Realizam u likovnim umetnostima

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Realizam je u opštem značenju oznaka za sva strujanja u umetnosti koja se odlikuju težnjom ka bliskošću u prikazu stvarnosti, nasuprot idealizmu koji teži da se izdigne iznad stvarnosti. U posebnom značenju termin realizam se odnosi na pravac u francuskom slikarstvu sredinom 19. veka čiji je glavni predstavnik Gistav Kurbe.

Prvi oblik realizma označava se često i kao naturalizam, budući da se umetnici u okviru tog značenja upravljaju prema vidljivoj i empirijski spoznajnoj prirodi što vodi u većini slučajeva ka likovnim rešenjima koja su verna u detalju i ispravna u pogledu anatomije odnosno perspektive. Takva strujanja koja su zainteresovana za mimetičko prenošenje stvarnosti mogu se sresti u umetnosti svih vremena pa čak i u praistorijskim pećinskim slikama, na egipatskim portretima na mumijama ili na rimskom zidnom slikarstvu. Ostale umetničke epohe koje su bile na poseban način bliske preciznom podražavanju jesu pozno srednjovekovno slikarstvo, umetnost renesanse, karavađizam ili holandsko i špansko slikarstvo baroka. Vrste kao što su slikarstvo portreta, mrtve prirode i pejzaža izvan svih epoha karakteriše realistično prenošenje onoga što je viđeno. Spektar seže od čistog trompe d'oile slikarstva preko slikarstva veduta pa sve do oblika koji interpretiraju stvarnost kao što su na primer reprezentativni, lako ulepšani portreti ili komponovani isečci iz pejzaža. Jer dok se čist naturalizam često vrednuje kao neumetnički, jer zahteva samo zanatsko savršenstvo kreativnim odnosom prema naturalističko shvaćenim elementima moguće je postići i umetnički efekat. To utoliko pre što je izbor prikazanih motiva od najvećeg značaja. Tako je naturalistički način prikazivanja često povezan sa integrisanjem ružnog, brutalnog ili grubog kao što je to na primer na slikama Karavađa ili na žanr slikama Adrijana Brouvera. Naturalističko prenošenje stvarnosti ispunjava zbog toga različite funkcije; jedna od njih je memorijalna funkcija kod portreta, kod kojih se pažnja poklanja pre svega reprezentativnosti. To realistično prenošenje stvarnosti može međutim, imati i moralni značaj time što se prikazuje društvena realnost čije negativne strane često zanemaruju idealizujući umetnički pravci.

Ovaj moralni aspekt realističnog načina slikanja bio je oslonac epohe realizma u Francuskoj. Kurbe je skovao pojam réalisme na taj način što je tu reč napisao kao naslov za pregled svojih dela na Svetskoj izložbi u Parizu 1855. godine. Njegove slike su posvećene jednostavnom često oskudnom pejzažu, marljivim stanovnicima sela i slično. One predstavljaju produžetak realističkih tendencija onakvih kakve su bile razvijene u barbizonskoj školi za slikarstvo pejzaža ali sad uz korišćenje slikarstva u slobodnom prostoru i u pravcu društvene relevantnosti. Njima je zajedničko nastojanje koje je upravljeno protiv istorizujućih tendencija i koje pridaje najveći značaj neposrednoj stvarnosti i njenim pojavnim oblicima. Mada se mnoge slike odlikuju socijalno-kritičkim i političkim aspektom one se takođe mogu tumačiti i alegorijski ili simbolički. Jedno od svojih dela Slikarski atelje Kurbe označava kao stvarnu alegoriju. Na slikama Žan-Fransoa Mijea koji se takođe svrstava u realizam javlja se u to i izvesna religiozno-hrišćanska potka. Njegove Sakupljačice klasja, na primer, predstavljaju jednu od najsiromašnijih grupa stanovništva ali se njihov rad harmonizuje i smešta u jedan viši po važnosti nadređeni smisaoni kontekst.

U drugoj polovini 19. veka raširile su se realistične struje po čitavoj Evropi. U Nemačkoj bio je to krug oko Vilhelma Lajbla i Karla Šuha koji se pod jakim uticajem Kurbea, čije je delo zahvaljujući izložbama bilo poznato u Nemačkoj- u delimično akribičnoj detaljnosti posvetio prikazivanju seljaka i pejzaža. U Rusiji je od 1870. grupa Peredvižniki (videti Ilja Rjepin) radila takođe na socijalno-kritičkim temama. I impresionizam može da se podvede u relaistička strujanja mada su predstavnici tog pravca bili potpuno okrenuti čisto fenomenološkim pojavnim oblicima sveta a društveno-kritičke aspekte jedva da su tematizovali.

U 20. veku stalno su se iznova pojavljivali novi realistični načini slikanja naročito sa ciljem da prikažu socijalne prilike (videti verizam) ili da bi svetu stvari podarili magijsko značenje (videti magijski realizam, nova stvarnost, nadrealizam). Oblik realizma koji se temeljio na konkretnoj realnosti predmeta predstavljao je razvoj objekatske umetnosti od vremena ready made umetnost Marsela Dišana koja je našla svoj produžetak u novom realizmu. Nasuprot tome sa obradom socijalno kritičkih tema nastavljeno je u slikarstvu muralizma i socijalističkog realizma.

Vidi još[uredi]


Pokreti u umetnosti
Renesansa · Manirizam · Barok · Rokoko · Neoklasicizam · Romantizam · Realizam · Prerafaeliti · Akademizam · Impresionizam · Neoimpresionizam · Postimpresionizam
HH vek
Modernizam · Kubizam · Ekspresionizam · Apstrakcija · Plavi jahač · Die Brücke · Dadaizam · Fovizam · Nova umetnost · Plakatstil · Bauhaus · Pop art · De stijl · Dekorativna umetnost · Apstraktni ekspresionizam · Futurizam · Suprematizam · Konstruktivizam · Nadrealizam · Minimalizam · Konceptualna umetnost · Postmodernizam