Knosos

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Knosos
Knossos Palais 2.JPG
Ostaci palate u Knososu
Knosos na mapi Grčke
Knosos
Prikaz na mapi Grčke
Mesto  Grčka
Koordinate 35°17′53″ SGŠ; 25°09′47″ IGD / 35.297961° SGŠ; 25.163156° IGD / 35.297961; 25.163156
Istorija
Period Minojska civilizacija
Podaci
Otkriven 1878.
Arheolozi Minos Kalokerinos

Knosos (grč. Κνωσός) je jedan od najznačajnijih arheoloških lokaliteta bronzanog doba i najveće nalazište na grčkom ostrvu Kritu. Pretpostavlja se da je bio centar minojske civilizacije i kulture. Nalazi se 6 kilometara od Irakliona, glavnog grada Krita. Otkrio ga je 1878. godine Minos Kalokerinos, ali je najznačajnija iskopavanja vodio Artur Evans.

Veličina, broj i značaj otkrića u Knososu dokazuje da je ovo bio dvorac jednog od najznačajnijih i najmoćnijih vladara na Kritu. Građevine pokrivaju površinu od 1 hektara, stotine prostorija povezane su u veliku celinu. Složenost arhitektonskog plana ovu građevinu dovodi u vezu sa legendarnim Lavirintom, koji opisuju antički autori.

Legenda o kralju Minoju[uredi]

Minoj je bio Zevsov i Evropin sin, kralj Krita i zakonodavac i sudija u Podzemlju. Živeo je u herojsko doba, a vladao je tri generacije pre početka Trojanskog rata. Na njegov zahtev Posejdon je iz morskih dubina poslao na Krit prelepog bika. Umesto da ga žrtvuje Minoj ga je zadržao. Iz ljubavi Minojeve žene Pasifaje i bika rođen je Minotaur, koga je uspeo da pobedi Tezej.

Minojeva prestonica bio je Knosos, svake devete godine odlazio je u pećinu Idu, gde mu je Zevs davao uputstva kako da vlada. Imao je veliku flotu i uspostavio kritsku talasokratiju.

U starijem predanju Minoj je prikazan kao pravedan i mudar kralj, poznat po svojoj blagosti, a kasnije pod uticajem grčke tragedije, predstavlja se kao tiranin i neprijatelj Atinjana.[1]

Istorijat iskopavanja[uredi]

Za Krit i oblast nedaleko od Irakliona, kao lokalitet, prvi se zainteresovao nemački istraživač Hajnrih Šliman. Šliman je 1871. godine nedaleko od Dardanela u severozapadnoj Turskoj, otkrio Troju. Na na Peloponezu je 1876. otkrio Mikenu i smatrao je da Krit ima vezu sa mikenskom civilizacijom.

Krajem 19. veka Krit je bio pod pod turskom vlašću i arheološka iskopavanja nisu bila dozvoljena. Artur Evans, koji je bio pristalica Šlimanovog rada, pretpostavio je da mikenska kultura vodi poreklo sa Krita. 1899. Krit je oslobođen Turaka, a Evans 1900. počinje sa iskopavanjem koje traje do 19311932. godine. Već u martu 1900. otkriveni su ostaci palate u Knososu. Prilikom svog istraživaža u Knososu Evans je pronašao i veliki broj glinenih pločica, pomoću kojih je utvrđen razvoj kritskog pisma.

Periodizacija[uredi]

Prema legendarnom kralju Minoju, Artur Evans je izvršio periodizaciju minojske civilizacije:

  • ranominojski period (2600 — 2200. p. n. e.)
  • srednjeminojski period (2200 — 1600. p. n. e.)
  • kasnominojski period (1600 — 1200. p. n. e.).

Hronološke granice svakog perioda je odredio prema predmetima iz Egipta i Mesopotamije, koje je pronašao prilikom iskopavanja.

Palata u Knososu[uredi]

Osnova lokaliteta u Knososu

Palata u Knososu se smatra najvećim i najsloženijim spomenikom kritske arhitekture, što je doprinelo tome da ovu građevinu antički izvori nazivaju Lavirintom. Prema legendi palatu je sagradio atinski neimar Dedal, koji je postao i njen prvi zatočenik. Napravivši krila uspeo je da pobegne na Siciliju.

Palata u Knososu, nazvana Minosova palata, pokrivala je veliku površinu i sastojala se od mnogo prostorija, pa je verovatno to razlog zašto je sačuvana u grčkoj legendi kao Minotaurov lavirint. Centar palate predstavljalo je glavno dvorište. Preovlađuje pravougaoni plan prostorija, što je karakteristično za sve kritske građevinske objekte. Stubovi minojskih palata su uvek bili drveni. Iako nisu sačuvani, njihov karakteristični oblik, glatko stablo koje se sužava prema dole i širok kapitel u obliku jastuka, poznat je po predstavama na slikama i reljefima.

Sobe su bile male, tavanice niske, tako da ni oni delovi građevine koji su imali više spratova nisu mogli biti visoki. Na osnovu arheoloških iskopavanja zaključeno je da vladari-graditelji palata nisu mogli biti ratnici.

Utvrđenja nisu nađena nigde na Kritu minojskog doba, a vojničke teme gotovo su nepoznate u minojskoj umetnosti. Ostave radionice i pisarnice u Knososu ukazuju na to da palata nije bila samo kraljevska rezidencija, već je služila i kao središte trgovačke i administrativne delatnosti.

Graditelji ove palate dobro su poznavali arhitekturu i savladavanje prostora i oblika. Pravougaone oblike razbijali su kolonadama, tremovima, dvorištem ili kamenim stepeništima. Stubovi su imali dvostruku ulogu: bili su nosač elementa, ali su imali i dekorativno cilindrično telo. Karakteristično je da se lukovi i okrugli svodovi ne primenjuju.

Krićani su isušivali podzemne vode i vlagu na terenu na kome su podigli palatu. Takođe su gradili i vodovodnu mrežu od terakote.

Prestona sala, Sala za prijeme i Labris sala (sala dvojne sekire) bile su prostorije za kultne svečanosti.

Freske[uredi]

U kritskom zidnom slikarstvu freske su slobodne u prostoru, površine pejzaža su široke, pristutna je vedrina i harmonija. Tehnički postupak kojim su rađene ne razlikuje se mnogo od načina rada tokom kasnijih perioda. Teme se mogu podeliti u nekoliko kategorija: profane, sakralne, ritualne, dekorativne...

Freska „Gospođe u plavom“, otkrivena u ženskom delu palate u Knososu, prikazuje ženske likove u trenutku zabave. Po izgledu, odelu, nakitu, pretpostavlja se da su predstavnice aristokratije. Obučene su u široke zvonaste suknje, stegnute u struku, a grudi su im obnažene. Likovi žena prikazani su u punom sjaju lepote i šarma. Slična je predstava igračice naslikane u kraljičinom megaronu.

Druga izuzetna freska nalazi se pored predvorja sale dvojne sekire (labris sale), na kojoj je prikaz delfina u jatu malih riba. Slikar je predstavio i reljef morskog dna.

Jedno od najvećih dostignuća u kritskom slikarstvu predstavlja profil devojke, nazvan „Mala Parižanka“. Ostaci ove freske otkriveni su u zapadnom krilu palate. Očuvani deo freske je samo 0.25 m. Na plavoj osnovi lik je naslikan belom bojom, odeća je od gotovo prozirne tkanine. Oči su krupne, bademaste, predstavljene „an fas“. Usne su crvene, a kosa crna sa uvojcima koji padaju na čelo, vrat i ramena.

U zapadnom krilu palate nalazi se „Princ među ljiljanima“, redak primer na kome figura znatno prevazilazi normalnu visinu čoveka, visok je 2.20m. Prikazan je u oštrom profilu, sa okom koje je naslikano kao da gleda „an fas“.

Vazno slikarstvo[uredi]

Razvoj vaznog slikarstva na Kritu počinje u ranoj minojskoj epohi. Otkriće lončarskog vrtla pomoglo je da se lakše izvode različiti oblici, a i bojena dekoracija se mogla naneti sa više nijansi i veštine. Vitlo je imalo oblik malog diska sa prečnikom između 20 i 30 cm. Pravljeno je od terakote i bilo je lako prenosivo.

Mogu se razlikovati dve stilske kategorije vaza:

Kamares vaze su dobile ime po Kamares pećini u kojoj su otkrivene, nedaleko od Festosa.

Vaze palatnog stila, ponekad nazivane i vaze dvorskog stila, vezuju se za obnovu palate u Knososu, oko 1550. godine p. n. e. i za razliku od Kamares vaza, koje su uglavnom vezane za Festos, vaze stila palata su po broju, raznovrsnosti i lepoti oblika i dekoracije, vezane za Knosos.

Oblici ovih vaza su jednostavniji nego kod Kamares vaza, ali su obod otvora i vrat jače profilisani. Obogaćene su novim motivima i koloritom. Javlja se marina i floralni stil, prikazuju se plame, papirus, stilizovani oblici, vegetativni ornament, zvezdazde sase, ljiljani i šafranov cvet. Pojavljuju se figure životinja i ljudi.

Izvori[uredi]

  1. D. Srejović, A. Cermanović-Kuzmanović, Rečnik grčko rimske mitologije, Srpska književna zadruga, Beograd, 1979. pp. 257—268.

Vidi još[uredi]

Literatura[uredi]

  • T. V. Blavatskaj, Krit, Stara Grčka, Sarajevo 1959.
  • B. Gavela, Istorija umetnosti antičke Grčke, Naučna knjiga, Beograd, 1991.

Spoljašnje veze[uredi]