Grb Nemanjića

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Nemanjići
Grb Nemanjica 2.png
Detalji
Nosilac Nemanjići

Grb Nemanjića je srebrni dvoglavi orao na crvenoj pozadini. Srpski vladari su grb dvoglavog orla preuzeli od Vizantije.

U vreme Stefana Prvovenčanog, koristio se crveni dvoglavi orao na srebrnoj pozadini, dok je u vreme Stefana Dušana došlo do inverzije boja i pojavljuje se srebrni orao na crvenoj pozadini.

Tokom 14. veka su postojale različite varijante grba Nemanjića - srebrni dvoglavi orao na crvenoj pozadini, i crveni dvoglavi orao na srebrnoj pozadini. Na kraju se ustalila varijanta srebrnog orla na crvenom polju, nasuprot vizantijskog crnog orla na zlatnom polju, i ta varijanta se danas smatra grbom Nemanjića.

Pojavljivanja grba[uredi]

Dvoglavi orao kao simbol Vizantijskog carstva.
Grb Njemanjića prema grbovniku Korenić-Neorić (moderna rekonstrukcija)
Stefan Prvovenčani sa zlatnim orlovima na zelenom plaštu, iz Bogorodice Ljeviške (13071309)

Dvoglavi orao je prvobitno bio simbol Vizantijskog carstva, i predstavljao je duhovnu i svetovnu vlast Vizantijskih vladara. Kasnije je postao uobičajni heraldički motiv i tokom istorije se nalazi na grbu nekolicine istočnoevropskih država.

Najstarija ktitorska freska na našim prostorima koja prikazuje dvoglavog orla je slika humskog velikog kneza Miroslava u crkvi Svetog apostola Petra na Limu, kod Bijelog Polja. Knez nosi kratak plašt crvene boje, ceo pokriven malim dvoglavim orlovima u krugovima. [1]

Na jednom ugovoru sa Dubrovnikom, iz 12471249. godine, vidi se pečat sa dvoglavim orlom koji koristi Miroslavljev sin Andrija.[1]

Vladari iz dinastije Nemanjića, Stefan Prvovenčani (1196—1228), veliki župan pa kralj, kralj Radoslav i kralj Vladislav, na freskama u Žiči, Bogorodici Ljeviškoj, Mileševi i Studenici na odeći nose žute tj. zlatne dvoglave orlove u krugovima, najčešće na crvenoj podlozi. Stefan Prvovenčani, na poznatim freskama na kojima je prikazan u manastirima Žiča (čiji je on bio ktitor) i Bogorodica Ljeviška, na različitim haljinama obavezno nosi žute tj. zlatne orlove u krugovima.[2] Moguće je da isti znak postoji tj. da je postojao i na njegovom portretu u manastiru Mileševa, ali to nije moguće utvrditi zbog velike oštećenosti freske. Njegovi portreti u Bogorodici Ljeviškoj (1307) i Mileševi (1309—1316) su nastali tek nešto posle vremena Stefana Prvovenčanog (veliki župan 1196-1217. i kralj 1217—1228).[1]

Naslednik Stefana Prvovenčanog, kralj Radoslav, ostavio je dva autentična fresko-portreta: jedan u Žiči a drugi u riznici manastira Studenica (1234). Na ove dve slike kralj nosi različita odela, različitog tipa i sa različitim ornamentima ali se na oba portreta, na crvenoj podlozi, u krugovima, nalaze zlatni dvoglavi orlovi.[1]

Zastava kralja Dušana, prema portolanu Anđelina Dulserta iz 1339. godine
Prikaz dvoglavog orla, iz Bogorodice Ljeviške (1307 — 1309)

Za grb koji je koristio Dušan Nemanjić (kralj 13311345, car 13461355) se ni danas ne zna, osim za grb na zastavi koji se pojavljuje 1339. godine u portolanu katalonskog kartografa, njegovog savremenika, Anđelina Dunserta. Na njemu je prikazano kraljevstvo Dušana Nemanjića sa njegovom prestonicom Skopljem, nad kojim se vijori zlatni barjak sa crvenim dvoglavim orlom.[1]

Dvoglavi orao, koga vidimo već na novcu i pečatima Dušanovog vlastelina Olivera, i kasnije Lazarevića i Brankovića, javlja se kao dvoglavi zlatni orao na crvenom polju sa rogovima u kljunu u zbornicima Ulriha Rihentala (Ulrich Reichental) i Konrada Grinenberga (Konrad Grünenberg) kao grb srpskih despota.

Iako se dvoglavi orao prvi put kod srpske vlastele pojavljuje još u doba Stefana Nemanje (1166—1196), potpunu afirmaciju stiče tek u vreme Stefana Dušana. To se dovodi u vezu sa nastojanjima Stefana Dušana da srpska kraljevina postane pravi nastavljač i obnovitelj Vizantijskog carstva, srušenog 1204. godine, umesto države na čijem čelu su se nalazila dinastija Paleologa. Iz tog razloga toga je se on proglasio za 'Cara Srba, Bugara i Romeja, a iz Vizantije je pored već usvojenog dvorskog ceremonijala preuzeo i dvoglavog orla kao simbol carske vlasti.

Izvori[uredi]

  1. ^ a b v g d Branko Marušić, 2005.
  2. ^ A. Solovjev, prema Marušiću, 2005.

Literatura[uredi]

Vidi još[uredi]