Most

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u članku Most (višeznačna odrednica).
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u članku Ćuprija (višeznačna odrednica).
Drveni most

Most (ćuprija) je građevina napravljena radi premošćavanja prirodnih ili veštačkih prepreka. Svrha mosta je da omogući prelaz ljudima i vozilima.

Most može biti napravljen od različitih materijala. Prvi su mostovi bili građeni od drveta. Sve do nedavno građeni su i od cigle i kamena. Od kraja 19. veka postajali su potrebni mostovi koji će nositi veći teret, čemu su udovoljili mostovi od livenog gvožđa a zatim i od čelika.

Istorija[uredi]

Prvi mostovi su bili prvo primitivne klupe od drveta. Napredak u tehnologijama omogućio je gradnju drvenih mostova, ponekad na kamenim stubovima ili na obešenim klupama (Carstvo Inka).

U Starom rimskom carstvu poznavali su svodove, i zahvaljujući svodovima moguće je bilo graditi mostove od kamena. U blizini velikih gradova bili su građeni akvedukti i neki postoje do današnjih dana. Posle pada Rimskog carstva građevinari su nadovezali na rimske tradicije gradnje. Romanski mostovi su upravi izlazili iz načina i rimskih uzora. Nastupanje gotike i snažnih carstava je unapredio gradnju mostova i mostovi su građeni sa većim lukovima. Sa pojavom renesanse je došlo do većih promena i stubovi su postali lakši i mostovi su postali širi.

Velike promene su nastale u doba industrijalizacije. Razvoj želježnice je zahtevao ove konstrukcije i one su morale da budu jeftinije i izdržljivije. U prvo vreme su se gradili drveni mostovi i vijadukti od kamena i opeka. Posle se sve više koristilo liveno gvožđe. Prvi most od gvožđa je bio postavljen 1779. godine preko reke Severn u Engleskoj. Posle usavršavanja čelika mostovi se grade od čelika. Velika tražnja za mostovima od čelika je dovela do prefabrikacije i do proizvodnje prefabrikovanih i standardizovanih delova i nosećih čeličnih elemenata koji se i danas upotrebljavaju u gradnji.

U 19. i u 20. veku je izgradnja i razvoj čeličnih konstrukcija dobio i dočao do faze kada se mogu graditi lančani mostovi i mostovi od čeličnih kablova i druge savremene konstrukcije velikih razmera. U 20. veku za konstrukciju mostova je bio odlučujući betonarmirani beton i prednapregnuti beton.

Vrste strukture mostova[uredi]

Pokriveni most iznad reke Save kod Jevnice, Slovenija.
  • Gredni mostovi — mostovi čije su grede položene na stubove ili poduipirače. Ovi mostovi mogu imati raspon i do 300 m. Koriste se često na auto-putevima.
  • Rešetkasti mostovi — mostovi koje podupiru rešetke u obliku trougla. Grade se za premošćavanje klisura, reka i drugih prepreka. Koriste se često za železnicu.
  • Viseći mostovi — mostovi sastavljeni od gvozdenih lanaca i čeličnih žica. Imaju uglavnom dva čelična stuba, od kojih svaki stoji na jednom stubu nosaču. Čelični kablovi, koji se sastoje od hiljada žica, su pričvršćeni za čelične stubove mosta i za put koji se nalazi ispod. Kablovi su glavni nosač saobraćaja na mostu i puta, a kod nekih mostova su direktno vezani za potporne stubove. Mogu imati raspon od 1.200 m ili još veći i spadaju u najbezbednije mostove na svetu, kad su pravilno konstruisani. Neki poznati viseći mostovi su Storebelt u Danskoj, Bruklinski most, Golden gejt i Pon de Normandi.
  • Konzolni mostovi — imaju dva masivna konzolna potporna stuba sa obe strane mosta. Grede su pričvršćene za svaki potporni stub kao što je daska za skakanje pričvršćena za ivicu bazena, a spajaju se na sredini mosta čvrstim graničnikom. Konzolna konstrukcija mosta može biti poželjna nad brzim rekama pošto se stubovi postavljaju usred korita. Idealni su za težak saobraćaj kao što je saobraćaj teretnih vozila.
  • Pokretni mostovi — mogu se podizati ili okretati kako bi brodovima omogućili prolaz (primer londonski Tauer bridž).

Neki čuveni mostovi[uredi]

Most sv. Irineja (Sremska Mitrovica) iznad Save, najduži pešački most u istočnom delu Evrope

Svaki most ima svoju priču. Ovde je spisak mostova o kojima su napisane knjige, snimljeni filmovi, ušli u „udarne“ dnevne vesti:

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Most