Bjelovar

Iz projekta Википедија

Koordinate: 45.814° SG Š, 15.976° IGD Bjelovar - grad u Hrvatskoj od 45.000 stanovnika, središte Bjelovarsko-bilogorska županije. Pozivni broj 043.

Bjelovar

Bjelovar na mapi Hrvatske

Bjelovar leži u južnom nizijskom podnožju Bilogore, između Česminih (Čazminih) pritoka Bjelovacke i Plavnice. Nalazi se u području umerene srednjeevropske klime sa prosečnom godišnjom temperaturood 12,3°C i godišnjom količinom padavina od 916 mm(maksimum do 101 mm u junu, minimum do 418 mm u januaru i februaru).

Od prvobitnog vojnog uporišta iz vremena Marije Terezije Bjelovar se širio prema naseljima na svojoj periferiji ( Hrgovljani, Ivanovčani, Križevačka cesta, Markovac, Mlinovac, Nove i Stare Plavnice, Male i Velike Sredice) i sva ta naselja sa svojim starim imenima vremenom su uključena u gradsko područje i ona su postala četvrti savremenog Bjelovara.

Bjelovar je značajan kulturni, privredni i politički centar. U njemu je sedište zajednice opština, županijskog suda i privredne komore. Ima bolnicu, mnoge zdravstvene ustanove, istorijski arhiv. Niže gimnaziju (realku) je dobio još 1858. godine, a punu gimnaziju 1901., danas u gradu ima nekoliko školskih centara različitih struka.

Razvijena je prehrambena industrija (mlinovi, fabrika mlečnih proizvoda, keksa, suhomrsnatih proizvoda, žestokih pića), a značajne su i metalna i građevinska industrija. Važan je regionalni saobračajni centar.

[uredi] Istorija

Područje Bjelovara pripadalo je pre Turaka staroj Rovišćanskoj župi, a nalazilo se na župskoj granici prema Česmici. Pominje se 1420. kao sajamsko mesto, ali u tom razdoblju nije imao veći značaj. Za vreme turskog napredovanja između 1540. i 1552. celi kraj je bio raseljen i pust do 1650 kada je tu sagrađeno krajiško utvrđenje za odbranu od Turaka. Posle toga ubrzo je naseljeno i celo okolno područje.

U geografskoj karti (Glavačevoj karti) iz 1673. označeno je kao Belovac. U XVIII veku Bjelovar je postao važno uporište , a od 1756 središte krajiške oblasti, prvobitno nazvan Novi Varažtin, a 1772 dobija povlastice gradske opštine. Slobodan grad i centar Bjelovarsko-križevačke županije postao je 1874.

Uoči aprilskog rata 1941. Bjelovar je bio partijski centar šireg područja sa 6 partijskih ćelija sa mesnim i okružnim komitetima KPH. Sredinom aprila 1941 ustaše postavljaju vlast i počinju sprovoditi teror, u prvom redu nad komunistima. Pohapsili su članove OK i MK KPH i 28. aprila 1941 u Gudovcu kraj Bjelovara pobili su 180 ljudi srpke nacionalnosti, među njima i 50 članova KP i SKOJ-a i počeli su vršiti genocid nad srpskim i jevrejskim življem. Sredinom juna ofornljen je novi OK. God 1943 veće grupe rodoljuba odlaze u jedinice NOVJ a širi se i organizacija partizanskih udarnih grupa. Od njih i čete Ivančana formiran je 25. septembra 1943 Bjelovarski NOPO koji je u decembru imao 700 boraca. Grad su nakon teških borbi 4. maja 1945 oslobodile jedinice 3. armije.

[uredi] Kulturno istorijski spomenici

Urbanistička jezgra grad rešena je po ortogonalnom sistemu, ulice se seku pod pravim uglom. Glavni kvadratni trg obuhvata površinu od četiri bloka.

Na njemu su krajiške pukovnije podigle (danas ukponjena) 4 barokna kipa (1778). Oko te urbane dominante nalaze se istaknutije javne zgrade: barokna župna crkva sv. Terezije, (1765-72) sa obe strane omeđena zgradam pijarista, kasarna Preradović, sa prizemnim arkadama i pravoslavna crkva sv. Duha (1792-1795).

Spomenik NOB-i izradio je kipar Vojin Bakić 1947. U muzeju je raznolika građa iz grada i njegove okoline.

[uredi] Literatura

Pavle Gregorić NOB u istočnomdijenu sjeverozapadne Hrvatske u Zborniku Sjeverozapadna Hrvatska u NOB-u, Varaždin 1976
Tekst Radeta Guberine, potpukovnika JNA, Beograd za Enciklopediju Jugoslavije JLZ Zagreb 1982.
Uvodni deo i istorija do 1941, tekst Vladimira Blaškovića sveu. prof.Ekonomski fakultet Zagreb za Enciklopediju JLZ Zagreb 1982 godine
M.Paić: Bjelovarski muzej, Bilten JAZU 1957 2
A.Horvat: O Bjelovaru - gradu ortogonalnog sistema, Bilten JAZU 1960 1

Gradovi u Hrvatskoj