Goce Delčev

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Info non-talk.svg Ovom članku ili jednom njegovom delu je potrebno prerađivanje.


Članak je označen ovim šablonom 00.00.0000. i nalazi se u kategoriji Biografije.
Pogledajte kako se menja stranica ili stranicu za razgovor za pomoć. Uklonite ovu poruku kada završite.

Goce Delčev

G Delchev.jpg
Goce Delčev

Datum rođenja: 4. februar 1872.
Mesto rođenja: Kukuš (Otomanska imperija)
Datum smrti: 4. maj 1903.
Mesto smrti: Banica (Otomanska imperija)
Pismo Goce Delčeva za Nikolu Maleševskog

Goce Delčev (4. februar 18724. maj 1903) je bio makedonski i bugarski revolucionar, vođa makedonsko-jedrenskih revolucionarnih komiteta (bug. Български македоно-одрински революционни комитети, kasnije preimenovanih u Unutrašnju makedonsko-jedrensku revolucionarnu organizaciju (na bugarskom i makedonskom skraćeno VMORO).

U Bugarskoj se Goce Delčev smatra Bugarinom. U NR Makedoniji Lazar Koliševski je rekao da je Delčev „...jedan Bugarin bez značaja za nacionalnu borbu Makedonaca“.[1] Nekoliko godina kasnije u NR Makedoniji Delčev je proglašen za jednog od najvećih makedonskih revolucionara. To mišljenje je ostalo zvanično do danas u Republici Makedoniji.

Goce Delčev je za sebe često govorio da je Bugarin.[2][3][4] U razočaranom pismu Nikoli Maleševskom Delčev piše: „Podele nas uopšte ne plaše. U stvari, to je šteta, ali šta da radimo kada smo Bugari i mi svi patimo od iste bolesti. Ako ta bolest ne postojila u našim precima, od kojih smo ga nasledili, oni ne bi pao pod ružnom žezlo turskih sultana.“

Biografija[uredi]

Revolucionarna delatnost[uredi]

Rođen je 4. februara (23. januara po julijanskom kalendaru) 1872. u Kukušu u Egejskoj Makedoniji (grč. Kilkis u današnjoj sjevernoj Grčkoj), kao prvo muško dijete, treće po redu u brojnoj porodici Delčevih koja je imala ukupno devetoro djece. Delčev je potekao iz relativno dobro situirane porodice. Njegov otac Nikola Delčev, bio je Kukušanac, a njegova majka Sultana Nurdžieva poticala je iz obližnjeg sela Murarci. Od 1879. do 1880. godine, Goce (Georgi) Delčev išao je u progimnaziju Bugarske egzarhije u Kukušu. Zatim je završio srednju školu u Solunskoj bugarskoj muškoj gimnaziji „Sveti Kiril i Metodij“ koja je delovala pod okriljem Bugarske egzarhije. Upisao se u Vojnu akademiju u Sofiji u Bugarskoj 1891. godine. Kasnije, kao pitomac vojne škole u Sofiji, tajno je posjećivao socijalističke skupove i širio socijalističku literaturu, zbog čega je isključen iz škole. Delčev je postao bugarski učitelj u gimnaziji Bugarske egzarhije u Štipu 1894. godine, gdje se upoznaje sa Dametom Gruevom, jednim od osnovača revolucionarne organizacije. Kao rezultat bliskog prijateljstva među njima, Delčev se pridružio toj Organizaciji 1895. godine, ubrzo postavši njen vođa.

Godine 1896, u Solunu se održao kongres makedonsko-jedrenskih revolucionara. Kongresu je prisustvovao i Goce Delčev. Goce Delčev i Đorče Petrov sastavili su Pravilnik i Ustav organizacije, koji je nosio naziv Ustav Bugarskog makedonsko-jedrenskog revolucionarnog komiteta. U to vrijeme organizacija je počela da se zove i Unutrašnja makedonsko-jedrenska revolucionarna organizacija (VMORO). Početkom januara 1898. godine ustanovljen je četnički institut, a Goce Delčev je postao načelnik svih četa u Makedoniji.

Cilj organizacije bila je autonomija Makedonije i jedrenske Trakije.

Da odstrani, ili bar da smanji djelovanje bugarskog dvora i njegovog tzv. Vrhovnog makedonsko-jedrenskog komiteta u Makedoniji i Trakiji, Goce je aktivno radio protiv njihovog miješanja u rad Revolucionarne organizacije, koja je bila jedinstven predstavnik makedonsko-jedrenskog oslobodilačkog ustanka. Zvaničnoj Bugarskoj Goce je poručio da ne misli na Makedoniju, već da čuva svoju teritoriju, a Makedonci će čuvati Makedoniju.

Na redovnom savjetovanju decembra 1902. godine, Goce Delčev, Dame Gruev, Jane Sandanski i dr. tvorci TMORO-a riješili su da se ne diže frontalni ustanak u Makedoniji i Trakiji, već da se vodi gerilski rat. Cilj, kao što je izjavio Goce, treba da bude: „ne da mi pobijedimo Tursku, već da ona ne pobijedi nas.“ Zatim je Goce otišao na teren.

U januaru 1903. godine, Goce Delčev se izjasnio otvoreno kako je on prvi protiv podizanja ustanka u Makedoniji i Trakiji te godine. Na njegovu inicijativu u Sofiji je organizovano savjetovanje grupe makedonsko-jedrenskih revolucionara, među kojima su bili Goce Delčev, Đorče Petrov, Jane Sandanski, Pere Tošev, Mihail Gerdžikov i drugi iz TMORO. Razmatrao se prijedlog o podizanju ustanka. Izlagali su svoja mišljenja Goce Delčev, Jane Sandanski, Đorče Petrov i dr. Oni su smatrali da unutrašnja i međunarodna situacija u Makedoniji nije pogodna za dizanje ustanka, i skup se izjasnio protiv njega.

19. januara 1903. godine, Goce Delčev sa četom kreće za Makedoniju, a sa njim i Javorov. Istog dana stižu u Samokov. 19. marta 1903. Goce Delčev sa svojom četom minira most na rijeci Angisti, a u vazduh je dignut i tunel na železničkoj pruzi. Od 19. do 20. aprila iste godine Goce Delčev pristiže u Solun i smješta se u prostore Solunske bugarske muške gimnazije. Tu se nekoliko puta sreće sa Dametom Gruevom i sa njim razmatra podizanje ustanka. Goce napušta Solun i vozom ide u Serez. Uveče 2. maja 1903. Goce Delčev pristiže u selo Banicu blizu Sereza. O pristignuću Goca Delčeva u Banicu izviješćeni su Turci. U zoru 4. maja 1903. godine, Goce Delčev i i njegova družina obaviješteni su od strane svojih jataka da su opkoljeni turskom vojskom. Goce naređuje ljudima da izlaze iz kuća i da se povlače kako bi se spasli turskog zuluma. U borbama prilikom izlaženja iz sela Banice, Goce Delčev je bio pogođen u lijevi dio grudi i pao je mrtav.

Goce Delčev u Makedoniji i Bugarskoj slovi za narodnog heroja. Njegovo ime je postalo legenda i ideal svim kasnijim organizacijama koje su se zalagale za Makedoniju i Makedonce.

Avgusta 1903. godine, na praznik Ilindan, u Makedoniji je podignut tzv. Ilindanski ustanak protiv turske vlasti. Iako Goce Delčev, koji je poginuo u maju te godine, nije učestvovao u njemu, ustanici su bili nadahnuti njegovim revolucionarnim idejama.

Citati Goca Delčeva[uredi]

Spomenik Goce Delčevu u Skoplju
  • „Sloboda Makedonije se krije u unutrašnjem ustanku. Ko misli da oslobodi Makedoniju spolja, taj laže i sebe i druge.“
  • „Trud i upornost, to je moć sa čijom pomoći čovjek postaje nesalomiv u nekom svom zalaganju.“
  • „Da čuvamo čistotu oslobodilačkog ustanka i Organizacije - to je prvi uslov za naš uspjeh!“
  • „Bravo, junače, dođi da ti ja stisnem ruku i da te pozdravim, takvi i jesu potrebni majci Makedoniji!“
  • „Unutrašnja organizacija ne teži samo tome da narodu daje oružje za ustanak, već i da razbije njihov robovski duh.“
  • „Mi se borimo za slobodnu i nezavisnu Makedoniju sa širokim pravima siromašnog življa.“
  • „Ja ne volim ustanak sa ljudima koji će me napustiti pri prvom neuspjehu, ja volim revoluciju sa građanima kadrim da podnesu sva iskušenja jedne dugotrajne borbe kakva će, usljed žestokih političkih uslova, biti i naša - ili ćemo voditi goveda u kasapnicu.“
  • „Ja zamišljam svijet kao polje za kulturnu saradnju među narodima.“
  • „No to je put za oslobođenje naroda od tuđeg ropstva. Njim su krenuli Grci, Srbi, Bugari. Tim putem treba da krenemo i mi, Makedonci, kako bismo se oslobodili od Turaka.“
  • „Ako je tiranija nasilje, onda je revolucija nasilje protiv nasilja.“
  • „Da li može postojati drugo mjesto za jednog Makedonca osim Makedonije? Da li postoji narod nesrećniji od makedonskog? I da li postoji negdje šire polje za rad od ovog u Makedoniji?“

Izvori[uredi]

  1. ^ Mičev. D. Makedonskiяt vъpros i bъlgaro-юgoslavskite otnošeniя - 9 septemvri 1944-1949, Izdatelstvo: SU Sv. Kl. Ohridski, 1992, str. 91.
  2. ^ Upward, Allen. The East End of Europe: The report of an unofficial mission to the European provinces, London, J. Murray, 1908, str.323-324.
  3. ^ Cipušev, K. 19 godini v srъbskite zatvori. Spomeni, Sofiя, 1943 g. gl. 1. Meždu borcite-velikani, str. 32.
  4. ^ Bъlgarite v naй-iztočnata čast na Balkanskiя poluostrov - Iztočna Trakiя, Dimitъr Voйnikov, gl. 24. Idvaneto na Goce Delčev v Trakiя i nяkoi utočneniя po tozi povod. Ideologičeskite sporove meždu Goce Delčev i Stoяn Lazov. Nepublikuvani spomeni na očevidci.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Goce Delčev