Dadaizam

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Dada

Dadaizam je jedan od prvih modernih globalnih umjetničkih pokreta 20. vijeka, koji prenosi umjetnički izraz u provokativno djelovanje. Dadaisti su otvoreno antiburžujski nastrojeni, daju prednost neracionalnom nad racionalnom i deklarišu se kao anarhisti. Izražavaju se u više različitih umjetničkih disciplina negirajući u isto vrijeme sam koncept umjetnosti. Rezultat svoga djelovanja direktno svrstavaju u kontekst antiumjetnosti.

Pojam „dada“ (dadá) dolazi od francuske riječi, koja u prevodu znači „drveni konjić“. Samo ime je nastalo u Cirihu, 1916. godine, kada su Rihard Hulsenbek (Richard Huelsenbeck) i Ugo Bal (Hugo Ball), tražeći ime za svoje pozorište u Cirihu, procesom slučajnog otvaranja francusko-njemačkog rječnika, došli do njega.

Razočarenje posljedicama koje donosi Prvi svetski rat, dovelo je do nastanka ovog pokreta, čiji su principi jasno usmjereni protiv ustoličenja u kulturnom, političkom i javnom životu. Kontradiktornost između životne prakse i tradicionalne umjetnosti u kojoj vlada „harmonija i ljepota“, a koja je po umjetnicima grupe nepodnošljiva, dovodi do njenog omaložavanja.

Dadaisti istražuju nove načine izražavanja u novonastaloj situaciji koristeći se satirom i ironijom kao umjetničkim izrazom, protestujući, šokirajući i skandalizujući publiku. Sve ono apsurdno i bezvrijedno u stvarnosti dobija novo značenje u umjetničkom izrazu dadaista, počev od rušenja tradicionalnih umjetničkih formi, rikanja, fonetske poezije, muzičke buke i remontaže polomljenih predmeta iz svakodnevnog života. Time se unosi pojam haosa kao put za revitalizaciju ustoličenog umjetničkog izraza.

Pokret iz Ciriha se ubrzo širi na sve tadašnje umjetničke centre, Pariz, Keln, Berlin i Njujork.

Glavni predstavnici i osnivači u Cirihu su: Hans Arp, Tristan Cara (Tristan Tzara), Ugo Bal, Rihard Hulsenbek i Marsel Janko (Marcel Janko).

U Berlinu su to Raul Hausman (Rauol Hausmann), Johanes Bader (Johannes Baader), Georg Gros (George Grosz) i Džon Hirfild (John Hearfield).

Dolazeći iz Ciriha, 1919. godine, Hans Arp i Maks Ernst (Max Ernst) osnivaju dadaističku grupu u Kelnu. Godinu dana kasnije izložbu koju ti umjetnici organizuju zatvara policija navodeći kao razlog neprimjereno ponašanje.

Kurt Šviters iz Hanovera, započinje jedan novi pokret, „Merc“. Ime dolazi od Komercbanke (Commerzbank, Komercijalna banka). Šviters realizuje svoje slike-merc, kroz subjektivni poetski izraz, koristeći trivijalne, odbačene i bezvrijedne predmete.

U Parizu i Njujorku se spajaju duh pokreta dada i novonastajući nadrealizam a zaslužni su: Marsel Dišan, Maks Ernst, Man Rej (Man Ray) i Fransis Pikabija.

Dadaisti[uredi]

Dišanova „intervencija“ na Mona Lizi
  • Gijom Apoliner - Francuska
  • Žan (Hans) Arp - Švajcarska, Francuska i Njemačka
  • Žak Vaše - Francuska
  • Hugo Bal - Švajcarska
  • Johanes Bader - Njemačka
  • Artur Kravan - SAD
  • Žan Kroti - Francuska
  • Teo van Doesburg - Holandija
  • Marsel Dišan - Francuska i SAD
  • Maks Ernst - Njemačka
  • Raul Hausman - Njemačka
  • Emi Henings - Švajcarska
  • Rihard Hulsenbek - Švajcarska i Njemačka
  • Marsel Janko - Švajcarska (rođen u Rumuniji)
  • Klement Pansaers - Belgija
  • Frensis Pikabija - Švajcarska, SAD i Francuska
  • Man Rej - SAD i Francuska
  • Hans Rihter - Njemačka, Švajcarska i SAD
  • Kurt Šviters - Njemačka
  • Sofi Tojber - Švajcarska
  • Tristan Cara - Švajcarska i Francuska (rođen u Rumuniji)
  • Beatruz Vud - SAD i Francuska

Citati[uredi]

  • “Dadaista se bori protov agonije vremena i protiv opijenosti smrću...” Hugo Bal
  • "Poštenje, Domovina, Moral, Porodica, Umetnost, Religija, Sloboda, Bratstvo, nekada su odgovarali čovekovim potrebama. Sada od toga nije ostalo ništa osim skeleta konvencija... treba usavršiti veliki negativan posao destrukcije. Mi moramo čistiti i prati". Tristan Cara
  • "Dada je želela da sruši obmanu razuma i da otkrije nerazuman poredak". Žan Arp
  • "Dadaista smatra da je neophodno ustati protiv umetnosti, zato što je on prozreo njenu prevaru kao modernog sigurnosnog ventila". Hulsenbek

Literatura[uredi]

  • H,W. Janson, Istorija umetnosti, Beograd 1962.
  • Đina Piskel, Opšta istorija umetnosti, Beograd 1972.
  • Markus Steigman/ René Zey- Lexikon der Modernen Kunst Tehniken und Stile Hamburg 2002.
  • Dejiny umenia, Michael V, Altpatov, Martin 1976
  • Umění, Hendrik Willem van Lon, Praha 1939.
  • Jasna Jovanov, Demistifikacija apokrifa (Dadaizam na jugoslovenskim prostorima 1920/1922), Apostrof, Novi Sad 1999.
  • Enciklopedija likovnih umjetnosti, L.Z. FNRJ, Zagreb 1969.
  • Mala enciklopedija Prosveta, Beograd, 1959.
  • Svet umenia, IKAR, Bratislava 2002.
  • Spozname umenie R. Dickensova a M. Griffildova, B. Bystrica 2004.
  • Dejiny umenia, Mladé letá Bratislava 2001.
  • Svetové dejiny umenia, B.F. Groslier, Larusse, Praha 1996.

Spoljašnje veze[uredi]


Pokreti u umetnosti
Renesansa · Manirizam · Barok · Rokoko · Neoklasicizam · Romantizam · Realizam · Prerafaeliti · Akademizam · Impresionizam · Neoimpresionizam · Postimpresionizam
HH vek
Modernizam · Kubizam · Ekspresionizam · Apstrakcija · Plavi jahač · Die Brücke · Dadaizam · Fovizam · Nova umetnost · Plakatstil · Bauhaus · Pop art · De stijl · Dekorativna umetnost · Apstraktni ekspresionizam · Futurizam · Suprematizam · Konstruktivizam · Nadrealizam · Minimalizam · Konceptualna umetnost · Postmodernizam

Sa drugih Vikimedijinih projekata :