Vizantijska privreda
Vizantijska kultura |
---|
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Byzantine_agriculture.jpg/220px-Byzantine_agriculture.jpg)
Vizantijska privreda je tokom vekova bila među najsnažnijim privredama na Mediteranu. Konstantinopolj je bio glavno središte trgovačke mreže koja se u različitim vremenima prostirala preko skoro cele Evroazije i severne Afrike. Neki naučnici tvrde da je, sve do dolaska Arapa u 7. veku, Istočno rimsko carstvo imalo najmoćniju ekonomiju na svetu. Arapska osvajanja bi, međutim, predstavljala značajan preokret bogatstva koji bi doprineo periodu opadanja i stagnacije. Reforme Konstantina V (oko 765.) označile su početak ekonomskog i drugog preporoda koji je trajao do 1204. godine. Od 10. veka do kraja 12. Vizantijsko carstvo je projektovalo sliku luksuza, a putnike je impresioniralo bogatstvo nagomilano u prestonici carstva. Sve to se promenilo tokom Četvrtog krstaškog rata, koji je bio ekonomska katastrofa po IRC. Paleolozi su pokušali da ožive privrednu aktivnost ali kasna vizantijska država nije zadobila potpunu kontrolu ni nad stranim ni domaćim ekonomskim faktorima.
Jedan od ekonomskih temelja carstva bila je trgovina. Država je strogo kontrolisala i unutrašnju i međunarodnu trgovinu i zadržala monopol na izdavanje kovanog novca. Konstantinopolj je ostao najvažniji trgovački centar Evrope tokom većeg dela srednjeg veka, koji je držao sve dok Republika Venecija nije polako počela da nadmašuje vizantijske trgovce u trgovini; prvo kroz oslobađanje od poreza pod vladarskom dinastijom Komnina, zatim pod Latinskim carstvom.
Poljoprivreda
[uredi | uredi izvor]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Reife_Konstantinopeler_Quitten_aus_dem_Vogelsberg.jpg/220px-Reife_Konstantinopeler_Quitten_aus_dem_Vogelsberg.jpg)
Od 4. do kraja 6. veka istočni deo Rimskog carstva imao je demografsku, ekonomsku i poljoprivrednu ekspanziju. Klima je bila pogodna za poljoprivredu. Čak i u rubnim krajevima seoska naselja su cvetala.[1]
Razvoj seoske privrede, iako svakako spor, bio je kontinuiran od 8. do početka 14. veka.[2] Oblasti blizu mora, bogate žitaricama, vinovom lozom i maslinjacima (unutrašnjost Balkana i Mala Azija bile su koncentrisane na stočarstvo) bile su favorizovane i izgleda da su imale važnu ulogu u razvoju vizantijske privrede. Oruđa seljaštva su se malo menjala kroz vekove i ostala su na rudimentarnom nivou, što je rezultiralo niskim odnosom produktivnosti i rada. Ipak, prema nekim naučnicima, postojanost tehnika i oruđa dokaz su njihovog uspešnog prilagođavanja okruženju.[3]
Stanovništvo je bilo gusto naseljeno u 6. veku, ali se smanjilo u 7. i 8. veku. Čini se da su epidemije (kao što je kuga 541/542 i recidivi do 747) imale veće efekte na obim stanovništva nego ratovi. Od 9. veka stanovništvo carstva se povećava, ali je neravnomerno raspoređeno.[4]
U 12. veku se na Zapadu razvijaju tehnologije obrade i mlevenja, ali ima manje dokaza za slične vizantijske inovacije. Zapadna dostignuća, poput vetrenjače, usvojili su Vizantinci, ali, za razliku od Zapada, arapski brojevi još nisu bili primenjeni za dvostruko knjigovodstvo. Postoje ilustracije poljoprivrednih oruđa iz iluminiranih srednjovekovnih rukopisa Hesiodovih Dela i dana, uključujući točak, avan, tučak, malj i neke delove za kola i plug, ali čak i vekovima kasnije, ni plug ni kolica na točkovima nisu bili široko rasprostranjeni. upotreba, verovatno zbog prirode pontskog terena.[5]
Ekonomska i fiskalna istorija
[uredi | uredi izvor]Istočnorimska ekonomija je manje stradala od varvarskih napada, koji su bili učestali problem Zapadnorimskog carstva. Za vreme Dioklecijanove vladavine, godišnji prihod Istočnog rimskog carstva iznosio je 9.400.000 solida, od ukupno 18.000.000 solida za celo Rimsko carstvo.[6] Ove procene se mogu uporediti sa cifrom iz 150. godine, kada je godišnji prihod bio 14.500.000 solida i 215. od 22.000.000 solida. Do kraja Markijanove vladavine, godišnji prihod IRC iznosio je 7.800.000 solida, što mu je omogućilo da prikupi oko 100.000 funti /45 tona zlata ili 7.200.000 solida za carsku blagajnu.[6] Voren Tredgold procenjuje da su tokom istorijskog perioda od vladavine Dioklecijana do Markijana, broj stanovnika i poljoprivreda Istočnog carstva blago opali, ali ne mnogo. Zapravo, malobrojni sačuvani podaci pokazuju da su najveći istočni gradovi nešto porasli između 3. i 5. veka.[7] Do Markijanove vladavine izgleda da su poteškoće Istočnog carstva opadale, a zabaležen je i rast broja stanovnika, verovatno po prvi put u vekovima.[8]
Vizantijsko-arapski ratovi su smanjili teritoriju Carstva za trećinu u 7. veku i ekonomija je opala; 780. godine prihodi Vizantijskog carstva smanjeni su na samo 1,800,000 nomisma. Od 8. veka pa nadalje privreda Carstva se dramatično poboljšala. Ovo je bio blagoslov za Vizantiju na više načina; ekonomija, upravljanje zlatnim novcem i poljoprivreda na Anadolskom poluostrvu služili su za ispunjavanje stalnih zahteva vojske. Pošto je Vizantija bila u stalnom stanju ratovanja sa svojim susedima (makar i samo kroz upade na teritorije), vojska je zahtevala da se oružje proizvodi u većim gradovima (kao što je Solun), dok su manji gradovi služili za rekviziciju žita, vina, pa čak i keksa od strane oficira Carevina. Iako je plata vojnika bila minimalna, velike vojske su predstavljale značajan teret za Vizantiju. Pošto su se zlatnici trošili na vojnike, koji bi vremenom trošili svoj novac na nabavku sopstvene robe i veliki prihod bi se vratio državi u obliku poreza. Kao rezultat toga, vizantijska ekonomija je bila samodovoljna, što joj je omogućilo da napreduje u mračnom veku. Uspeh vizantijske vojske bio je ne mali deo uspeha njene privrede.
Trgovina je tokom osmog veka opala, pa je stoga doprinosila samo 200.000 nomisma godišnje. Rashodi tog perioda bili su prilično veliki u poređenju sa godišnjim prihodima. Približno 600.000 nomisma odlazilo je na platni spisak vojske godišnje, dok su ostali vojni troškovi uzimali još 600.000 nomisma godišnje. Za podršku vizantijskoj birokratiji bilo je potrebno 400.000 nomisma. Takođe, darovi koje je delio car i carska porodica koštali su riznicu 100.000 nomisma svake godine. Svi ovi troškovi značili su da je vizantijska uprava imala samo oko 100.000 nomisma u viškovima svake godine, za ugovore, mito ili poklone.[9]
Troškovi su ponovo porasli, kada je ogromna muslimanska vojska izvršila invaziju na carstvo 806. godine, prisiljavajući Nićifora I da plati otkup od 50,000 zlatnika i godišnji danak od 30,000 zlatnika.[10] Da bi impresionirao bagdadskog kalifa, Teofil je građanima Bagdada podelio 36.000 zlatnika, a 838. godine bio je primoran da plati kalifu 100,000 zlatnih dinara. O vizantijskom ekonomskom oporavku početkom 9. veka govori podatak da je car Teofil mogao da ostavi 7.000.000 nomisma /31,5 tona zlata u carskoj riznici za svog naslednika 842.[11] Nakon Teofilove smrti, njegova supruga Teodora II nastavila je uspešnu politiku i čak je povećala carske rezerve na 7.848.000 nomisma.
Pod Mihailom III Amorijacem rezerve su se smanjile na oko 100.000.[12] Međutim, pod mudrom ekonomskom politikom Vasilija I, država je brzo prikupila 4.300.000 nomisma, daleko više od godišnjeg prihoda carstva od 3,300,000 nomisma.[13]
Od 10. veka, međutim, do kraja dvanaestog, Vizantijsko carstvo je projektovalo sliku bogatstva i luksuza. Reforme Konstantina V Kopronima (oko 765.) označile su početak preporoda koji je trajao do 1204.[14] Putnici koji su posetili prestonicu bili su impresionirani nagomilanim bogatstvom u Carigradu; bogatstva koja su služila i diplomatskim svrhama države kao sredstvo propagande i način da se impresioniraju stranci kao i sopstveni građani. Kada je Lijutprand Kremonski poslat za ambasadora u vizantijsku prestonicu 940-ih, bio je očaran carskom rezidencijom, luksuznim obrocima i akrobatskim zabavma.[15]
Nififor II je Svjatoslavu I Kijevskom platio 15,000 funti zlata za invaziju na Bugarsku 968. Do smrti Vasilija II 1025. godine, godišnji prihod je porastao na 5,900,000 nomisma, što mu je omogućilo da prikupi veliki višak od 14.400.000 nomisma (200.000 funti/90 tona zlata) u riznici za svog naslednika.[16]
Ipak, vizantijska privreda je otišla u dug pad sve dok dinastija Komnina nije uspela da oživi privredu.[17]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Venice_%E2%80%93_The_Tetrarchs_03.jpg/220px-Venice_%E2%80%93_The_Tetrarchs_03.jpg)
Nakon propasti Komnina, vizantijska privreda je opala pod uticajem nekoliko faktora: rasparčavanja Carstva posle 1204. godine, uzastopnih teritorijalnih gubitaka od Turaka (iako se nastavila snažna ekonomska interakcija vizantijskih teritorija sa izgubljenim teritorijama), i italijanska ekspanzija na Sredozemnom i Crnom moru.[18] Kada je Isak II Anđel postao car 1185. godine, rulja je upala u palatu i odnela 1,200 funti zlata, 3,000 funti srebra i 20.000 funti bronzanih novčića.[19] Pljačkanje Carigrada od strane latinskih krstaša 1204. godine bila je ekonomska katastrofa. Pljačkanje su pratili razorni požari. Zbog finansijske krize, država je mogla da isplati samo polovinu traženog iznosa koji su potraživali krstaši 1204.[20] Zvanični broj opljačkanog iz Carigrada iznosio je oko 900,000 srebrnih maraka, što je ekvivalentno oko 3.600.000 hiperpira ili 50.000 funti/22,5 tone zlata.[20][21] Osiromašeni latinski carevi topili su statue kako bi kovali novac. Latinski car Balduin II Kurtene je 1237. godine založio trnov venac (relikvija povezano sa Hristosom) venecijanskom trgovcu za 13,134 zlatnika. [22]
U vreme kada su Paleolozi preuzeli vlast, italijanski trgovci su počeli da dominiraju pomorskom trgovinom, dok su turski prodori sprečili bilo kakav uspeh u trgovini preko puteva. Mihailo VIII Paleolog je nastojao da obnovi veličinu prestonice, ali nisu postojali adekvatni resursi na raspolaganju. Mihailo je bio primoran da isprazni riznicu da bi platio ogromno mito od 60,000 hiperpira Peru III od Aragona da izvrši invaziju na Kraljevinu Siciliju.[23] Carigrad je ponovo postao, kao u sedmom i osmom veku, ruralna mreža rasutih jezgara; u poslednjim decenijama pre pada, stanovništvo je brojalo 70,000 ljudi.[24] Postepeno, država je takođe izgubila uticaj na modalitete trgovine i mehanizme cena, kao i kontrolu nad odlivom plemenitih metala, a prema nekim naučnicima, čak i nad kovanjem novca.[25]
Vizantijska privreda je toliko opala da je do 1343. godine carica Ana Savojska morala da založi vizantijske krunske dragulje za 30,000 venecijanskih dukata, što je bilo ekvivalentno 60.000 hiperpira.[26] Godine 1370. carstvo je Veneciji dugovalo 25,663 hiperpira (od čega je do tada bilo isplaćeno samo 4,500 hiperpira) za štetu nanetu venecijanskoj imovini.[27] U februaru 1424. godine Manuel II Paleolog je potpisao nepovoljan mirovni ugovor sa Turcima Osmanlijama, kojim je Vizantijska imperija bila prinuđena da godišnje plaća sultanu 300,000 srebrnjaka. Car Konstantin XI Paleolog Dragaš je Veneciji dugovao 17.163 hiperpira kada je umro 1453.[28]
Tačan iznos koji je vizantijska vlada prihodovala na godišnjem nivou je predmet rasprava, zbog oskudnosti i dvosmislene prirode primarnih izvora. Sledeća tabela sadrži približne procene.
Godina | Godišnji prihod |
---|---|
305. | 9,400,000 solidi/42.3 tona zlata |
457. | 7,800,000 solidi[6] |
518. | 8,500,000 solidi |
533. | 5,000,000 solidi[13] |
540. | 11,300,000 solidi/50.85 tona zlata |
555. | 6,000,000 solidi[13] |
565. | 8,500,000 solidi |
641. | 3,700,000 nomismata |
668. | 2,000,000 nomismata |
775. | 1,800,000 nomismata[9] |
775. | 2,000,000 nomismata[29] |
842. | 3,100,000 nomismata |
850. | 3,300,000 nomismata[9] |
959. | 4,000,000 nomismata[30] |
1025. | 5,900,000 nomismata[30] |
1150. | 5,600,000 hyperpyra |
1303. | 1,800,000 hyperpyra |
1321. | 1,000,000 hyperpyra |
Uloga države
[uredi | uredi izvor]Država je zadržala monopol na izdavanje kovania i imala je pravo da interveniše u drugim važnim sektorima privrede. Vršila je formalnu kontrolu nad kamatnim stopama i određivala je parametre za delatnost cehova i korporacija u Carigradu u kojima država ima poseban interes (npr. prodaja svile) ili čiji su se članovi bavili zanimanjem od značaja za trgovinu. Car i njegovi zvaničnici intervenisali su u kriznim vremenima kako bi obezbedili nabavku kapitala i zadržali nisku cenu žitarica. Iz tog razloga, carstvo je strogo kontrolisalo i unutrašnji promet robe i međunarodnu trgovinu (svakako namerno; u znatnoj meri i u praksi).[31] Pored toga, država je često deo viškova ubirala u vidu poreza i vraćala u promet, preraspodelom u vidu plata državnim službenicima u vojsci, ili u vidu ulaganja u javne radove, zgrade ili umetnička dela.[32]
Kovanje novca
[uredi | uredi izvor]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Solidus-Justinian_II-Christ_b-sb1413.jpg/220px-Solidus-Justinian_II-Christ_b-sb1413.jpg)
Kovani novac je bio osnovni oblik novca u Vizantiji, iako je kredit postojao: arhivski dokumenti pokazuju da i bankarstvo i bankari nisu bili tako primitivni kao što se ponekad smatra.[33] Vizantijsko carstvo je zbog svoje relativne fleksibilnosti bilo sposobno da monetarni sistem funkcioniše više od hiljadu godina, od Konstantina I do 1453. godine. Novac je bio i proizvod i instrument složene i razvijene finansijske i fiskalne organizacije koja je doprinela ekonomskoj integraciji teritorije države.[34]
Prve odlike administrativne organizacije novčane proizvodnje prvi su ustanovili Dioklecijan i Konstantin, a postojali su još početkom 7. veka.[35] Tokom vizantijske istorije, nadzor nad kovnicama novca[36] pripadao je caru; tako je vlada kontrolisala, u izvesnoj meri, ponudu novca. Ipak, car i njegova vlada nisu uvek bili sposobni da vode monetarnu politiku u savremenom značenju tog pojma.[37]
Još od stvaranja vizantijskog monetarnog sistema od strane Konstantina 312. godine, njegov stožer je bio zlatni solid, kovanica čija je nominalna vrednost bila jednaka njenoj unutrašnjoj vrednosti, što dokazuje Teodosijev zakonik.[38]
Tokom1304. je uveden bazilikon, čisti srebreng novca po uzoru na venecijanski dukat, što je označilo je napuštanje komninskih struktura pod uticajem zapadnih modela. Sistem koji je započeo 1367. godine konstruisan je oko stavratona, teškog srebra, ekvivalentnog dvostrukoj težini finog metala od poslednje hiperpira.[39] Do kraja 12. veka, posebno od 1204. godine, politička fragmentacija carstva rezultirala je stvaranjem kovanica koje su bile ili „nacionalne” (npr. u Trapezundu 1222, u Bugarskoj 1218, i u Srbiji 1228), kolonijalne ili feudalne. Mletački novac ubrzo je prodro u novčani promet Vizantije.[40] Ova situacija je bila u suprotnosti sa monopolom koji je vizantijska valuta imala sve do 12. veka, u okviru svojih i van sopstvenih granica, čime se merio njen politički i ekonomski uticaj.[41]
Trgovina
[uredi | uredi izvor]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Varangian_routes.png/220px-Varangian_routes.png)
Jedan od ekonomskih temelja carstva bila je trgovina. Carigrad se nalazio na važnim trgovačkim putevima istok-zapad i sever-jug. Trapezund je bio važna luka u istočnoj trgovini. Tačne rute su varirale tokom godina u zavisnosti od ratova i političke situacije. Uvoz i izvoz su uniformno oporezovani sa deset odsto.
Žito i svila su bile dve najvažnije robe za carstvo. Arapska invazija na Egipat i Siriju nanela je štetu trgovini Vizantije i uticala na snabdevanje prestonice žitom. Kako se stanovništvo povećavalo u 9. i 10. veku, porasla je i potražnja za žitom. U Carigradu je postojalo funkcionalno tržište žita, ali ono nije bilo u potpunosti samoregulisano: država je imala prostor da igra ulogu u dostupnosti žita na tržištu i formiranju cena.[42]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Shroud_of_Charlemagne_manufactured_in_Constantinople_814.jpg/220px-Shroud_of_Charlemagne_manufactured_in_Constantinople_814.jpg)
Svilu je država koristila i kao sredstvo plaćanja i kao diplomatsko sredstvo. Sirova svila se kupovala iz Kine i prerađivala u fine materijale koji su bile visoko na ceni širom sveta. Kasnije su svilene bube prokrijumčarene u carstvo i kopnena trgovina svilom je postala manje važna. Posle Justinijana I, proizvodnja i prodaja svile postala je carski monopol, samo se prerađivala u carskim fabrikama i prodavala ovlašćenim kupcima.[43] Trgovci sirovom svilom mogli su da kupuju sirovu svilu izvan Carigrada, ali nisu imali ovlašćenje da putuju van grada da bi je nabavili — verovatno da ne bi ugrozili aktivnosti provincijskih trgovaca koji prodaju svilu.[44]
Ostale robe kojima se trgovalo, u Carigradu i drugde, bile su brojne: ulje, vino, so, riba, meso, povrće, drugi prehrambeni proizvodi, drvo i vosak. Keramika, lan i tkano sukno takođe su bili predmeti trgovine. Luksuzni predmeti, poput svile, parfema i začina su takođe bili važni. Postoje zapisi o trgovini robljem, kako u ime države, tako i od strane privatnih lica. Međunarodna trgovina se odvijala ne samo u Carigradu, koji je do kasnog 12. veka bio važan centar istočne trgovine luksuzom, već i u drugim gradovima koji su funkcionisali kao centri međuregionalne i međunarodne trgovine, poput Soluna i Trapezunda .[45] Tekstil je morao biti daleko najvažniji izvozni artikal; svila se svakako uvozila u Egipat, a javlja se i u Bugarskoj i na Zapadu.[46] Carstvo je takođe imalo trgovinsku aktivnost preko Venecije (sve dok je ona bila deo carstva): razmenjivali su se so, drvo, gvožđe i robovi, kao i luksuzni proizvodi sa Istoka.[43] Tokom 11. i 12. veka italijanska trgovina u carstvu odvijala se pod privilegovanim uslovima, koji su bili deo ugovora i privilegija datih Amalfiju, Veneciji, Đenovi i Pizi.[47]
Četvrti krstaški rat i mletačka prevlast u trgovini na tom području stvorili su novi kontekst. Godine 1261. Đenovljani su dobili velikodušne carinske privilegije, a šest godina kasnije Mlečani su povratili svoju prvobitnu četvrt u Carigradu.[48] Dve severne italijanske trgovačke sile stvorile su uslove koji su im omogućili da dođu do bilo koje tačke u Vizantiji i da ceo privredni region stave u službu svojih trgovačkih interesa.[49]
Paleolozi su pokušali da ožive privredu i ponovo uspostave tradicionalne oblike političkog nadzora i vođenja privrede. Bilo je, međutim, očigledno da kasnovizantijska država nije bila u stanju da stekne potpunu kontrolu ni nad stranim, ni nad domaćim ekonomskim faktorima. Država je postepeno gubila uticaj na modalitete trgovine i mehanizme cena, efektnu kontrolu nad odlivom plemenitih metala, a prema nekim naučnicima, gubila je čak i kontolu nad izradom kovanog novca. Kasnovizantijski zvaničnici koji su trebali da sprovode regulatornu politiku koristili su državne prerogative koji su im provereni, kako bi vodili svoje privatne poslove. Na privatnu privrednu delatnost uticale su i krize u spoljnoj politici i unutrašnja erozija Vizantije.[25]
BDP
[uredi | uredi izvor]Ekonomista Svetske banke Branko Milanović procenio je vizantijski BDP po glavi stanovnika u rasponu od 680 do 770 dolara u međunarodnim dolarima iz 1990. na svom vrhuncu oko 1000. (vladavina Vasilija II Bugaroubice).[50] Ovo odgovara rasponu od 1.304 do 1.477 dolara. Broj stanovnika Vizantije u to vreme se procenjuje na između 12 i 18 miliona.[51] Iz ovog se izvodi da je ukupan BDP bio negde između 16 i 27 milijardi dolara.
Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ Roberts, Neil; Labuhn, Inga; Guzowski, Piotr; Izdebski, Adam; Chase, Arlen F.; Newfield, Timothy P.; Mordechai, Lee; Haldon, John (2018-03-27). „History meets palaeoscience: Consilience and collaboration in studying past societal responses to environmental change”. Proceedings of the National Academy of Sciences (na jeziku: engleski). 115 (13): 3210—3218. Bibcode:2018PNAS..115.3210H. ISSN 0027-8424. PMC 5879668
. PMID 29531084. doi:10.1073/pnas.1716912115
.
- ^ Lefort, The Rural Economy, 232
- ^ Lefort, The Rural Economy, 234-235
- ^ Lefort, The Rural Economy, 267-268
- ^ Bryer, Anthony (1986). „Byzantine Agricultural Implements: The Evidence of Medieval Illustrations of Hesiod's Work and Days”. The Annual of the British School at Athens. 81: 45—80. doi:10.1017/S0068245400020086.
- ^ a b v W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 144
- ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 139
- ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 146
- ^ a b v „Harl”. Arhivirano iz originala 2008-04-16. g. Pristupljeno 2008-04-03.
- ^ Norwich, Byzantium: The Early Centuries, 6
- ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 445
- ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 450
- ^ a b v Harl, Finances under Justinian Arhivirano 2008-03-09 na sajtu Wayback Machine.
- ^ Magdalino, Medieval Constantinople, 3
- ^ Laiou, Writing the Economic History of Byzantium, 3
* Neumann, Sublime Diplomacy, 870-871 - ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 577
- ^ Norwich, A Short History of Byzantium, 241
- ^ Jakoby, The Economy of Late Byzantium, 81
- ^ Norwich, Byzantium: The Decline and Fall, 153
- ^ a b W. Treadgold, A History of Byzantine State and Society, 663
- ^ Konstam, Historical Atlas of The Crusades, 162
- ^ Harris, Byzantium and The Crusades, 170
- ^ Harris, Byzantium and The Crusades, 180
- ^ Magdalino, Medieval Constantinople, 535-536
- ^ a b Matschke, Commerce, Trade, Markets, and Money, 805-806
- ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 768
- ^ Norwich, Byzantium: The Decline and Fall, 334
- ^ Nicolle, Constantinople 1453: The End of Byzantium, 84
- ^ W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 413
- ^ a b W. Treadgold, A History of the Byzantine State and Society, 575
- ^ Laiou, Writing the Economic History of Byzantium, 3; Zakythinos, The Character of the Economy, 255-256
- ^ Laiou, Writing the Economic History of Byzantium, 255-256
- ^ Morrisson, C. Byzantine Money, 909
- ^ Morrisson, Byzantine Money, 910
- ^ Morrisson, Byzantine Money, 911
- ^ Under Anastasius I there were only four mints in the empire, but Justinian's reconquests resulted in a significant increase in their number. As a result of an administrative reorganization and of the loss of much of the empire's territories, their number was again greatly reduced during the 7th century. See List of Byzantine mints (Grierson, Byzantine Coinage, 5)
- ^ Morrisson, Byzantine Money, 917
- ^ Morrisson, Byzantine Money, 918
- ^ Morrisson, Byzantine Money, 933-934
- ^ Morrisson, Byzantine Money, 961
- ^ Morrisson, Byzantine Money, 962
- ^ Laiou, Exchange and Trade, 720
- ^ a b Laiou, Exchange and Trade, 703
- ^ Laiou, Exchange and Trade, 718
- ^ Laiou, Exchange and Trade, 723
- ^ Laiou, Exchange and Trade, 725
- ^ Laiou, Exchange and Trade, 746
- ^ Matschke, Commerce, Trade, Markets, and Money, 771
- ^ Matschke, Commerce, Trade, Markets, and Money, 772
- ^ Milanovic, Income and Inequality in Byzantium, 468
- ^ Milanovic, Income and Inequality in Byzantium, 461
Literatura
[uredi | uredi izvor]- Esler, Philip Francis (2000). „Constantine and the Empire”. The Early Christian World. Routledge. ISBN 0-415-33312-1.
- Grierson, Philip (1999). Byzantine Coinage (PDF). Dumbarton Oaks. ISBN 0-88402-274-9. Arhivirano iz originala (PDF) 2007-09-27. g. Pristupljeno 2008-07-18.
- Harl, Kenneth W. „Currency in the Isaurian, Amorian and Macedonian Ages (717-1092)”. Early Medieval and Byzantine Civilization: Constantine to Crusades. Tulane University. Arhivirano iz originala 2008-02-22. g. Pristupljeno 2008-03-19.
- Harl, Kenneth W. „Finances under Justinian”. Early Medieval and Byzantine Civilization: Constantine to Crusades. Tulane University. Arhivirano iz originala 2008-03-09. g. Pristupljeno 2008-03-19.
- Harris, Jonathan (2003). Byzantium and the Crusades
. Hambledon and London. ISBN 1-85285-298-4.
- Heather, Peter (2007). The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-532541-6.
- Jakoby, David (2006). „The Economy of Late Byzantium - Some Considerations”. Ur.: Elizabeth Jeffreys and F. K. Haarer. Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies. Ashgate Publishing Ltd. ISBN 0-7546-5740-X.
- Laiou, Angeliki E. (2007). „Exchange and Trade, Seventh-Twelfth Centuries”. Ur.: Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 2). Dumbarton Oaks. Arhivirano iz originala 2012-11-08. g. Pristupljeno 2012-12-11.
- Laiou, Angeliki E. (2007). „The Agrarian Economy, Thirteenth-Fifteenth Centuries”. Ur.: Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 1). Dumbarton Oaks. Arhivirano iz originala 2012-11-08. g. Pristupljeno 2012-12-11.
- Laiou, Angeliki E. (2007). „Writing the Economic History of Byzantium”. Ur.: Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 1). Dumbarton Oaks. Arhivirano iz originala (PDF) 2012-11-08. g. Pristupljeno 2012-12-11.
- Lefort, Jacques (2007). „The Rural Economy, Seventh-Twelfth Centuries”. Ur.: Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 1). Dumbarton Oaks. Arhivirano iz originala (PDF) 2012-11-08. g. Pristupljeno 2012-12-11.
- Magdalino, Paul (2007). „Medieval Constantinople: Built Environment and Urban Development”. Ur.: Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 2). Dumbarton Oaks. Arhivirano iz originala 2012-11-08. g. Pristupljeno 2012-12-11.
- Matschke, Klaus-Peter (2007). „Commerce, Trade, Markets, and Money: Thirteenth-Fifteenth Centuries”. Ur.: Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 2). Dumbarton Oaks. Arhivirano iz originala 2012-11-08. g. Pristupljeno 2012-12-11.
- Milanovic, Branko (2006): "An Estimate of Average Income and Inequality in Byzantium around Year 1000", Review of Income and Wealth, Vol. 52, No. 3, pp. 449–470
- Morrisson, Cécile (2007). „Byzantine Money: Its Production and Circulation”. Ur.: Angeliki E. Laiou. The Economic History of Byzantium (Volume 3). Dumbarton Oaks. Arhivirano iz originala 2012-11-08. g. Pristupljeno 2012-12-11.
- Neumann, Iver. B. (avgust 2006). „Sublime Diplomacy: Byzantine, Early Modern, Contemporary” (PDF). Millennium: Journal of International Studies. 34 (3): 865—888. ISSN 1569-2981. S2CID 144773343. doi:10.1177/03058298060340030201. Arhivirano iz originala (PDF) 2007-06-14. g. Pristupljeno 2007-05-21.
- Nicolle, David (2000). Constantinople 1453: The End of Byzantium. Osprey Publishing. ISBN 1-84176-091-9.
- Norwich, John Julius (1989). A History of Venice. Vintage. ISBN 0-679-72197-5.
- Norwich, John Julius (1998). A Short History of Byzantium. Penguin. ISBN 0-14-025960-0.
- Norwich, John Julius (1995). Byzantium: The Decline and Fall. Knopf. ISBN 0-679-41650-1.
- Zakythinos, Dionysios (1945—1955). „The Character of the Economy”. Ur.: Passas Ioannis. Encyclopedia "The Helios". VII. Athens.