Memorandum SANU

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Memorandum SANU
NastaoMaj 1985 — septembar 1986
Predstavljanje1986.
LokacijaBeograd
 SR Srbija
NaručiocSrpska akademija nauka i umetnosti
Autor(i)Komisija od 16 članova
Vrsta medijapisani dokument
Svrhamemorandum

Memorandum Srpske akademije nauka i umetnosti, ili kraće Memorandum SANU, nacrt je dokumenta koji je izradio odbor od 16 članova Srpske akademije nauka i umetnosti u periodu od 1985. do 1986. godine. Izvodi nacrta su objavljeni u dnevnim novinama „Večernje novosti” septembra 1986. godine.

Memorandum je odmah izazvao burne reakcije u Jugoslaviji, zbog svojih pogleda na stanje nacije i zahtijeva za temeljnom reorganizacijom države.[1] Glavna tema je tvrdnja da decentralizacija vodi raspadu Jugoslavije i da su Srbi diskriminisani ustavnim uređenjem Jugoslavije.[2] U dokumentu se tvrdi da je razvoj Srbije erodiran podrškom ostalim dijelovima Jugoslavije. Memorandum je zvanično osuđen 1986. od strane Vlade SFRJ i Vlade SR Srbije zbog podsticanja nacionalizma.[3] Neki smatraju da objava dokumenta ključni momenat u raspadu Jugoslavije.[4]

Pregled[uredi]

Maja 1986, nakon što je Ivan Stambolić pozvao vladu na razgovore o Kosovu po prvi put od 1981. godine,[5] SANU je izabrala šesnaest uglednih akademika za izradu nacrta memoranduma istražujući uzroke ekonomsko-političke krize i kako se baviti problemima.[6] Planirano je da akademija usvoji dokument prije nego što se predstavi Savezu komunista Jugoslavije i državnim organima.[6] Posljednji nacrt, međutim, dospio je u režimski tabloid,[6] novine „Večernje novosti” u septembru 1986. godine.[1] Novine su napale tekst memoranduma, opisujući ga kao reakcionarni i nacionalistički, ali ga nisu objavile.[6] Počela je zvanična kampanja SR Srbije i pripadnika Saveza komunista Srbije protiv memoranduma.[6]

Memorandum je podijeljen na dva dijela: „Kriza jugoslovenske privrede i društva” i „Položaj Srbije i srpskog naroda”.[7] Prvi dio se odnosi na ekonomske i političke fragmentacije Jugoslavije koje su uslijedile nakon donošenja ustava iz 1974. godine. Drugi dio se odnosi na inferiorni status SR Srbije u SFRJ i položaj Srba u SR Hrvatskoj i na SAP Kosovu.

U memorandumu se tvrdi da je Josip Broz Tito dodatno oslabio Socijalističku Republiku Srbiju podijelom teritorije i stvaranjem autonomnih pokrajina Vojvodina i Kosovo, što nije urađena i u ostalim jugoslovenskim republikama.

Kosta Mihailović je dao doprinos na polju ekonomije, Mihailo Marković na polju samoupravljanja, a Vasilije Krestić na polju položaja Srba u Hrvatskoj.

Prijem[uredi]

Memorandum je osudio Savez komunista Jugoslavije, uključujući Slobodana Miloševića, budućeg predsjednika Srbije, koji je javno rekao da je memorandum „ništa drugo nego najcrnji nacionalizam”, i Radovana Karadžića, budućeg lidera Srba u Bosni i Hercegovini, koji je izjavio „boljševizam je loš, ali nacionalizam je još gori”.[8] Uprkos ovim izjavama, Milošević, Karadžić i drugi srpski političari su se javno složili sa većim dijelom memoranduma i formirali bliske političke veze sa njegovim piscima kao što su Mihailo Marković, koji je postao zamjenik predsjednika Socijalističke partije Srbije, i Dobrica Ćosić, koji je imenovan za predsjednika Savezne Republike Jugoslavije 1992. godine.[3]

Tvrdnje u memorandumu[uredi]

  • Albanci su počinili genocid nad Srbima na Kosovu (41 str. i 56. str. memoranduma);
  • Slovenija i Hrvatska su preuzele kontrolu nad srpskom ekonomijom. Jugoslavija izvodi industriju iz Srbije (42. str);
  • Postoji potreba za ustavnim promjenama u Jugoslaviji zbog maltretiranja i slabljenja Srbije (46. str);
  • Diskriminacija Srba (50. str)
  • Srbija je dala 2.500.000 žrtava za Jugoslaviju (u Prvom i Drugom svjetskom ratu) i sada je žrtva te države (52. str);
  • Između 1690. i 1912. godine, 500.000 Srba je izbjeglo sa Kosova gdje su Albanci počinili genocid (56. str);
  • Postoji velika diskriminacija Srba na Kosovu i u Hrvatskoj (58. str);
  • Srbi u Hrvatskoj su u opasnosti kao nikada do sada (62. str);
  • Svi pisci srpske nacionalnosti iz Bosne i Hercegovine su srpski, a ne bosanski pisci (65. str);
  • Srpsko pitanje neće biti riješeno prije stvaranja punog nacionalnog i kulturnog jedinstva srpskog naroda bez obzira gdje oni žive (70—73. str);
  • Tokom posljednjih 50 godina Srbi su dva puta bili žrtve fizičkog uništenja, asimilacije, pokrtšavanja, kulturnog genocida, ideološke indoktrinacije, a tvrdi se da to nema nikakav značaj (70—73. str);
  • Ako Jugoslavija propadne, Srbija mora gledati svoj nacionalni interes (73. str).

Autori[uredi]

Komisija se sastojala od 16 srpskih intelektualaca:[9]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 Bokovoy, Irvine & Lilly 1997, str. 322.
  2. ^ „Picture stories - ESI”. esiweb.org. Pristupljeno 14. 12. 2014. 
  3. 3,0 3,1 Ramet 2006, str. 321.
  4. ^ Silber & Little 1996, str. 31.
  5. ^ Jović 2009, str. 248.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Đokić 2003, str. 255.
  7. ^ Miller 2008, str. 269.
  8. ^ Lampe 2000, str. 347.
  9. ^ Miller 2008, str. 268.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]