Boljari

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Ruski boljari u 16. i 17. veku
Moskovski boljar posećuje svoju porodičnu crkvu (1912), naslikao Ivan Gorjuškin Sorokopudov

Boljari su bili viši sloj feudalne aristokratije u Rusiji, Bugarskoj i Rumuniji. U Rusiji su postojali od 10. do kraja 17. veka. Jedini viši sloj aristokratije su bili kneževi.

Etimologija[uredi]

Jedni su tvrdili da reč dolazi od boj ili bolij (veći). Prema nekima reč je poreklom sa turskih jezika i sastoji se od korena boj, što znači plemenit i ar ili air. Prema drugim izvorima reč dolazi od ruskog bojarin (član plemena Bojar) ili staroruskog boljarin. Postoji hipoteza je da boljarin dolazi od bugarske reči boila, što znači plemenito.

Boljari u Rusiji[uredi]

Za vreme Kijevske Rusije boljari su imali veliku moć, jer su pružali vojnu podršku kijevskom knezu. Moć i prestiž mnogih boljara zavisio je o njihovoj službi prema državi, istoriji službe porodice, a u manjoj meri prema posedu. Boljari su kroz državno veće Dumu savetovali kneza. Za svoje usluge dobijali su ogromne posede. Kao članovi Boljarske dume bili su i glavni zakonodavci Kijevske Rusije.

Nakon invazije Mongola u 13. veku, boljari iz delova Kijevske Rusije postali su članovi poljskog i litvanskog plemstva. U 14. i 15. veku mnogi boljari, koji nisu dobili plemićki status aktivno su učestvovali u stvaranju kozačke vojne organizacije na južnim rubovima Poljsko-litvanske unije. Neki boljari nisu mogli da prihvate Poljsko-litvansku uniju, pa su se preselili u Moskovsku kneževinu gde su zadržali visoke pozicije.

U Moskovskoj kneževini boljari su zadržali moć i uticaj. Kako je veliki knez Moskve postajao moćniji tako je smanjivao moć boljara. To se posebno dešavalo u doba Ivana III Vasiljeviča i Ivana Groznog. Ivan Grozni je posebno oštro smanjio vlast boljara. Ukinuo je staro pravo boljara da mogu napustiti jednog kneza i postati vazali drugog kneza.

Boljarska duma je u 17. veku proširena od 30 članova na 100. Petar Veliki je 1711. godine ukinuo Boljarsku dumu prilikom svoje velike reforme vlasti i administracije.

Boljari u Bugarskoj[uredi]

Članovi plemstva tokom Prvog bugarskog carstva zvali su se boila, a tokom Drugog bugarskog carstva boljar ili boljarin. Titula je bila nasledna. Boljari su se delili na velike boljare i male boljare.

Boljari u Srbiji[uredi]

Reč bojar, bojarin, u nas boljar dolazi preko Bugarske, od Tursko-mongolske reči Bajar, šta je najpre značilo „bogat“, pa onda „odličan“. Sv. Sava navodi u biografiji svoga oca srpske Boljare, koji s njegovom braćom i sveštenstvom idu u susret moštima Nemanjinim, a Prvovenčani, opisujući Nemanjin zbor protiv jeretika, pominje starce i velmože.

U Vlaškoj i Moldaviji[uredi]

U području Karpata nastanjenog Rumunima klasa boljara je nastala iz seoskih zajednica u ranom srednjem veku. U početku su bili birani, a kasnije su bili nasledni. Imali su sudsku i administrativnu ulogu. Postepeno je došlo do raslojavanja na velike i male boljare. Od 15. veka postali su najznačajniji politički faktor u Vlaškoj i Moldaviji. U Transilvaniji ih nije bilo, jer su ih Mađari uglavnom asimilovali u mađarsko plemstvo ili su izgubili status. U pojedinim vremenima boljari bi povećali svoje privilegije. Imali bi apsolutnu kontrolu nad stanovnicima svoje oblasti i nisu bili obavezni da plaćaju porez. Boljari bi se često udruživali u moćne grupe u pokušaju svrgavanja kneževa.

U 17. i 18. veku rumunski boljari su prihvatili grčku kulturu i način života. U tom periodu bogati ljudi su mogli kupiti položaj boljara od kneza, jer su boljari imali značajne političke funkcije. U 19. veku mnogi boljari se počinju zalagati za promene i modernizaciju. Mnogi od njih su učestvovali u procesu rumunskog nacionalnog buđenja, što je kulminiralo ujedinjenjem Vlaške i Moldavije 1859. godine. U novostvorenoj državi boljari su bili značajan faktor. Mnoge njihove privilegije bile su postepeno ukidane, ali posedovali su najviše zemlje. Došlo je do seljačkih buna protiv njih, a posle Prvog svetskog rata izvršena je agrarna reforma i oduzeta je zemlja boljarima.

Spoljašnje veze[uredi]