Fizuli

С Википедије, слободне енциклопедије
Пређи на навигацију Пређи на претрагу
Fizuli
Fizuli
Fizuli
Puno imeMahamad Sulejman oghlu
Ime po rođenjuMahammad Suleyman Oglu
Datum rođenjaoko 1494.
Mesto rođenjaKarbala
 Ak Kojunlu konfederacija (sad Irak)
Datum smrti1556.
Mesto smrtiKarbala
 Otomansko carstvo (sad Irak)
Zanimanjeknjiževnik
Delovanjeazerska, arapska i persijska epska poezija, književnost mudrosti
RadoviEp o Lejli i Majnunu (Leyli və Məcnun)

Mahamad bin Sulejman (klasični azerbejdžanski: محمد سليمان اوغلیMəhəmməd Süleyman oğlu), poznatiji po njegovom književnom pseudonimu Fizuli (Azerbejdžanski: فضولی Füzuli;[a] cca 1494 – 1556), bio je Azerbejdžanac,[1][2][3] iz Bajatskih plemena Oghuza,[4][5][6] pesnik, pisac i mislilac. Često se smatra jednim od najvećih doprinosioca divanskoj tradiciji azerbejdžanske književnosti.[7] Fizuli je zapravo napisao svoje sabrane pesme (divane) na tri različita jezika: na njegovom maternjem azerbejdžanskom, arapskom i perzijskom.[8] On je bio je dobro upoznat sa osmanskom i čagatajskom turskom književnom tradicijom, kao i sa matematikom i astronomijom.[9]

Radovi[уреди | уреди извор]

یا رب بلای عشق ايله قيل آشنا منى
بیر دم بلای عشقدن ایتمه جدا منى
آز ايلمه عنایتونى اهل دردن
يعنى كی چوخ بلالره قيل مبتلا منى


Yâ Rabb belâ-yı ‘aşk ile kıl âşinâ meni
Bir dem belâ-yı ‘aşkdan etme cüdâ meni
Az eyleme ‘inâyetüni ehl-i derdden


Ya‘ni ki çoh belâlara kıl mübtelâ meni[10]
Oh Bože, upoznaj me sa patnjom ljubavi!
Na trenutak me učini nerazdvojnim od patnje ljubavi!
Ne smanjuj svoju otuđenost od ljudi u bolu,
nego radije, učini da ja ispaštam od toga!

—Izvod iz dela Dâstân-ı Leylî vü Mecnun.

Rukopis Fizulijevog dela Hadiqat al-Su`ada (Vrt blaženih), 1602-3 Bruklinski muzej.
Stranica iz sabranih poema Fizulija

Fuzili je oduvek bio poznat, prvenstveno i najvažnije, kao pesnik ljubavi. Zapravo, postoje indikacije da se on slagao sa takvom karakterizacijom:

مندن فضولی ايستمه اشعار مدح و ذم
من عاشقام هميشه سوزوم عاشقانه دیر
Menden Fuzûlî isteme eş'âr-ı medh ü zem
Men âşıkam hemîşe sözüm âşıkânedür[11]
Ne tražite od Fizulija poeme hlavopoljki ili prigovaranja
Ja sa ljubavnik i govorim samo o ljubavi

Fizulijev pojam ljubavi, međutim, ima više zajedničkog sa sufijskom idejom o ljubavi kao projekcijom suštine Boga - iako izgleda da sam Fizuli nije pripadao nekom specifičnom sufijskom redu - za razliku od onog što je slučaj sa zapadnom idejom romantične ljubavi. To se može videći u sledećim redovima i jedne druge njegove poeme:

عاشق ايمش هر ن وار ﻋﺎﻝﻢ
ﻋلم بر قيل و قال ايمش آنجق
‘Âşık imiş her ne var ‘âlem
‘İlm bir kîl ü kâl imiş ancak[12]
Sve što je na svetu je ljubav
A znanje nije ništa drugo nego tračevi

Prvi od ovih redova naročito se odnosi na ideju wahdat al-wujūd (وحدة الوجود), odnosno „jedinstva bića”, koju je prvi formulisao Ibn al-Arabi i koja navodi da ništa osim različitih manifestacija Boga postoji. Ovde Fizuli koristi reč „ljubav” (عاشق ‘aşk) umesto Bog u formulaciji, ali efekat je isti.

Fizulijev najduži tretman ove ideje ljubavi nalazi se u dugoj pesmi Dâstân-ı Leylî vü Mecnun (داستان ليلى و مجنون), mesnevi koja uzima kao predmet klasičnu bliskoistočnu ljubavnu priču o Lejli i Majnunu. U svojoj verziji priče, Fizuli se koncentriše na bol odvajanja ludo zaljubljenog Majnuna od svoje voljene Lejle i taj bol doživljava kao suštinu ljubavi.

Ultimatna vrednost ljubavne patnje u Fizulijevom delu, leži u tome što pomaže čoveku da se približi „stvarnosti” (al-Haqq الحق), što je jedno od 99 imena Boga u islamskoj tradiciji.

Odabrana bibliografija[уреди | уреди извор]

Radovi na azerbejdžanskom turkijskom[уреди | уреди извор]

  • Dîvân („Sabrane poeme”)
  • Beng ü Bâde (بنگ و باده; „Hašiš i vino”)
  • Hadîkat üs-Süedâ (حديقت السعداء; „Vrt užitka”)
  • Dâstân-ı Leylî vü Mecnûn (داستان ليلى و مجنون; „Ep o Lejli i Majnunu”)
  • Risâle-i Muammeyât (رسال ﻤﻌﻤيات; „Traktat o zagonetkama”)
  • Şikâyetnâme (شکايت نامه; „Žalba”)

Radovi na persijskom[уреди | уреди извор]

  • Dîvân („Sabrane poeme”)
  • Anîs ol-qalb (انیس القلب; „Prijatelj srca”)
  • Haft Jâm (هفت جام; „Sedam pehara”)
  • Rend va Zâhed (رند و زاهد; „Hedonista i asketičar”)
  • Resâle-e Muammeyât (رسال ﻤﻌﻤيات; „Traktat o zagonetkama”)
  • Sehhat o Ma'ruz (صحت و معروض; „Zdravlje i bolest”)

Radovi na arapskom[уреди | уреди извор]

  • Dīwān („Sabrane poeme”)
  • Maṭla‘ ul-I‘tiqādi (مطلع الاﻋﺘﻘﺎد; „Rođenje i vera”)

Prevodi na engleski[уреди | уреди извор]

  • Fuzuli. Leyla and Mejnun. Translated by Sofi Huri. Introduction and notes by Alessio Bombaci. London: George Allen & Unwin, Ltd., 1970.

Napomene[уреди | уреди извор]

  1. ^ Njegovo ime je prevedeno i kao::
    • arap. محمد بن سليمان الفضولي Muḥammad bin Sulaymān al-Fuḍūlī;
    • otur. محمد بن سلیمان فضولی Mehmed bin Süleymân Fuzûlî;
    • pers. محمد بن سلیمان فضولی Moḥammad ben Soleymân Fożuli.

Reference[уреди | уреди извор]

  1. ^ Encyclopædia Iranica. G. Doerfer. Azeri Turkish
  2. ^ Encyclopædia Iranica. H. Javadi and K. Burill. Azeri Literature
  3. ^ A. M. A Shushtery. Outlines of Islamic Culture - Volume I: Historical and Cultural Aspects. READ BOOKS, 2007. ISBN 978-1-4067-4113-1, p. 130
  4. ^ Muhammed Fuzuli
  5. ^ Britannica online
  6. ^ Kathleen R. F. Burrill, The Quatrains of Nesimi, Fourteenth-century Turkic Hurufi, Mouton, 1973
  7. ^ "Fuzuli, Mehmed bin Süleyman" in Encyclopædia Britannica
  8. ^ Peter Rollberg. The modern encyclopedia of Russian and Soviet literature (including Non-Russian and Emigre literatures) / Edited by Harry B. Weber. — Academic International Press, 1987. — Volume 8. — Page 76. In Mesopotamia Fuzuli was in intimate contact with three cultures — Turkic, Arabic, and Persian. Besides his native Azeri, he learned Arabic and Persian at an early age and acquired a through command of the literatures in all three languages, an accomplishment in which the cosmopolitan literary and scholarly circles of Hilla played an important role.
  9. ^ "Fozuli, Mohammad b. Solayman" in Encyclopaedia Iranica
  10. ^ Leylâ ve Mecnun 216
  11. ^ Tarlan 47
  12. ^ Kudret 20

Literatura[уреди | уреди извор]

  • Fuzulî. Fuzulî Divanı: Gazel, Musammat, Mukatta' ve Ruba'î kısmı. Ed. Ali Nihad Tarlan. İstanbul: Üçler Basımevi, 1950.
  • Fuzulî. Leylâ ve Mecnun. Ed. Muhammet Nur Doğan. ISBN 975-08-0198-9.
  • Andrews, Walter G. "Fuzûlî" in Ottoman Lyric Poetry: An Anthology. pp. 235–237. ISBN 0-292-70472-0.
  • "Fozuli, Mohammad b. Solayman". Encyclopædia Iranica. Retrieved 25 August 2006.
  • "Fuzuli, Mehmed bin Süleyman." Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica Premium Service. 23 Aug. 2006 <http://www.britannica.com/eb/article-9035730>.
  • Kudret, Cevdet. Fuzuli. ISBN 975-10-2016-6.
  • Şentürk, Ahmet Atillâ. "Fuzûlî" in Osmanlı Şiiri Antolojisi. pp. 280–324. ISBN 975-08-0163-6.
  • The investigation of the mystical similarities and differences of Fozoli's Persian and Turkish Divans against Hafez's Divan (Thesis for M.A degree Islamic Azad University of Tabriz, Iran ) By: Gholamreza Ziyaee Prof.: Ph.D: Aiyoub Koushan
  • A comparative adaptation of Peer in Khajeh Hafez's divan with Hakim Fozooli's Persian and Turkish divans,Article 7, Volume 6, Number 21, Autumn 2012, Page 159-188

Document Type: Research Paper, Authors: Aiyoub Koushan; Gholamreza Zyaee, Department of Persian Literature, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.

Spoljašnje veze[уреди | уреди извор]

  • Fuzûlî, on archive.org
  • Muhammed Fuzuli—a website with a brief biography and translated selections from Leyla and Mecnun
  • FUZULİ
  • Fuzûlî in Stanford J. Shaw's History of the Ottoman Empire and Modern Turkey