Kneževina
Kneževina ili principalitet, može da bude bilo monarhistička vazalna država[1][2] ili suverena država, kojom vlada monarh čija titula je knez (stsl. кънѧзь ;[3] žen. kneginja) je titula pripadnika plemstva, a u raznim istorijskim razdobljima i u raznim krajevima je imala različito značenje.
Srednji vek
[uredi | uredi izvor]Izvorno je ovaj izraz označavao plemenskog ili seoskog poglavara među Slovenima, a kasnije, razvojem feudalnog društva, označavao je i monarha. Među Istočnim Slovenima ova titula je označavala i kralja (lat. rex), dok je kod Južnih Slovena označavao vladara koji je bio potčinjen nekom kralju. U latinskim zapisima ovi kneževi obično nose titulu dux, što odgovara vojvodi. Ponekad im je pridavana i titula princeps, koja označava kraljevića.
Kod Istočnih Slovena razvile su se kneževine kao nezavisne države, kao što je Kijevska Rusija, koja će u početku biti kneževina, a rastom centralne moći u zemlji, postaće i velika kneževina. Raspadanjem te zemlje u 13. veku nastaće opet niz kneževina.
Kasnija upotreba
[uredi | uredi izvor]U Rusiji titula velikog kneza od 18. veka dodeljuje se sinovima i unucima imperatora u neposrednoj muškoj liniji, pa u stvari označava carevića, a car tada počinje da dodeljuje ovu naslednu titulu zaslužnim licima. Istu titulu su imali pravo da koriste naslednici dve kneževske porodice koje su se stopile s carskom Rusijom, kao i razno gruzijsko i tatarsko plemstvo.
U 19. veku istu titulu su koristili poluzavisni vladari Srbije, Crne Gore i Bugarske (bug. княз), koji preuzimaju titulu kralja po sticanju potpune nezavisnosti.
Terminologija
[uredi | uredi izvor]Većina ovih država je istorijski neki ovlik uprave, ali su u nekim prilikama bile samo teritorije u odnosu na koje se nosi kneževska titula. Prinčevo imanje i bogatstvo mogu isto tako počivati prevashodno ili u potpunosti izvan geografskih granica kneževine.
Opštepriznate preživele suverene kneževine su Lihtenštajn, Monako i kokneževina Andora. Postojeći kraljevske primogeniture stilizovane kao kneževine uključuju Asturiju (Španija). Kneževina Vels je postojala u severnim i zapadnim oblastima Velsa između 13. i 16. veka; Zakon o Velsu iz 1536.[4][5][6] koji je pravno inkorporirao Vels unutar Engleske uklonio je razliku između tih oblasti i Velških močvara.[7] Kneževina Katalonija postojala je u severoistočnim oblastima Španije između 14. i 18. veka, kao termin za teritorije kojima su vladali katalonski dvorovi, sve do poraza Habzburga u španskom ratu za nasledstvo, kada su ove institucije ukinute zbog njihove podrške habzburškom pretendentu. Kneževina Asturija je zvanični naziv autonomne zajednice Asturija.[8][9]
Termin kneževina se takođe ponekad koristi generalno za bilo koju malu monarhiju, posebno za male suverene države kojima vlada monarh nižeg ranga od kralja, kao što je First (obično se prevodi kao „princ“), kao u Lihtenštajnu, ili veliki vojvoda. Trenutno ne postoji suvereno vojvodstvo, ali Luksemburg je preživeli primer suverenog velikog vojvodstva. Istorijski su postojale suverene kneževine sa mnogo stilova vladara, kao što su grofovi, markgrofovi, pa čak i lordstvo, posebno u okviru Svetog Rimskog carstva.
Dok se čini da prethodna definicija savršeno odgovara kneževskoj državi, evropska istorijska tradicija je da se ta reč rezerviše za domaće monarhije u kolonijalnim zemljama, a da se „kneževina“ primeni na zapadne monarhije.
Evropa
[uredi | uredi izvor]Razvoj
[uredi | uredi izvor]Iako su kneževine postojale u antici, čak i pre vrhunca Rimskog carstva, kneževina kakva je danas poznata razvila se u srednjem veku između 750. i 1450. godine, kada je feudalizam bio primarni ekonomski i društveni sistem u velikom delu Evrope. Feudalizam je povećao moć lokalnih prinčeva u kraljevim zemljama. Kako su prinčevi nastavili da dobijaju sve veću moć tokom vremena, autoritet kralja je na mnogim mestima smanjen. To je dovelo do političke fragmentacije pošto su kraljeve zemlje bile razbijene u mini-države kojima su vladali prinčevi i vojvode koji su imali apsolutnu vlast nad svojim malim teritorijama. Ovo je bilo posebno rasprostranjeno u Evropi, a naročito kod prinčeva Svetog rimskog carstva.
Tokom kasnog srednjeg veka od 1200. do 1500. godine, kneževine su često bile u međusobnom ratu, jer su kraljevske kuće potvrđivale suverenitet nad manjim kneževinama. Ovi ratovi su izazvali veliku nestabilnost i uništavane su ekonomije. Epizode bubonske kuge su takođe smanjile moć kneževina da prežive nezavisno. Na kraju, napredak poljoprivrede i razvoj novih trgovinskih dobara i usluga podstakli su trgovinu između kneževina. Mnoge od ovih država su se obogatile, proširile svoje teritorije i poboljšale usluge koje pružaju svojim građanima. Prinčevi i vojvode su razvili svoje zemlje, uspostavili nove luke i zakupili velike uspešne gradove. Neki su koristili svoje novopronađeno bogatstvo za izgradnju palata i drugih institucija koje su sada povezane sa suverenim državama.
Nacionalizam
[uredi | uredi izvor]Nacionalizam, verovanje da je nacionalna država najbolje sredstvo za ostvarivanje težnji jednog naroda, postao je popularan krajem 19. veka.[10][11][12] Karakteristika nacionalizma je identitet sa većim regionom kao što je područje koje deli zajednički jezik i kulturu. Sa ovim razvojem, kneževine su pale u nemilost. Kao kompromis, mnoge kneževine su se ujedinile sa susednim regionima i usvojile ustavne oblike vlasti, pri čemu je monarh delovao kao puka figura dok je administracija bila ostavljena u rukama izabranih parlamenata. Trend u 19. i 20. veku bio je ukidanje različitih oblika monarhije i stvaranje republičkih vlada na čelu sa narodno izabranim predsednicima.
Azija
[uredi | uredi izvor]Pre evropskog kolonijalizma, Južna Azija i Jugoistočna Azija bile su pod uticajem indosfere, gde su brojne indijske kneževine i carstva cvetale nekoliko vekova na Tajlandu, Indoneziji, Maleziji, Singapuru, Filipinima, Kambodži i Vijetnamu. Uticaj indijske kulture na ove prostore dobio je termin indijanizacija. Džordž Kods je to definisao kao ekspanziju organizovane kulture koja je bila uokvirena na osnovu indijskog porekla kraljevske porodice, hinduizma i budizma, i sanskritskog dijalekta.[13] To se može videti u širenju hinduizma i budizma. Indijske počasti takođe su uticale na malajske, tajlandske, filipinske i indonežanske počasti.[14]
Vidi još
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ Hughes, Michael (1992). Early Modern Germany, 1477–1806, MacMillan Press and University of Pennsylvania Press, Philadelphia, p. 18. ISBN 0-8122-1427-7.
- ^ „liege subject”. The Free Dictionary. Pristupljeno 11. 11. 2020.
- ^ Old Church Slavonic Base Form Dictionary Arhivirano na sajtu Wayback Machine (29. april 2009), Pristupljeno 8. 4. 2013.
- ^ Fryde, Greenway, Porter & Roy, Handbook of British Chronology, Royal Historical Society Guides & Handbooks 2, 3rd ed., University College, London 1986, p. 573
- ^ „Laws in Wales Act 1535 (repealed 21.12.1993)”. Legislation.gov.uk. The National Archives. 2010. Pristupljeno 14. 10. 2019.
- ^ „Laws in Wales Act 1542 (repealed) 3”. Legislation.gov.uk website. The National Archives. 2010. Pristupljeno 14. 10. 2019.
- ^ Jenkins, Geraint H. (2007). A Concise History of Wales (na jeziku: engleski). Cambridge University Press. ISBN 9780521823678.
- ^ „Asturias - Definition of Asturias in English by Oxford Dictionaries”. Oxford Dictionaries - English. Arhivirano iz originala 16. 1. 2017. g.
- ^ „Definition of ASTURIAS”. www.merriam-webster.com.
- ^ Hechter, Michael (2000). Containing Nationalism (na jeziku: engleski). Oxford University Press. str. 7. ISBN 978-0198297420.
- ^ Gellner, Ernest (1983). Nations and Nationalism (na jeziku: engleski). Cornell University Press. str. 1. ISBN 978-0801475009.
- ^ Smith, Anthony. Nationalism: Theory, Ideology, History. Polity, 2010. pp. 9, 25–30; James, Paul (1996). Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community. London: Sage Publications.
- ^ Coedes, George (1967). The Indianized States of Southeast Asia. Australian National University Press.
- ^ Krishna Chandra Sagar, 2002, An Era of Peace, Page 52.
Literatura
[uredi | uredi izvor]- „at”. Noctes-gallicanae.org. Arhivirano iz originala 2009-12-05. g. Pristupljeno 2012-02-13.
- Cantor, Norman, The Civilization of the Middle Ages 1993.
- Rouche, Michel, "Private life conquers state and society," in A History of Private Life vol I, Paul Veyne, editor, Harvard University Press 1987 ISBN 0-674-39974-9.
- „Monarchy | Definition, Examples, & Facts | Britannica”. www.britannica.com (na jeziku: engleski). Pristupljeno 2023-02-28.
- Conrad Phillip Kottak (1991). Cultural Anthropology. McGraw-Hill. str. 124. ISBN 978-0-07-035615-3.
- A. Adu Boahen; J. F. Ade Ajayi; Michael Tidy (1986). Topics in West African History. Longman Group. str. 19. ISBN 978-0-582-58504-1.
- Traditions and encounters. McGraw–Hill Education. 2016. str. 63. „By about 5000 b.c.e. many Sudanic peoples had formed small monarchies ruled by kings who were viewed as divine or semidivine beings.”
- The Arthasastra: Selections from the Classic Indian Work on Statecraft. Hackett Publishing. 15. 9. 2012. ISBN 9781603849029.
- Bohn, H. G. (1849). The Standard Library Cyclopedia of Political, Constitutional, Statistical and Forensic Knowledge (na jeziku: engleski). str. 640. „A republic, according to the modern usage of the word, signifies a political community which is not under monarchical government ... in which one person does not possess the entire sovereign power.”
- „Definition of Republic”. Merriam-Webster Dictionary (na jeziku: engleski). Pristupljeno 2017-02-18. „a government having a chief of state who is not a monarch ... a government in which supreme power resides in a body of citizens entitled to vote and is exercised by elected officers and representatives responsible to them and governing according to law”
- „The definition of republic”. Dictionary.com. Pristupljeno 2017-02-18. „a state in which the supreme power rests in the body of citizens entitled to vote and is exercised by representatives chosen directly or indirectly by them. ... a state in which the head of government is not a monarch or other hereditary head of state.”
- Mansourov, Alexandre. „Korean Monarch Kim Jong Il: Technocrat Ruler of the Hermit Kingdom Facing the Challenge of Modernity”. The Nautilus Institute. Arhivirano iz originala 22. 9. 2013. g. Pristupljeno 18. 12. 2007.
- Gerring, John; Wig, Tore; Veenendaal, Wouter; Weitzel, Daniel; Teorell, Jan; Kikuta, Kyosuke (2020). „Why Monarchy? The Rise and Demise of a Regime Type”. Comparative Political Studies (na jeziku: engleski). 54 (3–4): 585—622. ISSN 0010-4140. S2CID 225612565. doi:10.1177/0010414020938090. hdl:10852/84589
.
- Lawrence, Adria (2023). „Why Monarchies Still Reign”. Journal of Democracy (na jeziku: engleski). 34 (2): 47—61. ISSN 1086-3214.
- Finlayson, Alan (2014). „5. Nationalism”. Ur.: Geoghegan, Vincent; Wilford, Rick. Political Ideologies: An Introduction. Routledge. str. 100–102. ISBN 978-1317804338.
- Triandafyllidou, Anna (1998). „National Identity and the Other”. Ethnic and Racial Studies. 21 (4): 593—612. doi:10.1080/014198798329784.
- Smith, A.D. (1981). The Ethnic Revival in the Modern World. Cambridge University Press.
- Adeney, Katharine (2009). „Nationalism”. Ur.: Iain, McLean; McMillan, Alistair. The Concise Oxford Dictionary of Politics (3rd izd.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780191727191.
- Coakley, John (april 2018). „'Primordialism' in nationalism studies: theory or ideology?: 'Primordialism' in nationalism studies”. Nations and Nationalism. 24 (2): 327—347. S2CID 149288553. doi:10.1111/nana.12349.
- Woods, Eric Taylor; Schertzer, Robert; Kaufmann, Eric (april 2011). „Ethno-national conflict and its management”. Commonwealth & Comparative Politics. 49 (2): 154. S2CID 154796642. doi:10.1080/14662043.2011.564469.
- Smith, Deanna (2007). Nationalism (2nd izd.). Cambridge: polity. ISBN 978-0745651286.
- Mylonas, Harris; Tudor, Maya (2021). „Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know”. Annual Review of Political Science. 24 (1): 109—132. doi:10.1146/annurev-polisci-041719-101841
.
- Hobsbawm, E.; Ranger, T. (1983). The Invention of Tradition. Cambridge, UK: Cambridge Univ. Press.
Spoljašnje veze
[uredi | uredi izvor]- German Empire (in German- use the English and French translated versions only with due caution)
- Danubian Monarchy Austria-Hungary (in German- use the English and French translated versions only with due caution)