Vrela Pešterice

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Koordinate: 42°59′33″ SGŠ; 22°37′35″ IGD / 42.9925° SGŠ; 22.6265° IGD / 42.9925; 22.6265
Vrela Pešterice
Kanala pećine Vetrena dupka u kojoj izbijaju Vrela Pešterice
Kanala pećine Vetrena dupka u kojoj izbijaju Vrela Pešterice
Tip Kraško
Izdašnost 3,5 m³/s m³/sec
Temperatura vode 12 - 13 0C
Planinski venac Vlaška planina
Geoprostor Pirotska kotlina
Oblast Jugoistočna Srbija
Država Srbija
Vrela Pešterice na mapi Srbije
Vrela Pešterice

Vrela Pešterice su jedna od mnogobrojnih dubinskih kraških izvora u kršu Istočne Srbije, na levoj dolinskoj strani reke Jerme. Aministrativno pripada Opštini Pirot i Pirotskom upravnom okrugu.[1]

Geografske odlike[uredi]

Vrela Pešterice izbijaju iz najnižih kanala pećine Vetrena dupka u okolina sala Vlasi na 430 m n.v, na levoj dolinskoj strani reke Jerme.[2]

Postoji i periodsko vrelo koje se nalazi na oko dvadeset metara većoj nadmorskoj visini i koje izdaje vodu svakog proleća i jeseni. Iznad periodskog vrela nalazi se glavni otvor Vetrene dupke iz koga izuzetno retko izbija voda.[3]

Hidrološka aktivnost Velike Dupke je vrlo složena i pre svega zavisi od režima vode u Berovičkom polju. U pećinskom sistemu postoje tri hidrološki različita dela: donji suvi deo pećine, gornji deo hodnika sa periodskim tokom i ponorska zona sa stalnim tokom. Kroz Vetrenu Dupku protiče tok Berovičke reke. Za vreme niskih voda, tok koristi samo najniže pećinske kanale, a pri srednjem stanju aktivni su svi ponori, osim grotla Pešterice i gornjeg dela pećine, sve do sifonskog jezera. Tokom izuzetno visokih voda Pešterica se aktivira kao ponor i tada voda ispunjava sve kanale, sem najviših u donjem delu pećine.

Minimalna izdašnost glavnog vrela je oko 35 l/s, a maksimalna izdašnost glavnog i periodskog vrela, krajem proleća, iznosi oko 3,5 m³/s. U tom periodu voda je mutna i nije za upotrebu.[4][1]

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

  1. 1,0 1,1 Kraška vrela — Vrela Pešterice U: Mrđan M. Đokić, Nišava – potamološka studija, doktorska disertacija, Niš, str. 42.
  2. ^ Jovanović B. (1961): Značaj vetrene Dupke za razumevanje odnosa između progresivnog i nazadnog u evoluciji rečnih pećina. 2. Jugoslovenski speleološki kongres, Zagreb.
  3. ^ Petrović J. (1972): Pećina Vetrena dupka u selu Vlasi. NIV „Sloboda”, Pirot
  4. ^ Petrović J., Stanković Stevan M., Popović M. (2000): Izvori, vrela i površinske vode gornjeg Ponišavlja. Javno preduzeće „Vodovod i kanalizacija - Pirot”, Pirot

Literatura[uredi]

  • Petrović J. (1999): Priroda Pirotske kotline i gornjeg Ponišavlja. Institut za geografiju, Prirodno-matematički fakultet u Novom Sadu, Novi Sad
  • Petrović, Jovan (1976). Jame i pećine SR Srbije. Beograd: Vojnoizdavački zavod.
  • P. Čubrilović, Lj. Palavestrić, Karsne izdani šireg oboda Pirotske kotline, Fond Geološkog zavoda, Beograd. Raspored vrela Pirotske kotline može se videti na str. 58. Izvori, vrela i površinske vode Gornjeg Ponišavlja. Izdanje Javnog preduzeća vodovod i kanalizacija Pirot, 2000. g.
  • Z. Protić, K. Petković, Tumač za geološku kartu lista „Pirot“ razmere 1:100.000. Povremena izdanja Geološkog instituta Beograd, 1932. g.
  • M. Mandić: Karstna vrela Pirotske kotline Pirotski zbornik 40 (2015) 203-225.

Spoljašnje veze[uredi]