Jugoslovensko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo

Oznaka JKRV .

Osnovano: 1919. godine

Postojalo do: 1941. godine

Rogožarski IK-3, jedan je od

najuspješnijih borbenih aviona,

iz vlastitog razvoja i proizvodnje,

toga vremena u Evropi.

Jugoslovensko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo (JKRV) je bilo ratno vazduhoplovstvo Kraljevine Jugoslavije. Postojalo je od 1918. do 1941, kao dio Jugoslovenske vojske (JV).

Formiranje

Vazduhoplovstvo se sastojalo od srpske vazduhoplovne eskadre sa dodatim osobljem iz drugih jugoslovenskih krajeva i zarobljenim materijalom iz austrougarskog vazduhoplovstva. Početkom 1919. formirana je Vazduhoplovna komanda u Novom Sadu i tu se nalazila jedna eskadrila i pilotska škola. Po jedna eskadrila je razmještena i u Sarajevo, Zagreb i Skoplje, a po odjeljenje u Mostar i Ljubljanu.

Sa novom podjelom 1919. osnovane su 4 vazduhoplovne oblasne komande u Sarajevu, Skoplju, Zagrebu i Novom Sadu. Iduće godine osnovano je Odjeljenje za vazduhoplovstvo pri Ministarstvu vojnom. Vazduhoplovna komanda u Novom Sadu je preimenovana u 1. vaz. komandu sa lovačkim eskadrilama, izviđačkom školom, školom za rezervne oficire (đačkom četom), a Vazduhoplovna komanda u Mostaru u 2. vaz. komandu sa pilotskom školom. Osim 1. i 2. vaz. komande, svakoj armiji je pridodata jedna eskadrila. U Novom Sadu (Petrovaradinu) osnovan je vazduhoplovni arsenal.

Od 1922. vazduhoplovstvo se dijelilo na avijaciju (izviđačku, lovačku i bombardersku) i balonstvo. Do 1921. formirane su i škole za stručnu obuku kadrova, pilotska i izviđačka u Novom Sadu (za oficire), pilotska u Mostaru (za podoficire), 1921. škola za rezervne oficire vazduhoplovstva u Valjevu i mehaničarska škola za podoficire u Petrovaradinu.

Razvoj od 1923. do 1939.

Lovački avion Ikarus IK-2 JKRV, ušao u upotrebu 1930-ih.

Godine 1923. hidroavijacija je izdvojena i stavljena pod komandu Odjeljenja za mornaricu, a Vazduhoplovni arsenal je promijenio ime u Vazduhoplovno-tehnički zavod. Godine 1927. je osnovana Komanda vazduhoplovstva u rangu armijske oblasti. Tada su od 1. i 2. vaz. komande i vazd. oblasne komande formirani pukovi mješovitog sastava od 2-3 vaz. grupe. Godine 1930. pukovi postaju dijelovi mješovitih vaz. brigada sa 2 do 3 puka. U 1937. dolazi do podjele letačkih od neletačkih jedinica i osnivaju se vaz. baze kao organi za snabdijevanje i materijalno-tehničku podršku. Tako su postojale vaz. baze 1. reda za vaz. puk, 2. ili 3. reda za vaz. grupu ili posebnu jedinicu.

U Novom Sadu je 1925. formirana Komanda vazduhoplovnih stručnih škola. Godine 1936. do 1937. je dio osoblja iz pomorskog vazduhoplovstva izvršio preobuku za mehaničare, električare i radio operatere radi jačanja stručnosti. Poslije 1938. dio podoficira se prekvalifikuje u mehaničare u vaz. školi Divulje.

Nastava letača je bilauglavnom usmjerena na tehniku pilotiranja, a taktička obuka je zapostavljena. Teorijsko usavršavanje oficira se svodilo na zimsku nastavu.

Uredba o formaciji vazduhoplovstva iz 1939. predviđala je stvaranje: Štaba komande vazduhoplovstva vojske (generalštabno, ađutantsko i tehničko odjeljenje, meteorološka služba, intendantura i komanda stana), Vazduhoplovstva vrhovne komande, Vazduhoplovstva armija (štab i izviđačka grupa od 2 eskadrile za svaku armiju) i Pomoćnog vazduhoplovstva.

Vazduhoplovstvo dobija novu opremu iz zemlje i inostranstva u ovom periodu.

Do Aprilskog rata 1941.

Lovački avion Hoker hariken, JKRV

Piloti ispred jugoslovenskog bombardera Dornije D 17 Ka-3.

Piloti VV JV.

U vazduhoplovstvu je od starijih aviona Brege-19 i Potez-25 formirano 7 divizijskih grupa sa po 2 eskadrile, po jedna za svaku armiju kopnene vojske. Za potrebe Vrhovne komande formirana je 2. samostalna vaz. izviđačka grupa. Formiran je i novi 2. lovački vaz. puk opremljen avionima Meseršmit Bf 109 i Hoker hariken. Od 1. i 7. bombarderskog vaz. puka formirana je 4. bombarderska vaz. brigada, a iz 1. brigade u Mostar je poslata 81. samostalna bomb. grupa.

Od transportnih, lakih, sanitetskih i aviona za vezu počelo je formiranje pomoćnog vazduhoplovstva, ali do Aprilskog rata nije dovršeno. 1940. u Pančevu je formirana Vazduhoplovna vojna akademija.

Uređenje vazdušne odbrane gradova, garnizona i prometnica završeno je početkom 1940. Jedinice za protivavionsku odbranu (PVO) trupa bile su predviđene samo u ratu. Naoružanje je bilo savremeno ali ga nije bilo dovoljno. Vazduhoplovstvo vrhovne komande imalo je 2 divizije protivavionskih (PAV) topova 75| mm M-37, a svaka armija vojske je imala 1 diviziju PAV topova 75 mm M-37 ili 76.5 mm M-36 i četu reflektora. Svaka divizija imala je mitraljesku četu sa 6 PAV mitraljeza 15 mm M-38 (čehoslovački ZB-60). Odbrana od desanta iz vazduha počinje se organizovati od 16. maja 1940 kad su u svakom garnizonu obrazovana poterna odjeljenja, jačine od voda do bataljona.

U vazduhoplovstvu su juna 1940. aktivirane 4 vaz. brigade i pozvani obveznici, ali su u avgustu mjesecu deaktivirane. Poslije bombardovanja Bitolja od strane Italije novembra 1940. aktivirani su svi lovački pukovi. U martu 1941. i ostale vaz. jedinice su aktivirane. Neke od njih prešle su na ratne aerodrome do 27. marta 1941.

Mobilizacija nije proglašena sve do njemačkog napada ali je 30. marta izdato naređenje za opšte aktiviranje. Do početka Aprilskog rata, jedinice vazduhoplovstva i PVO su bile potpuno mobilisane.

O toku događaja u ratu 1941. vidjeti članak Jugoslovensko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo u Aprilskom ratu.

Lovački avioni JKRV prije rata 1941.

Tip aviona	brojnost	posada	namjena	porijeklo
Meseršmit Bf-109 E	61	1	Lovac	Njemačka
Hoker hariken Mk.1	38	1	Lovac	Velika Britanija
Hoker fjuri Mk.2	30	1	Lovac	Velika Britanija
Ikarus IK-2	8	1	Lovac	Jugoslavija
Rogožarski IK-3	6	1	Lovac	Jugoslavija
Avia BH-33	5	1	Lovac	Čehoslovačka
Potez-63	2	3	Lovac	Francuska

Bombarderski avioni JKRV prije rata 1941.

Tip aviona	brojnost	posada	namjena	porijeklo
Dornije Do-17 K	60	4	Bombarder	Njemačka
Bristol Blenhajm Mk. 1	47	3	Bombarder	Velika Britanija
Savoja-Marketi SM-79	40	6	Bombarder	Italija
Dornije Do J (Val)	10	3	Bombarder	Njemačka

Ostali avioni JKRV prije rata 1941.

Tip aviona	brojnost	posada	namjena	porijeklo
Brege XIX	60	2	Izviđač i laki bombarder	Jugoslavija, po licenci
Potez-25	120	2	Izviđač i laki bombarder	Jugoslavija, po licenci
Rogožarski PVT	64	2	Avion za naprednu obuku	Jugoslavija
Rogožarski R-100	25	2	Avion za naprednu obuku	Jugoslavija
Zmaj Fizir FP-2	23	2	Avion za obuku	Jugoslavija
Rogožarski SIM-H	21	2	Avion za obuku	Jugoslavija
Zmaj Fizir FN	20	2	Avion za obuku	Jugoslavija

Postojao je i manji broj aviona drugih tipova.

Galerija

• 

  Meseršmit Bf-109 E

• 

  Dornije Do-17 K

• 

  Savoja-Marketi SM-79

Vidi još

• Vazduhoplovstvo i protivvazduhoplovna odbrana Vojske Srbije
• Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana SFRJ
• Protivvazduhoplovna odbrana

Korišćena literatura

Vojna istorija Srba Deo isključivo posvećen vojnoj istoriji Srba.

Portal vazduhoplovstvo Deo isključivo posvećen vazduhoplovstvu.

• "Vojna enciklopedija".. (1973). Beograd: Vojnoizdavački zavod. 
• Микић, Сава Ј. (1933.). Историја југословенског ваздухопловства (na ((sr))). YU-Београд: Штампарија Д. Грегорић.
• Петровић, Огњан М. (2/2000.). "Војни аероплани Краљевине СХС/Југославије (Део I : 1918 – 1930.)". Лет - Flight 2: str. 21-84. ISSN: 1450-684X.
• Петровић, Огњан М. (3/2004.). "Војни аероплани Краљевине СХС/Југославије (Део II: 1931 – 1941.)". Лет - Flight 3: str. 30-87. ISSN: 1450-684X.
• Илић, Видосава (3/2004.). "Школе војног ваздухопловства Краљевине СХС/Југославије". Лет - Flight 3: str. 88-106. ISSN: 1450-684X.
• Узелац, Милан (3/2004.). "Мемоар о организацији ваздухопловства у Краљевству Срба, Хрвата и Словенаца". Лет - Flight 3: str. 139-157. ISSN: 1450-684X.

Spoljne veze

• Video kanal na YouTube.com: VojaTV
• Spisak aviona RV Kraljevine Jugoslavije