potrebe kao i živi, pa su pokojniku u grob polagani predmeti namenjeni svakodnevnoj upotrebi.

Način mumificiranja se u starom Egiptu tokom vremena menjao, ali je svrha uvek bila da zagrobni život dobije materijalnu formu, pa je za nastavak života bilo neophodno sačuvati telo od propadanja.

Egipatski naziv za mumifikaciju i mesto gde se odvija mumifikacija je vabet (čisto mesto, mesto pročišćenja). Sam proces je smatran opasnim, nečistim i zato su vabeti postavljani u blizini grobnice, uz nekropolu ili uz hramovski kompleks.

Vabet prati niz ritualnih radnji, najvažniji je obred koji se obavlja ispred grobnice, obred otvaranja usta koji predstavlja poslednji čin pred sahranjivanje mumije u grobnu odaju. Mumija se uspravlja ispred grobnice, a obred se obavlja posebnim instrumentom u vidu bradve. Sveštenik dodiruje usta, ruke i noge mumije, čime je postaje sposobna da prima hranu i kult. Obred se obavlja i u grobnici gde sveštenik dodiruje instrumentom sve prikaze samog pokojnika kao i druge predstave u samoj grobnici, kao što su statue i dvodimenzionalne predstave. Otvaranje usta predstavlja oživljavanje čula i obnavljanje života.

U proces mumifikacije uključeni su:

  • Rezač koji otvara trbušnu šupljinu, vadi organe. Pošto su oni nečisti, ovaj posao obavljali su pripadnici najnižeg sloja društva.
  • Pisar koji nadzire rad.
  • Balsamer koji izvodi ritualne radnje, umotava telo u zavoje, nadzire sve faze, prilikom obavljanja rituala nosi masku Anubisa.

Balsameri su bili sveštenici, verovatno usko vezani za lekare čija je funkcija pretežno bila nasledna, oni su zapošljavali zanatlije koji izrađuju kovčege, drvene figurine itd.

  • Pomoćni radnici koji su prali telo

U poznijim periodima staroegipatske mumija su se koristile za različite stvari poput proizvodnje papira, proizvodnje boja, pravljenje lekova, gorivo i đubrenje zemljišta.[7]

Staroegipatske metode mumificiranja[uredi | uredi izvor]

Mumija koja se nalazi u Britanskom muzeju
Mumificirani majmun iz Egipatskog muzeja u Kairu

Najjednostavniji metod mumificiranja, koji potiče iz perioda preve tri dinastije, sastojao se u zavijanju tela lanenim zavojima, koji su u kasnijem periodu natapani smolom. Tokom četvrte dinastije praktikuje se vađenje organa koje je trebalo da onemogući truljenje tela. Kovčezi su drveni, pokojnici se postavljaju u opruženi stav. Ovakav način sahranjivanja primenjivao se tokom Starog kraljevstva.

Tokom drugog milenijuma p. n. e. uklanjaju se svi organi osim srca i bubrega, mozak se izvlači kroz nos specijalnom metalnom alatkom u vidu kuke, posle čega se organi stavljaju u posebne posude sa rastvorom natrijum karbonata. Telo se zatim polagalo u rastvor kuhinjske soli, posle čega se telo punilo mirisnim smolama i začinima. Telo se potom obmotavalo zavojima i postavljalo u kovčeg. Ovaj proces trajao je 40 dana.

U Starom Egiptu su na isti način kao i ljudi, mumificirane i životinje. Najčešće su to bile mačke, majmuni, ibisi i krokodili, koji su se smatrali svetim životinjama.

Značajni podaci u istraživanju mumificiranih ljudi i životinja dobijaju se antropometrijskim ispitivanjima, rendgenskim snimcima, seciranjem, histološkim i paleopatološkim analizama.

Ritual mumifikacije[uredi | uredi izvor]

Deo pogrebnog rituala, koji se protezao na preko 70. dana, predstavljala je mumifikacija leša. To je bio zadatak balzamatora. Njihov je posao započinjao pražnjenjem lobanje, zatim je, kroz dugačak prorez u trupu, vađena većina unutrašnjih organa koji su čuvani u posebnim ćupovima. Potom se telo punilo smolom ili uljem, natopljenim lanenim krpama, i rez bi se završio. Kako bi se iz tela izvukle sve tkivne tečnosti, ono bi se nekoliko nedelja držalo u suvoj natopljenoj soli. Na kraju je telo, za svoje putovanje u carstvo mrtvih, obavljeno dugim lanenim trakama.

Balzamator[uredi | uredi izvor]

Bog mumija − Anubis

Božanstvo Anubis, koje se najčešće pojavljuje kao čovek sa psećom glavom, ima kao balzamator prilikom mumifikacije značajnu ulogu u egipatskom kultu mrtvih. Osim toga, on je navodno zadužen za to da mrtve na drugom svetu snadbeva hranom.

Kovčeg za mumiju[uredi | uredi izvor]

Na lice umrlog, koji je umotan uljem i smolom natopljene lanene trake, ponekad je stavljanja maska na lice. Maska bi imala ulogu da spreči, da se lice usled upotrebljenih supstanci raspadne. Leš se nakon toga stavljao u drveni sanduk koji je bio ljudskog oblika.

Zaštitna zona[uredi | uredi izvor]

Postoji i zaštitna zona, 47 m dugačka Velika sala u Kleopsovoj piramidi. Trebalo je provalnicima da onemogući prolaz do grobnice kralja. Ogromni kameni blokovi povezani kopčama služili su da blokiraju prolaz, dok su mase šljunka, pridržavane od labavih konstrukcija greda, mogle su da ubiju pljačkaše grobova.

Mumificiranje u ostalim delovima sveta[uredi | uredi izvor]

Osim u Egiptu, na mumificiranje se nailazi i u severnoj i istočnoj Australiji, Melaneziji, Polineziji, Indoneziji, Indiji, zapadnoj Africi, na Kanarskim ostrvima, Kodnijaku i u Južnoj Americi.

Postupak mumificiranja u Okeaniji, gde su se na ovaj način čuvale glave neprijatelja, odvijao tako što se glava potapala u rastvor soli, posle čega se sušila na dimu i vetru. Ovavkim postupkom kosti se smekšaju, a zapremina lobanje se smanjuje za dve trećine.

Sličaj običaj javljao se i u prašumama Južne Amerike.

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ „The Egyptian Mummy”. Penn Museum. Pristupljeno 9. 11. 2013. 
  2. ^ Marshall Amandine On the origins of Egyptian mumification, Kmt 52. 2014. str. 52-57.
  3. ^ „Egyptian Animals Were Mummified Same Way as Humans”. news.nationalgeographic.com. Pristupljeno 2. 11. 2008. 
  4. ^ Wasef, S.; Wood, R.; Merghani, S. El; Ikram, S.; Curtis, C.; Holland, B.; Willerslev, E.; Millar, C.D.; Lambert, D.M. „Radiocarbon dating of Sacred Ibis mummies from ancient Egypt”. Journal of Archaeological Science: Reports. 4: 355—361. doi:10.1016/j.jasrep.2015.09.020. 
  5. ^ Bartkusa, Luke; Amarasiriwardena, Dulasiri; Arriaza, Bernardo; Bellis, David; Yañez, Jorge (2011). „Exploring lead exposure in ancient Chilean mummies using a single strand of hair by laser ablation-inductively coupled plasma-mass spectrometry (LA-ICP-MS)”. Microchemical Journal. 98 (2): 267—274. ISSN 0026-265X. doi:10.1016/j.microc.2011.02.008. 
  6. ^ „Andean Head Dated 6,000 Years Old”. archaeometry.org. Pristupljeno 20. 2. 2009. 
  7. ^ Elliott, Chris (2017). „Bandages, Bitumen, Bodies and Business – Egyptian mummies as raw materials”. Aegyptiaca (1). Pristupljeno 19. 7. 2019. 

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]