Češka Šleska

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Češka Šleska
České Slezsko  (češki)
Czeski Ślůnsk  (šleski)
Istorijska zemlja
Moravskošleski Beskidi
Flag of Češka Šleska
Zastava
Coat of arms of Češka Šleska
Coat of arms
Češka Šleska (zeleno) i takozvane Moravske enklave u Šleziji (crveno) u odnosu na današnje regione Češke Republike
Češka Šleska (zeleno) i takozvane Moravske enklave u Šleziji (crveno) u odnosu na današnje regione Češke Republike
Lokacija Češke Šleske u Evropi
Lokacija Češke Šleske u Evropi
Koordinate: 50°N 18°E / 50° SGŠ; 18° IGD / 50; 18Koordinate: 50°N 18°E / 50° SGŠ; 18° IGD / 50; 18
Država Češka
Bivši glavni gradOpava
Najveći gradOstrava
Površina
 • Ukupno4.459 km2 (1,722 sq mi)
Stanovništvo
 • Ukupno1.000.000
 • Gustina220/km2 (580/sq mi)
Vremenska zonaCET (UTC+1)
 • Leti (DST)CEST (UTC+2)

Češka Šleska ili Šlezija, Šljonsk (češ. České Slezsko, šl. Czeski Ślůnsk, nem. Tschechisch-Schlesien, polj. Śląsk Czeski; ponekad Moravska Šleska ili Šlezija (češ. Moravské Slezsko, šl. Morawski Ślůnsk, nem. Mährisch-Schlesien, polj. Śląsk Morawski), je jedna od istorijskih tri istorijskih čeških zemalja (zemalja češke krune).[1][2][3] Nalazi se na krajnjem severo-istoku Češke Republike i čini njen mali deo. Iako se često naziva i samo Šleska ili Šlezija, Češka Šleska čini tek manji deo istorijske oblasti Šlezija.[1] Nekada je bila poznata i kao Austrijska Šlezija, a od 1918. do 1945. godine kao Sudetska Šlezija (nem. Sudetenschlesien, češ. Sudetské Slezsko, šl. Sudecki Ślůnsk, polj. Śląsk Sudecki).

Geografija[uredi | uredi izvor]

Češka Šleska se prostire na krajnjem severo-istoku zemlje kroz Moravsko-Šleskog kraja i manjim delom kroz Olomoucki kraj. To je područje zapadno i istočno od grada Ostrava koji je i najveći grad u tom regionu.

Oblast obuhvata Sudetske planine. Na istoku, reke koje čine granicu sa Poljskom, odnosno poljskim delom Šlezije su Odra, Opava i Olša, dok granicu sa Moravskom čine reke Odra i Ostravice na jugu ove regije. Na jugoistoku, Češka Šleska se graniči sa Slovačkom.

Među većim gradovima su Ostrava, Opava, Češki Tješin i Karvina.

Istorija[uredi | uredi izvor]

Tokom srednjeg veka, teritorija je naizmenično padala kako pod Češku, tako pod Poljsku upravu. Početkom 13. veka, Šleska se formirala kao istorijska zemlja u oblasti doline reke Odre. Delila se na gornju i donju Šlesku. Donja Šleska se raspala na još manje teritorije kojima su upravljali različiti vladari. Oblast oko reke Opave je pripadala Moravskoj, a Otakar II od Češke je dao svom vanbračnom prvorođenom sinu Nikoli da upravlja posedima u toj oblasti u 13. veku. Nikola I tada postaje osnivač bočne strane dinastije Pšemislovića i vojvoda od Opave. Ove oblasti je zauzeo i ujedinio Ivan Luksemburški u periodu od 1327, do poptunog prisajedinjenja Šleske Češkoj kraljevini 1335. godine.[1][2]

U kasnijem periodu, ova oblast potpada pod Habzburškom monarhijom, odnosno pod Austrijsko carstvo. Ipak, nakon Rata za Austrijsko nasleđe u periodu od 1740. do 1748. godine, veliki deo Šlezije pada pod Prusko kraljevstvo, a mali deo koji približno odgovara današnjoj Češkoj Šleskoj ostaje u Austrijskom carstvu. Tada je ova teritorija bila poznata kao Austrijska Šlezija.[2]

Nakon Prvog svetskog rata, zbog relativne nemačke većine, Češka Šleska potpada pod Republiku Nemačku Austriju, ali Sporazumom iz Sen-Žermena iz 1919. godine, ova oblast potpada pod novoformiranu Čehoslovačku. U periodu od 1918. do 1945. godine, oblast je bila poznata i kao Sudetska Šlezija. Nakon Minhenskog sporazuma iz 1938. godine, oblast okupira Nemačka, a tokom Drugog svetskog rata, cela Šlezija će se naći pod Nemačkom okupacijom.[2] Nakon oslobođenja od okupacije, Češka Šleska ponovo potpada pod Čehoslovačku, a zbog dekreta tadašnjeg češkog predsednika Edvarda Beneša, Nemci bivaju proterani iz te oblasti.

Teška gradska industrija u Ostravi

Kultura i stanovništvo[uredi | uredi izvor]

Pogled na gradsko jezgro Ostrave

Većina stanovništva današnje Češke Šleske su Česi, a manjim delom Poljaci. Govore većinom češkim jezikom. Postoje i manji dijalekti, poput Laškog dijalekta, koga češki lingvisti smatraju delom češkog jezika, dok poljski lingvisti smatraju da je njegovog poreklo u poljskom jeziku.[4] U manjim mestima na granici sa Poljskom, ka poljskom gradu Ćešinu, Poljaci govore lokalnim šleskim dijalektom.

Zbog otkrića uglja u blizini Ostrave, krajem 19. i tokom 20. veka ova oblast je bila zahvaćena naglom industrijalizacijom. Zbog toga je Ostrava postala najveća industrijska konurbacija, sastavljena od češkog i poljskog dela. Danas su mnogobrojne fabrike opustele zbog smanjene industrijske proizvodnje.[2]

Poznate ličnosti[uredi | uredi izvor]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. 1,0 1,1 1,2 Pánek, Jaroslav; Oldřich, Tůma (2009). A History of the Czech lands. Prague: Karolinum. ISBN 978-80-246-1645-2. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Vencalek, Jaroslav (2003). „From historical realism of Silesia to post-modern reality of the Czech Silesia” (PDF). Bulletin of Geography (socio-economic series). 2/2: 131—137. Pristupljeno 29. 1. 2018. 
  3. ^ Čábelka, Miroslav; Potůčková, Markéta; Bayer, Tomáš (2009). „Maps of Czech Lands in the Period 1518–1720 from the Map Collection of Charles University in Prague”. Cartography in Central and Eastern Europe: 545—559. Pristupljeno 29. 1. 2018. 
  4. ^ S. Bąk, Mowa polska na Śląsku, Wrocław and Warsaw 1974.

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]