Istra

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Mapa Istre

Istra (ital. Istria, lat. Histria) je najveće jadransko poluostrvo površine 3.476 km2 i koje se nalazi na severoistočnoj obali Jadrana. Najvećim delom se nalazi u Hrvatskoj (90%) i Sloveniji, dok se područje oko mesta Milje nalazi u Italiji. Položaj Istre između Tršćanskog i Kvarnerskog zaliva, odnosno Jadranskog mora i srednje Evrope omogućili su razvoj vekikih gradova Trsta, Kopra, Pule, Rijeke, brodogradilišta, intenzivnog saobraćaja, te evropski značajnog turističkog kompleksa.

Geografija[uredi]

Tipični istarski krajolik

Geografska granica Istre prema severu je planinski lanac Ćićarija, a prema istoku hrbat Učke (tako da npr. Opatija nije deo Istre nego Kvarnera).

Zapadna obala Istre je plića i bolje razvedena, dok je istočna strma i slabije naseljena. Istra se obično deli na tri dela:

  • Crvena Istra (zapadna obala), gde prevladava crveno-smeđa zemlja (crvenica)
  • Siva Istra (središnja Istra), zbog sivog glinenastog tla i
  • Bela Istra (padine Učke i istočni deo poluostrva) zbog kamenitog tla.

Važni gradovi i opštine u Istri su Pula, Pazin, Poreč, Rovinj, Umag, Labin, Buzet, Motovun, Kopar, Piran itd.

Istorija[uredi]

Naziv „Istra“ prema nekim izvorima potiče od ilirskog plemena Histri, koje je živelo u tom području. Rimljani su Istru osvojili tek nakon dva vojna pohoda - 177. p. n. e.

Nakon propasti Rimskog carstva regiju su pljačkali Goti i Langobardi. 789. godine Istra je pripala Franačkoj (pod Pipinom III) i nakon toga je njome vladao ceo niz grofova, akvilejski patrijarsi i Venecijanska Republika.

Istra je pripala Habzburgovcima 1797. godine, a od 1805. do 1813. Istra je bila pod vlašću Napoleona.

Nakon Prvog svetskog rata Istra je prešla u ruke Italije, nakon što je njena vlast podržana od zapadnih sila dobila teritorije obećane Londonskim ugovorom iz 1915.

Demografija[uredi]

Većina stanovnika Istre govori čakavskim narečjem. U gradovima zapadne obale ljudi se podjednako dobro služe i italijanskim jezikom. U istim naseljima postoji stanovništvo koje govori autohtonim romanskim jezikom - istriotskim.

Na istoku Istre, podno Ćićarije, žive Ćići, stanovništvo romanskog porekla koje govori mešavinom rumunskog, hrvatskog i italijanskog.

Na prostoru Istre može se izdvojiti deo u sastavu Hrvatske koji obuhvata oko 90% Istarskog poluostrva iu kojem žive većinom Hrvati sa oko 75% stanovništva dok je od manjina najbrojnija italijanska Italijani, 7% a ostatak razni drugi narodi .

Istra u sastavu Slovenije obuhvata oko 9% Istarskog poluostrva, a Slovenci su apsolutno većinsko stanovništvo.

Istra u sastavu Italije obuhvata manje od 1% površine Istre i obuhvata svega dve male opštine kod Trsta od kojih su u jednoj većinski Slovenci au drugoj Italijani.

Demografska istorija[uredi]

Za vreme austrijske vlasti u 19. veku, stanovništvo Istre činili su veliki broj Italijana, Hrvati, Slovenci te manji broj Vlaha, pomenutih Ćića i Srba.

Prema austrijskom popisu iz 1910. godnie, od ukupnih 404.309 stanovnika Istre, 41,6% govorilo je hrvatski, 36,5% italijanski, 13,7% slovenački, 3,3% nemački i 0,2% rumunski jezik. Tokom poslednjih decenija habzburške vlasti u Istri se razvija turizam. Tada su uglavnom na zapadnoj obali Istre živeli Italijani, dok su drugi delovi uglavnom bili naseljeni Hrvatima i Slovencima.

U drugoj polovini 19. veka došlo je etničkih konflikta, jer su italijanski pokreti želeli da ujedine Trst i Istru sa Italijom, dok su Slovenci i Hrvati želeli da se ujedine sa ostalim južnim Slovenima. Konflikt je bio i klasnog karaktera, jer su Italijani živeli uglavnom u gradovima, dok su Slovenci i Hrvati živeli u seoskim područjima Istre.

Po završetku Drugog svetskog rata Istra je postala deo Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Partizani su 1945. pobili mnoge Italijane bacivši ih u fojbe. Govori se o hiljadama bačenih u kraške jame. U prvih nekoliko godina nakon rata je Istru napustilo nekoliko desetaka hiljada stanovnika (oko broja još uvek ne postoji saglasnost među istoričarima), mahom Italijana, koji se dele na „ezule“ i „optante“. Ezuli su izbeglice koje su otišle odmah nakon rata, a optanti su oni koji su odabrali (optirali) da odu iz Jugoslavije, a Italija se obvezala da će brinuti za njih. Veliki broj ljudi koji su odlazili iz Istre samo su se privremeno zadržavali u Italiji i kasnije kretali u druge zemlje.

Pula je bila većinski italijanski grad. Između decembra 1946. i septembra 1947. grad je napustilo 28.000 od 32.000 stanovnika.

Ipak, Istra ima tradiciju etničke tolerancije i premda se većina stanovnika danas izjašnjava kao Hrvati (stanovništvo je zapravo dosta izmešano), jak je osećaj regionalne pripadnosti. Danas je italijanska nacionalna manjina malobrojna (čini oko 5% stanovništva). Stanovnici imaju pravo da govore italijanskim ili hrvatskim jezikom (slovenačkim u slovenačkim delovima Istre) u javnim ustanovama.

Turizam[uredi]

Istarski vinogradi

Počeci razvoja istarskog turizma uočljivi su već u doba rimske imperije, a vrhunac dostiže 1988-89. godine, a i sada poslednjih godina. U početku (rimsko doba) izgrađena su zdanja kao što je Vespazijanov amfitetar u Puli iz 1. veka koji je služio za zabavu građanima i turistima, a mogao je da primi oko 20.000 gledalaca. Osim toga drevni Rimljani, poznati po uživanju u čarima života, za svoju razonodu i odmor sagradili su mnogobrojne vile na priobalju, npr. na Brionima, današnjem nacionalnom parku.

Geografski položaj Istre u blizini glavnih kopnenih i pomorskih puteva središnje Evrope i ugodna sredozemna klima, blizina toplog mora i bogatstvo pitomih prirodnih lepota su najveći razlog razvoja turizma na ovim područjima.

Početke savremenog turizma nalazimo u ranim godinama 19. veka. U vremenu Austrougarske monarhije sve više bujaju turistički sadržaji: hoteli, pansioni, ugostiteljski lokali, morska i termalna kupališta, niču duž cele obale. Gradovi Portorož, Umag, Poreč, Rovinj, Pula s Brijunskim otokom na zapadnoj obali pa do Rapca i Lovrana na istoku, razvijaju se u prave turističke gradove. Preduzetnici sve više ulažu u istarski turizam. Ako izuzmemo razdoblja Prvog i Drugog svetskog rata, te rata tokom 1990-ih, koji Istri nije naneo razaranja (ali svakako stagnaciju), trend razvoja i sadržajnog obogaćivanja istarskog turizma se nastavlja.

Današnja turistička Istra obiluje mnoštvom najraznovrsnijih turističkih kapaciteta i sadržaja od onih na njenom obalnom, primorskom delu, do onih sve aktuelnijih i traženijih u unutrašnjim ruralnim područjima. Osim već poznatog stacionarnog turizma u mnogobrjonim hotelima, apartmanskim naseljima, kampovima, privatnim smeštajima, danas se u Istri sve više razvija nautički turizam, kongresni, izletnički, lovni i ribolovni, agroturizam, kulturni, etno-gastronomski, sportsko-rekreacioni, ronilački, konjički i ekološki turizam.

Zanimljivosti[uredi]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]