Na-dene jezici

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Rasprostranjenost na-dene jezika

Na-dene jezici (poznati i kao tlingit-ejak-atabaskanski jezici) su jezička porodica zastupljena na zapadu Kanade, kao i u delovima SAD (unutrašnja Aljaska, Novi Meksiko i delovi Kalifornije), a koja obuhvata tlingit, ejak i atabaskanske jezike. Neki lingvisti u ovu porodicu ubrajaju i hajdu (međutim, ovaj jezik se danas uglavnom računa kao jezički izolat).

Ime[uredi]

Edvard Sapir je konstruisao termin „na-dene“ koji se u to vreme odnosio na tlingit i atabaskanske jezike (u to vreme se nije znalo za ejak), a i hajda je bila uključena. Termin je sklopljen od reči „dene“, koja u atabaskanskim jezicima znači „čovek/ljudi“; element „ne“ predstavlja staru osnovu reči „osoba“, a u srodstvu je sa rečju „na“ iz hajde (živeti) i rečju „na“ iz tlingita (ljudi). Dakle, ovaj termin označava govornike ovih jezika.

Podela[uredi]

  • Tlingit
  • Ejak-atabaskanski
    • Ejak
    • Atabaskanski jezici
      • Severni
      • Pacifički
      • Južni

Lingvisti koji računaju hajdu kao deo ove porodice svrstavaju je kao zasebnu granu. Atabaskanski jezici govore se u velikom delu Kanade, delovima Oregona i Kalifornije, kao i na jugozapadu SAD, kao i u delovima severnog Meksika. Južni atabaskanski jezici se zovu i apače jezici. U ovaj ogranak spadaju navaho i apački jezici. Ejak se govorio na jugu Aljaske; poslednji govornik ovog jezika umro je 2008. godine.

Tipologija[uredi]

Svi jezici ove porodice dele složene sisteme prefiksacije glagola. Svi na-dene jezici su sintetički (neki od njih se mogu smatrati i polisintetičkim jezicima)

U ovim jezicima zastupljen je veliki broj zadnjenepčanih i resičnih suglasnika.

Na-dene i dublje veze[uredi]

Na-dene jezici su uključeni u više teorija o vezama sa drugim jezičkim porodicama.

Dene-jenisejski jezici[uredi]

Dene-jenisejski jezici

Profesor Edvard Vajda je 2008. došao do zaključka da su Na-dene jezici genetski povezani sa jenisejskim jezicima u centralnom Sibiru na osnovu paralela među glagolskim prefiksima, kao i na osnovu sistematskih paralela između jenisejskih tonova i na-dene artikulacija suglasnika. Deo lingvista smatra da je ova teorija izgledna.

Ranije hipoteze[uredi]

Prema mišljenju lingviste Džozefa Grinberga, na-dene predstavlja jednu od tri jezičke porodice u severnoj Americi. Ostale dve su eskimsko-aleutska porodica i tzv. amerindijanska porodica, koja obuhvata sve američke jezike osim eskimsko-aleutskih i na-dene jezika. Treba reći da je amerindijanska porodica još uvek kontroverzna i da je većina lingvista ne prihvata.

Mnogi lingvisti smatraju da na-dene porodica predstavlja zaseban talas migracija iz Azije u Ameriku, koji se dogodio pre 6 do 8 hiljada godina.

Prema Sergeju Starostinu, na-dene jezici su genetski povezani sa jenisejskim, sino-tibetanskim i severnim kavkaskim jezicima, kao i sa baskijskim jezikom u tzv. dene-kavkasku porodicu.