Višegrad
-
- Za drugo značenje, pogledajte članak Višegrad (višeznačna odrednica).
| Višegrad | |
 Panorama Višegrada |
|
.svg) |
|
| Administrativni podaci | |
| Država |  Bosna i Hercegovina |
| Entitet |  Republika Srpska |
| Opština | Opština Višegrad |
| Geografski podaci | |
| Geografske koordinate |
43° 46′ 58" SGŠ 19° 17′ 28" IGD |
| Vremenska zona | centralnoevropska: UTC+1 |
| Stanovništvo (1991) | |
| broj stanovnika | 6.902 |
| Ostali podaci | |
| Poštanski broj | 73240 |
| Pozivni broj | 058 |
  Višegrad
Višegrad na mapi Bosne i Hercegovine |
|
Koordinate: 43° 46′ 58" SGŠ, 19° 17′ 28" IGD
Višegrad je grad i sjedište istoimene opštine[1] koji se nalazi u kotlini rijeke Drine, na istoku Republike Srpske, BiH.
Opština leži na obalama rijeka Drine i Rzava, i akumulacionog jezera hidroelektrane Višegrad i Bajina Bašta. U centru grada se nalazi ušće rječice Rzav u Drinu. Površina opštine je 448 km² i ima oko 12.000 stanovnika, ili 26 st/km². Prosječna nadmorska visina je 303 m.
Sadržaj |
[uredi] Položaj
Povezan je putnom komunikacijom preko Užica sa Beogradom, preko Rogatice sa zapadnim dijelovima Republike Srpske a preko Foče sa Jadranskim morem. Posle izgradnje uzane željezničke pruge 1906. godine u Višegradu se počinje razvijati drvna i hemijska industrija, savremeno zanatstvo i trgovina. Rijeke Drina, Lim, Rzav, kao i dva akumulaciona jezera duga 88 km, okolne planine Panos, Sjemeć, Stolac, bogate šumom i velikim zelenim površinama, prirodnim ljepotama i divljači čine osnovu za razvoj planinarstva, lova i ribolova, sportova na vodi i dr. Poznata je Višegradska banja sa bogatim izvorom radioaktivne termalne vode kojom se liječe reumatska, neurološka, ginekološka, oroptedska i druga oboljenja.
Višegrad je poznat po starom kamenom mostu sagrađenom 1571. godine, na 11 lukova, poznatijeg svima kao “Na Drini ćuprija”, zatim po srednjovjekovnom gradu i srpskom pravoslavnom manastiru "Blagoveštenje" u Dobrunu. Komitet za svetsku baštinu pri UNESKO 29. juna 2007. uvrstio je u listu svetske baštine most u Višegradu.
[uredi] Klima
Klima u Višegradu je umjereno kontinentalna. Prosječna ljetna temperatura je 19,1 °C, a zimska –1.3 °C. Prosječna godišnja temperatura je 9.5 °C.
[uredi] Istorija
 |
Za više informacija pogledajte članak Istorija Višegrada |
[uredi] Prvobitna naselja
O višegradskom starom gradu, koji se nalazi na brdu iznad Višegrada, u istoriji poznatijem kao Pavlovina, danas se gotovo ništa ne zna u istoriji. Pretpostavlja se da je tu bilo neko omanje naselje, a grad je mogao pripadati nekoj domaćoj vlastelinskoj porodici, koja je obitavala u svome gradu Borču iznad Mesića i imala je još nekoliko grdaova u okolini. Podno staroga grada na nepristupačnim stijenama iznad Drine nalaze se ruševine jedne kule, koja je imala ulogu osmatračnice na Drini i sa nje se motrilo na svakoga ko se primicao gradu. Kula je, kako se po tragovima moglo razabrati, nekada sa donjim gradom bila povezana širokim usječenim hodnikom. Kula se naziva u narodu „kulom Kraljevića Marka“. Ispod kule ima nekoliko udubljenja u stijenama, koje se nazivaju „Markovim sjedalom“ i „Markovim stopama“. Po narodnoj priči, jednom je Kraljević Marko na svome Šarcu preskočio čitavu Drinu i tako sa Butkovih stijena, koje su na drugoj strani Drine stigao srećno u svoju tvrdu kulu. Nekada je ova kula bila prokopana sve do Drine. Za vrijeme Turaka u njoj je bila tamnica pa se ova kula naziva još i Tamnica, a po dolazku Austrougarske unutrašnjost kule je zatrpana kamenjem, da se u njoj ne bi skrivali hajduci i srpski odmetnici. Stari grad u Višegradu pripada uobičajenom stilu gradova srednjovjekovnog vremena, koje su u našim krajevima podizali razni domaći velikaši.
[uredi] Višegrad pod osmanlijama u vilajetu Bosna
Kada je veliki vezir podno staroga grada podigao višegradsku varoš i uveo u život čitav niz dobrotvornih zadužbina, izgleda da je baš u to vrijeme ustanovio i šeriatsko-upravnu vlast ili višegradski kadiluk, a za upravnika je varoši postavio muteveliju svojih vakufskih dobara. Po turskom putopiscu Evliji Čelebiji saznaje se, da je 1574. godine višegradski kadija bi nekakav Abdul Halim efendija, kojega je oko 1580. godine u mjesecu ramazanu ubio neki spahija iz okoline.
U to vrijeme Višegrad je bio osloboćen plaćanja carskih dažbina, pa se može pretpostaviti da je u varoši vladalo znatno blagostanje. Tada je u varoši postojala „narodna prehrana“ ili „vakufski imaret“, koji je u svojim konacima ukazivao svakome gostoprimstvo i hranio gradsku sirotinju. Docnije kada je pao Budim 1676. godine, vakufski imaret prestao je da dijeli milostinju, i tada je zavladala velika glad u narodu.
Za vrijeme Turaka Drini, a samim tim i Višegradu je pridavana velika važnost zbog njenog strateškog položaja, koja je uvećana time da je u Višegradu bio jedini most u okolini. Geografski položaj Višegrada gravitirao je krajevima u kojima se vodio narodni ustanički pokret protiv Turaka.
Ustanici su često upadali u turske kasabe, odvodili turske glavare i obično u noći potpaljivalji kuće po čaršijama i mahalama. Turci su bili svjesni ove opasnosti i pokretali su čitave osvetničke pohode na ustanička sela, a po kasabama podizali bedeme za odbranu.
Najburniji događaji desili su se pred ustanak 1804. godine u kojem su ovi krajevi bili poprište krvavih događaja.
Godine 1807. poslano je 110 pandura da čuvaju Višegrad i veliku ćupriju od srpskih ustanika. Iste godine, kada se pokazalo da bosanska raja potajno pomaže srpske ustanike, stigao je iz Carigrada ferman po kome se od raje imalo sve oružje pokupiti i prodati, jer raja ima „zlu namjeru“.
Za vrijeme ustanka 1807. godine, srpski ustanici su upali u Višegrad i čitavu varoš zapalili i sa sobom u Srbiju odnijeli oko 67 tovara olova. Kao uspomena na ove događaje ostao je u Kosovu polju kod Višegrada naziv mjesta „Krvavac“, a današnje naselje Vučine dobile su ime po nekom Vuku barjaktaru,„mrkom Vuku od Vučina“, koji je ovuda bježao od Turaka.
Ostalo je zapisano da je Stevanom Knićaninom koji je 1848. godine borio protiv Mađara, bio i neki pop Živko iz Vardišta sa dobrovoljcima iz ovoga kraja, a da su u ustanku 1875. godine učestvovali i dobrovoljci sa protom Jevtom Đurovićem i popom Nikolom iz Višegrada, popom Zarijem iz Štrbaca.
Turci su pokušavali da buntovničke narodne mase drže u pokornosti i zavedu makar malo prividnog mira, ali u tome izgleda, nisu uspijevali i pogotvo i zato što su bili zabavljeni kritičnim položajem svoje političke situacije u Evropi.
Višegrad dobija prvu Srpsku skolu u ovom mjestu 1865. godine. Inicijativu za njeno otvaranje dali su rodoljubivi sveštenici među kojima ponajviše pop Jevto Đurović iz Trnavaca. Oduševeljen oslobodilačkim planovima kneza Mihaila, Višegradski Srbi su se krajem marta 1865. godine obratili za pomoć vladi u Beogradu, a ova im je odmah poslala 50 dukata kao pomoć za zidanje školske zgrade. Nastava je počela iste godine u jednoj privremenoj prostoriji. Ministarstvo prosvete iz Beograda poslalo je u školu u Višegrad čitiri paketa udžbenika. Nova školska zgrada završena je krajem ljeta 1867. godine.
[uredi] Višegrad pod Austrougarskom
Međunarodni politički događaji prisili su Tursku da provinciju BiH preda u ruke Austrougarskoj. Okupacija provincije BiH izvedena je 1878. godine i kretala se sa sjevera, a onda nakon zauzeća Sarajeva, invazija je pošla na istok dolinom rijeke Drine. Rogatica je zauzeta 22. septembra, Goražde 3. oktobra, a Višegrad 4. oktobra. U zauzimanju ovih gradova, Austrugarska nije naišla ni na kakav otpor, iako je u velikom broju mjesta provincije BiH pružan žestok otpor.
Srpske trupe zauzele su Višegrad 14. septembra 1914. godine.[2]
[uredi] Politika
Trenutni načelnik Višegrada je Tomislav Popović iz Saveza nezavisnih socijaldemokrata. Izabran je na lokalnim izborima 2008. godine, mandat mu traje u periodu od 2008.- 2012. godine. U izbornoj trci za načelnika učestvovala su tri kandidata:
-
Kandidat Predlagač Konačni br. glasova % Tomislav Popović Savez nezavisnih socijaldemokrata 2,746 43,57% Miladin Milićević Srpska demokratska stranka 2,625 41,65% Aco Savić Partija demokratskog progresa 932 14,79% Biračko pravo iskoristilo 6,303 56,21% Birača u biračkom spisku 11.213
[uredi] Znamenitosti
Od mosta počinje i višegradska „čaršija“ smještena najvećim djelom na desnoj obali.
Čaršija je jednim djelom u ravnici, a jednim u obroncima brijegova. Odmah poslije glavnog dijela čaršije nalazi se ušće rječice Rzav i Drine. Tu je i „sportski centar“ i restoran “Ušće” koji se nalaze u trouglu, koji prave ove dvije rijeke na mjestu gdje se spajaju. Zbog ovog ušća, Višegrad je poznat i kao „čaršija na vodi“.
U trouglu između desne obale Drine i lijeve obale Rzava nalazi se glavni dio čaršije. U ravnom prostoru od ćuprije do usća Rzava, nalaze se: Trg oslobođenja, hotel „Višegrad“, Robna kuća „Višegrađanka“, stara zgrada Gimnazije, Vatrogasni dom, zgrada Skupštine opštine, hotel „Panos“, Pošta, Privredna banka, Služba društvenog knjigovodstva, Opštinski sud, Apoteka, Srednjoškolski centar, Salon namještaja, Sportski centar „Ušće“, jedna džamija, desetak stambeno-poslovnih višespratnica, stotinjak privatnih stambenih zgrada, te brojni društveni i privatni poslovni prostori.
Na desnoj obali Rzava, preko puta sportskog centra, nalazi se Nova mahala, dio grada novijeg porijekla. Ovaj dio grada je zasnovan poslije drugog svijetskog rata. Tu je izgrađeno desetak višespratnica, dvije osnovne škole, Dom kulture i preko 300 stambenih zgrada. Preko rzavskog mosta na desnu stranu bile je stanica milicije, a nešto nize na desno bila je pijaca srijedom. Odmah iza Nove mahale su naselja Kosovo Polje, Vučine, Glavica, Garče i Kalata.
Poznato Bikavac brdo se nalazi iznad desne strane grada, nekih 300 m visine od centra. Ispod njega se nalazi fudbalski stadion FK „Drine“.
U Garči je 1987. godine izgrađen novi armirano-betonski most na Drini za saobraćaj, kako bi se rasteretila stara ćuprija. Od Nove Mahale, nizvodno desnom obalom Drine vodi put za Župu, široku kotlinu koja je i najplodniji dio Višegrada. Ova kotlina se stepenasto uzdiže do brda Gostilja, Janjac, Dikava i Stolac koja čine granicu između Bosne i Srbije. Ova granica je utvrđena još 1343. godine i ostala nepromjenjena. Župa je bogata raznim vrstama voća a najviše ima šljiva požegača od kojih se pravila poznata rakija „Višegrađanka“.
Idući uzvodno Drinom, desnom stranom odmah od Gimnazije su stambene zgrade. Zatim bi se prošlo jedno brdo gdje je bio prije kamenolom i negdje iznad polovine brda bi bila okrugla kula legendarnog heroja Alije Đerzeleza (po Bošnjačkom predanju) ili Kraljevića Maraka (po srpskom predanju). Zatim bi se došlo do velike pilane i fabrike namještaja u Dušču, nekih 2 km. Kad se prođe Dušče, oko 1 km na lijevo bi se išlo u kasarnu bivše JNA Zamnica, a put na desno bi vodio za sela Drinsko, Šip itd. Ispod Drinska je nova višegradska hidroelektrana na Drini.
Uzvodno lijevom obalom Drine bi se došlo do sela Nezuci, Holijaci, Orahovci, Brodar, Međeđa itd. Novim asfaltnim putem prema Međeđi i Ustiprači, lijevo Goraždu i Foči, a desno Rogatici i Sarajevu.
[uredi] Stanovništvo
| Višegrad | ||||||
| godina popisa | 1991. | 1981. | 1971. | 1961. | ||
| Muslimani | 3.463 (50,17%) | 2.854 (47,66%) | 2.429 (49,91%) | |||
| Srbi | 2.619 (37,94%) | 2.446 (40,84%) | 2.141 (43,99%) | |||
| Hrvati | 23 (0,33%) | 52 (0,86%) | 53 (1,08%) | |||
| Jugosloveni | 270 (3,91%) | 518 (8,65%) | 107 (2,19%) | |||
| ostali i nepoznato | 527 (7,63%) | 118 (1,97%) | 136 (2,79%) | |||
| ukupno | 6.902 | 5.988 | 4.866 | |||
| Demografija | ||
|---|---|---|
| Godina | Stanovnika | |
| 1879. | 12.118 (kotar) | |
| 1885. | 14.561 (kotar) | |
| 1895. | 18.171 (kotar) | |
| 1910. | 24.350 (kotar) | |
| 1921. | 21.333 (kotar) | |
| 1931. | 28.425 (srez) | |
| 1948. | 29.897 (kotar) | [3] |
| 1953. | 3.462 (opština) | |
| 1961. | 3.309 | |
| 1971. | 4.866 | |
| 1981. | 5.988 | |
| 1991. | 6.910 | |
[uredi] Privreda
Posle izgradnje uzane željezničke pruge 1906. godine u Višegradu se počinje razvijati drvna i hemijska industrija, savremeno zanatstvo i trgovina. Rijeke Drina, Lim, Rzav, kao i dva akumulaciona jezera duga 88 km, okolne planine Panos, Sjemeć, Stolac, bogate šumom i velikim zelenim površinama, prirodnim ljepotama i divljači čine osnovu za razvoj planinarstva, lova i ribolova, sportova na vodi i dr. U poljoprivredi veći značaj imaju voćarstvo i stočarstvo.
U periodu poslije Drugog svjetskog rata izgrađena su preduzeća kao što su Hidroelektrane Višegrad, „UNIS-USHA“, „Metalac“, „Granit“, „Metal gas“, „Varda“, „UNIS-UTEL“, „Višegradtrans“, „Panos“, Napredak i druga.
[uredi] Sport
Višegradski sport ima veoma dugu tradicuju i veoma zapažene rezultate. Trenutno od sportskih klubova djeluju: fudbalski Klub Drina HE, košarkaški klub Varda, odbojkaški klub „HE na Drini“, džudo klub „Drina“ i karate klub Drina. U periodu od 1995. do 1999. godine u Višegradu je bio smješten fudbalski klub Sarajevo, koji je nakon potpisivanja Dejtona iz tadašnjeg Srpskog Sarajeva opštine Vogošća prešao u Višegrad.
[uredi] Kultura
U Višegradu postoje dva kulturno umjetnička društva. To su SSD „Soko“ i KUD „Bikavac“, Dom kulture (izgrađen poslije Drugog svjetskog rata), koji služi kao sala za projekciju filmova i prikazivanje predstava. Od kulturnih manifestacija izdvajaju se Festival folklora, Višegradske staze, Skokovi sa Ćuprije itd.
[uredi] Poznate ličnosti
- Sreten Lukić
- Slobodan Puhalac
- Mehmed paša Sokolović
- Ivo Andrić
- Saša Stanišić
- Srpski patrijarh Makarije Sokolović
[uredi] Vidi još
- Opština Višegrad
- Na Drini ćuprija
- Manastir Dobrun
- Drina
- Podrinje (regija)
- Ivo Andrić
- Most Mehmed paše Sokolovića
- Spisak mesta Svetske baštine u Evropi
[uredi] Izvori
- ^ Opština Višegrad: Statut opštine Višegrad ((sr))
- ^ Politika, br. 3.812 od srede 3. septembra 1914., strana 2
- ^ Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine.
[uredi] Spoljašnje veze
- Turistička organizacija opštine Višegrad ((sr))
- Turistička organizacija Republike Srpske ((sr))
- UNESKO o mostu u Višegradu
- Višegrad24. info - Nezavisni dnevni internet portal ((sr))
- Karate Klub Drina - Višegrad ((sr))
- Nenad Urić: Srpska škola u Višegradu 1865-1875, Istorijski časopis, broj 57, 2008. godine
