Park prirode Golija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Park prirode Golija i
rezervat biosfere Golija–Studenica
Golija12.jpg
Golija
Mapa sa lokacijom zaštićene oblasti Park prirode Golija i rezervat biosfere Golija–Studenica
Mapa sa lokacijom zaštićene oblasti Park prirode Golija i rezervat biosfere Golija–Studenica
Mjesto Srbija
Najbliži gradIvanjica, Raška, Novi Pazar
Koordinate43°20′00″N 20°17′00″E / 43.33333° SGŠ; 20.28333° IGD / 43.33333; 20.28333Koordinate: 43°20′00″N 20°17′00″E / 43.33333° SGŠ; 20.28333° IGD / 43.33333; 20.28333
Površina75.183 ha[1]
Osnovano2001. godina
Upravljačko tijelo36,3% Srbija;
63,7% privatna svojina[1]

Park prirode Golija nalazi se u jugozapadnoj Srbiji, na planinama Golija, Radočelo i Čemerno. Zahvata površinu od 75.183 ha u okviru opština Ivanjica, Kraljevo, Raška, Novi Pazar i Sjenica[1]. Ovaj prostor proglašen je parkom prirode u julu 2001. godine, a deo parka (površine 53.804 ha) je iste godine UNESKO-v program „Čovek i biosfera" proglasio rezervatom biosfere „Golija–Studenica“.[2] Park prirode Golija smatra se i objektom geonasleđa Srbije, značajnim biljnim područjem (IPA) Srednje i istočne Evrope, kao i potencijalnim Emerald područjem[3].

Vlada Republike Srbije poverila je Goliju na staranje javnom preduzeću „Srbijašume“, čija šumska gazdinstva „Golija“ (Ivanjica), „Stolovi“ (Kraljevo) i „Šumarstvo“ (Raška) obavljaju poslove zaštite i razvoja ovog parka prirode[4].

Ciljevi zaštite[uredi]

Park prirode Golija stavljen je pod zaštitu radi očuvanja vrednosti i poboljšanja stanja: šumskih ekosistema, raznovrsnosti predela i pejzaža, kulturnih dobara, trajnosti i kvaliteta osnovnih prirodnih resursa (vode, zemljište i biljni pokrivač), biološke raznovrsnosti zasnovane na velikom broju vrsta biljaka i životinja i njihovih zajednica i prisustvu retkih, endemičnih i reliktnih vrsta, kao i geo-nasleđa[1].

Geografske i klimatske odlike[uredi]

Golija borba svetlosti.

Ovo zaštićeno dobro obuhvata planinski predeo jugozapadne Srbije (planine Goliju, Radočelo i Čemerno). Planina Golija je, posebno sa severne strane, ispresecana brojnim vodotocima koji su usekli klisuraste doline[3]. Najznačajniji rečni tokovi su Moravica i Studenica. Ove reke i njihove pritoke razdvajaju uzvišenja različitog oblika i veličine, koja su često zasečena serijom visoravni. Najviši vrh Golije je Jankov kamen (1833 m), pa slede Radulovac (1785 m), Bojovo brdo (1748 m) i Crni vrh (1725 m).[5]

U parku prirode se mogu uočiti tri mikroklimatska regiona. Dolinsko-brdski, na nadmorskim visinama do 700 m, karakteriše kotlinska umereno-kontinentalna klima. Prelazni region, do oko 1300 m, karakterišu duge i oštre zime bogate padavinama i kratka, sveža leta. Planinski klimatski region, iznad 1300 m, karakterišu oštre i hladne zime.

Živi svet Golije[uredi]

šumska ševa

Golija se smatra najšumovitijom planinom Srbije, koju krase brojne širokolisne i mešovite šume sa ponegde prašumskim karakterom. Najprostranije su bukove, smrčeve i šume sa planinskim javorom (Acer heldreichii)[4]. U okviru pojasa smrčevih šuma, posebno su značajni očuvani tresavski i jezerski ekosistemi (Dajićko jezero, Košaninova jezera).

Biljni svet Golije gradi oko 1100 biljnih vrsta[3]. Pored reliktnog planinskog javora, značajne su i zelenika (Ilex aquiifolium) i brojne reliktne ili endemične vrste (Allysum markgrafi, Allysum jancheni, Viola elegantula i Verbascum adamovicii). Vrste pančićeva bedrenica (Pancicia serbica) i adamovićeva majčina dušica (Thymus adamovicii) su lokalni endemiti.

Pored brojnih važnih vrsta sisara (slepo kuče, alpska rovčica, mrki medved, vuk, lisica), prisutno je i stotinak značajnih vrsta ptica (npr. šumska ševa, kamenjarka, crvenonogi prudnik)[3].

Spomenici kulture[uredi]

manastir Studenica

Kulturno-istorijske vrednosti Golije predstavljene su spomenicima kulture od izuzetnog značaja (srednjovekovni manastiri Studenica, Brezova i Gradac) i spomenicima kulture od velikog značaja (crkva sv. Aleksija u Milićima, crkva sv. Đorđa u Vrhu, crkva sv. Bogorodice u Dolcu, crkva sv. Nikole u Paležu, gornja isposnica u Savovu, manastir Kovilje u Kovilju, manastir Pridvorica).

U severnom delu parka, u dolini reke Studenice, kao najznačajniji spomenik kulture nalazi se manastir Studenica iz 13. veka, pod zaštitom UNESKO-a.

Isposnica Svetog Save

[3]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Uredba o zaštiti parka prirode Golija[mrtva veza], Službeni glasnik RS, br. 45/2001
  2. ^ Golija-Studenica, Biosphere Reserve Information (na jeziku: engleski)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Amidžić L., Krasulja S., Belij S. (urednici) 2007. Zaštićena prirodna dobra Srbije. Beograd: Ministarstvo zaštite životne sredine Srbije, Zavod za zaštitu prirode Srbije. ISBN 978-86-80877-28-0. str. 49.
  4. 4,0 4,1 Park prirode Golija Arhivirano na sajtu Wayback Machine (mart 12, 2010) (na jeziku: engleski), na sajtu JP „Srbijašume“., Pristupljeno 10. 4. 2010.
  5. ^ Golija, tekst sa zvaničnog sajta Opštine Ivanjica ([www.ivanjica.rs www.ivanjica.rs])., Pristupljeno 10. 4. 2010.

Spoljašnje veze[uredi]