Industrija

GDP kompozicija sektora i radne snage po zanimanju u obliku bilo koje komponente za privredu. Zelene, crvene, i plave komponente boja zemalja predstavljaju procente za poljoprivredu, industriju, i uslužne sektore, respektivno.

Industrija (od latinske reči industrius — vrednoća) predstavlja vid proizvodnje dobara ili srodnih usluga u okviru privrede.[1] Glavni izvor prihoda grupe ili kompanije je indikator njene relevantne industrije.[2] Kad velika grupa ima višestruke izvore stvaranja prihoda, smatra se da ona deluje u različitim industrijama. Prerađivačka industrija je postala ključni sektor proizvodnje i radne snage u Evropskim i Severno Američkim zemljama tokom industrijske revolucije,[3][4] poremećujući ranije merkantilističke i feudalne privrede. Ovo je proisteklo iz mnogih uzastopnih brzih napredaka u tehnologiji, kao što su proizvodnja čelika i uglja.

Nakon industrijske revolucije, oko jedne trećine proizvodnje svetske privrede je dolazilo iz proizvodnih industrija. Mnoge razvijene zemlje i mnoge razvijajuće/polu-razvijene zemlje (Indija itd.) u znatnoj meri zavise od proizvodne industrije. Industrije zemlje u kojima se nalaze, i privrede tih zemalja su međusobno povezane u kompleksnu mrežu međuzavisnosti.

Industrija predstavlja mašinsku preradu sirovina i serijsku proizvodnju. U industriju se ubrajaju sve nepoljoprivredne grane. Njen razvoj zavisi od prirodnih i društvenih uslova. Prirodni uslovi su: prirodni resursi kojima zemlja raspolaže, razmeštaj resursa i količina resursa. Društveni uslovi su: čovek i njegova ulaganja.

Podela industrije[uredi | uredi izvor]

Industrije se mogu klasifikovati na više načina. Na najvišem nivou, industrija se često klasifikuje prema teoriji tri sektora u sektore: primarni (ekstraktivni), sekundarni (proizvodni), i tercijarni (usluge). Neki autori dodaju kvaternarne (znanje) ili čak kvinarne (kultura i istraživanje) sektore. Tokom vremena, raspodela industrije datog društava po sektorima se menja. Ispod ekonomskih sektora postoji mnogo drugih detaljnijih industrijskih klasifikacija. Ovi klasifikacioni sistemi obično dele industrije prema sličnim funkcijama i tržištima i identifikuju preduzeća koja proizvode slične proizvode.

Prema predmetu rada industrija se deli na: ekstraktivnu industriju i prerađivačku industriju. Prema vrsti proizvoda podela industrije je sledeća: teška industrija i laka industrija. Grane teške industrije su: energetika, rudarstvo, metalurgija, hemijska industrija, građevinska industrija. Grane lake industrije su: prehrambena industrija, tekstilna industrija, drvna industrija, duvanska industrija, grafička industrija, industrija građevinskih materijala i industrija kože i obuće.

Tržišno-bazirani klasifikacioni sistemi kao što su: Globalni industrijski klasifikacioni standard[5] i Industrijski klasifikacioni benčmark[6][7][8] se koriste u finansijama i istraživanju tržišta.

Na lokaciju industrije utiču faktori koji se dele na klasične (geografski položaj, prirodni resursi, radna snaga, saobraćaj i veze) i nove (tehnološki uslovi proizvodnje, infrastruktura, tržište, faktor investicija, zaštita čovekove sredine). Što je niži nivo ekonomskog razvoja, utoliko je više među faktorima razmeštaja zastupljena klasična grupa faktora.

Najuspešnija industrijska preduzeća u datom sektoru su najčešće ili preduzeća osnovana izrazito velikim kapitalom, ili preduzeća inovatori, koja su prva osvojila neku novu tehnologiju, proces ili tržište.

Industrija je postala ključni sektor proizvodnje u evropskim i severno američkim zemljama tokom industrijske revolucije, koja je izmenila pređašnje merkantilne i feudalne ekonomije kroz niz velikih tehnoloških napredaka kao što je izum parne mašine. Industrijske zemlje su zauzele kapitalistički ekonomski kurs. Železnica i parobrodi su omogućili jeftin prevoz roba do ranije praktično nedostupnih udaljenih tržišta, i omogućili privatnim firmama zgrtanje velikog bogatstva. Nakon industrijske revolucije, oko jedne trećine svetske ekonomske proizvodnje je dolazilo iz industrijskog sektora - što je veći udeo od udela poljoprivrednog sektora, ali danas je uslužni (takozvani tercijarni) sektor razvijeniji od industrijskog.

Poseban vid industrija je namenska industrija.

ISIC[uredi | uredi izvor]

Među mnoštvom privrednih klasifikacija ISIC je najkompletnija sistematska industrijska klasifikacija. Ovu klasifikaciju je formulisao Statističko odeljenje Ujedinjenih nacija.[9]

ISIC je standardna klasifikacija ekonomskih aktivnosti uređena tako da se entiteti mogu klasifikovati prema aktivnostima koje obavljaju. Kategorije u okviru ove klasifikacije na najdetaljnijem nivou (klasama) su objašnjene u skladu sa onim što je u većini zemalja uobičajena kombinacija aktivnosti opisanih u statističkim jedinicama, imajući u vidu relativan značaj aktivnosti uključenih u ove klase.

Dok ISIC Rev.4 nastavlja da koristi kriterijume kao što su ulaz, izlaz i upotreba proizvedenih proizvoda, znatniji naglasak je dat karakteru proizvodnog procesa pri definisanju i objašnjavanju ISIC klasa.

Industrijski razvoj[uredi | uredi izvor]

Optimizovana logistika je omogućila brz razvoj industrije. Ovde je prikazan termički oksidator tokom procesa industrijskog isporuke.
Fabrika, tradicionalni simbol industrijskog razvoja (fabrika cementa u Kundi u Estoniji)

Industrijska revolucija je dovela do razvoja fabrika za proizvodnju u velikim razmerama, što je dovelo do konsekventnih promena u društvu.[10] Prvobitno su fabrike funkcionisale na parni pogon, ali se kasnije prešlo na struju kada je razvijena električna mreža. Mehanizovana linija za montažu je uvedena kako bi se delovi sastavili na ponovljiv način, sa pojedinačnim radnicima koji u toku procesa obavljaju određene korake. To je dovelo do značajnog povećanja efikasnosti, i snižavanja troškova završnog procesa. Kasnije se automatizacija sve više koristi za zamenu ljudskih operatera. Ovaj proces je ubrzan razvojem kompjutera i robota.

Deindustrijalizacija[uredi | uredi izvor]

Kolin Klarkov model sektora privrede koja prolazi kroz tehnološke promene. U kasnijim stupnjevima, raste kvartarni sektor privrede.

Istorijski određene proizvodne industrije su se smanjile zbog različitih ekonomskih faktora, uključujući razvoj zamenske tehnologije ili gubitak konkurentske prednosti. Primer prvog je opadanje proizvodnje kočija kada je došlo do razvoja masovne proizvodnje automobila.

Nedavni trend je migracija uspešnih, industrijalizovanih nacija prema postindustrijskom društvu. Ovo se manifestuje povećanjem sektora usluga na račun proizvodnje, i razvojem ekonomije zasnovane na informacijama, tzv. informaciona revolucija. U postindustrijskom društvu, proizvođači se premeštaju na profitabilnije lokacije putem procesa ofšoringa.

Merenja učinaka i ekonomskih efekata prerađivačkih industrija nisu istorijski gledano stabilna. Tradicionalno, uspeh je meren brojem stvorenih radnih mesta. Smatra se da je smanjeni broj zaposlenih u proizvodnom sektoru posledica smanjene konkurentnosti sektora, ili da je posledica optimizacije procesa. Povezano sa tom promenom je poboljšanje kvaliteta proizvedene robe. Mada je moguće proizvoditi robu niske tehnološke složenosti koristeći radnu snagu s niskim stepenima stručnosti, sposobnost proizvodnje visokotehnoloških proizvoda je generalno zavisna od visokokvalifikovanog osoblja.

Društvo[uredi | uredi izvor]

Industrijsko društvo se može definisati na više načina. Industrija je važan deo većine društava i nacija, te stoga vlade moraju da imaju neku vrstu industrijske politike, kojom se reguliše industrijski plasman, industrijsko zagađenje, finansiranje i industrijski rad.

Industrijski rad[uredi | uredi izvor]

A female industrial worker amidst heavy steel semi-products (KINEX BEARINGS, Bytča, Slovakia, c. 1995–2000)
The assembly plant of the Bell Aircraft Corporation (Wheatfield, New York, United States, 1944) producing P-39 Airacobra fighters

U industrijskom društvu, industrija zapošljava najveći deo stanovništva. Ovo se tipično javlja u proizvodnom sektoru. Sindikat je radnička organizacija koji su se povezali da bi ostvarili zajedničke ciljeve u ključnim oblastima kao što su plate, radno vreme i drugi uslovi rada. Sindikat, preko svog rukovodstva, sarađuje sa poslodavcem u ime članova sindikata i ugovara radne odredbe sa poslodavcima. Ovaj pokret se prvobitno javio među industrijskim radnicima.

Rat[uredi | uredi izvor]

Industrijska revolucija je promenila način ratovanja, putem masovne proizvodnja naoružanje i snabdevanje, mašinskog transporta, mobilizacije, koncepta totalnog rata i oružja za masovno uništenje. Rani primeri industrijskog ratovanja su bili Krimski rat i Američki građanski rat, ali je njegov pun potencijal ispoljen tokom svetskih ratova. Pogledajte i vojno industrijski kompleks, industrija oružja, vojna industrija i savremeni rat.

Spisak zemalja prema industrijskoj proizvodnji[uredi | uredi izvor]

Najveće zemlje po industrijskoj proizvodnji prema IMF i CIA, 2016
Ekonomija
Zemple po industrijskom proizvodu 2016. godine (milijardi USD)
(01)  Kina
4.566
(—)  Evropska unija
4.184
(02)  SAD
3.602
(03)  Japan
1.368
(04)  Nemačka
1.050
(05)  Indija
672
(06)  Južna Koreja
531
(07)  UK
505
(08)  Francuska
478
(09)  Italija
442
(10)  Rusija
424
(11)  Kanada
424
(12)  Brazil
392
(13)  Indonezija
376
(14)  Australija
355
(15)  Meksiko
346
(16)  Španija
312
(17)  Saudijska Arabija
276
(18)  Turska
232
(19)  Tajland
191
(20)  Poljska
180

Dvadeset najvećih zemalja po industrijskom proizvodu 2016. godine, prema IMF i CIA.

Dvadeset najvećih zemalja po industrijskom proizvodu 2015. godine prema UNCTAD[11]
Economy
Dvadeset najvećih zemalja po industrijskom proizvodu 2015. godine
(01)  SAD
3.042.332
(02)  Kina
2.837.667
(03)  Japan
1.415.551
(04)  Nemačka
889.336
(05)  Indija
499.519
(06)  UK
468.181
(07)  Južna Koreja
454.504
(08)  Francuska
415.400
(09)  Kanada
370.732
(10)  Italija
369.751
(11)  Meksiko
365.959
(12)  Rusija
277.858
(13)  Brazil
267.769
(14)  Australija
261.385
(15)  Saudijska Arabija
256.969
(16)  Španija
254.480
(17)  Republika Kina
204.109
(18)  Indonezija
198.254
(19)  Turska
177.586
(20)  Poljska
141.921

Primarni sektor privrede[uredi | uredi izvor]

Primarni sektor privrede je sektor koji direktno koristi prirodne resurse ili iskorištava prirodne resurse. Njime su obuhvaćeni poljoprivreda, šumarstvo, ribolov i rudarstvo. U kontrastu s tim, sekundarni sektor se bavi proizvodnjom dobara, i tercijarni sektor pruža usluge. Proizvodne industrije koje agregiraju, pakuju, prečišćavaju ili prerađuju sirovine u blizini primarnih proizvođača, obično se smatraju delom tog sektora, posebno ako je sirovina nepodesna za prodaju ili predstavlja poteškoće pri transportu na velike razdaljine.[12]

Primarna industrija je najveći sektor u zemljama u razvoju; na primer, stočarstvo je zastupljenije u Africi nego u Japanu.[13] Rudarstvo južnom Velsu u 19. veku može služiti kao primer scenarija u kome se ekonomija oslanja na jedan oblik aktivnosti.[14]

Kanada je neobična među razvijenim zemljama u pogledu važnosti njenog primarnog sektora, pošto su logiranje i naftna industrija dve od najvažnijih industrija te zemlje. Međutim, zadnjih godina je došlo do znatnog umanjenja njihove primarne industrije, te su Kanađani postali u većoj meri zavisni od kvaternarne industrije.

Poljoprivreda[uredi | uredi izvor]

U razvijenim zemljama primarna industrija je postala tehnološki napredna, na primer mehanizacija u poljoprivredi umesto ručnog sejanja i ubiranja plodova.[15] U razvijenijim zemljama se investira dodatni kapital u primarna sredstva za proizvodnju. Na primer, u kukuruznom pojasu Sjedinjenih Država, kombajni beru kukuruz, i sistemi za prskanje distribuiraju velike količine insekticida, herbicida i fungicida, čime se omogućavaju viši prinosi nego što bi bilo moguće koristeći tehnike sa manjim ulaganjem kapitala. Ovi tehnološki napreci i investicije omogućavaju snižavanje potreba za radnom snagom u primarnom sektoru, i stoga razvijene zemlje imaju manje procente učešća radne snage u primarnim aktivnostima. U tim zemljama je radna snaga prevashodno zastupljena u sekundarnom i tercijarnom sektoru.[16]

Razvijene zemlje imaju mogućnost daljeg razvoja njihovog primarnog sektora zahvaljujući višku bogatstva. Na primer, poljoprivredne subvencije Evropske unije obezbeđuju amortizacioni prostor za fluktuirajuće stope inflacije i cene poljoprivrednih proizvoda. To omogućava razvijenom zemljama izvoz njihovih poljoprivrednih proizvoda po izuzetno niskim cenama, to ih čini ekstremno konkurentnim u odnosu na one siromašne ili nerazvijene zemalja koje održavaju politiku slobodnog tržišta i niske ili nepostojećih tarifa kojim bi se suprotstavile.[17][18][19] Takve razlike takođe nastaju zbog efikasnije proizvodnje u razvijenim ekonomijama, s obzirom na poljoprivrednu mehanizaciju, bolju informacije dostupne poljoprivrednicima, a često i veće razmere proizvodnje.

Spisak zemalja prema poljoprivrednoj proizvodnji[uredi | uredi izvor]

Najveće zemlje po poljoprivrednim proizvodima u pogledu nominalnog GDP, prema IMF i CIA, 2015
Ekonomija
Zemlje po poljoprivrednoj proizvodnji 2015. godine (u milijardama USD)
(01)  Kina
1.088
(02)  Indija
413
(-)  Evropska unija
333
(03)  SAD
290
(04)  Indonezija
127
(05)  Brazil
110
(06)  Niger
106
(07)  Pakistan
63
(08)  Turska
62
(09)  Argentina
59
(10)  Japan
51
(11)  Egipat
47
(12)  Tajland
47
(13)  Rusija
47
(14)  Australija
46
(15)  Meksiko
43
(16)  Francuska
42
(17)  Italija
41
(18)  Španija
39
(19)  Vijetnam
37
(20)  Iran
36

Dvadeset najvećih zemalja po poljoprivrednoj proizvodnji u 2015. godini, prema IMF i CIA.

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Industry | Define Industry at Dictionary.com Arhivirano 2014-02-04 na sajtu Wayback Machine
  2. ^ „'Definition of Industry' Investopedia”. Arhivirano iz originala na datum 22. 07. 2017. Pristupljeno 19. 10. 2017. 
  3. ^ Horn, Rosenband & Smith 2010
  4. ^ Landes 1999
  5. ^ „Archived copy” (PDF). Arhivirano iz originala (PDF) na datum 19. 12. 2014. Pristupljeno 19. 12. 2014. 
  6. ^ Industry Classification Benchmark main page
  7. ^ Industry Classification Benchmark structure (pdf)
  8. ^ „Dow Jones Indexes Divests Its 50% Interest in Industry Classification Benchmark”. Dow Jones Indexes. 16. 06. 2011. Arhivirano iz originala (press release) na datum 17. 01. 2017. Pristupljeno 19. 10. 2017. 
  9. ^ „United Nations Statistics Division - Classifications Registry”. unstats.un.org. 
  10. ^ More, Charles (2000). „Understanding the Industrial Revolution”. London: Routledge. Arhivirano iz originala na datum 14. 08. 2011. 
  11. ^ „Gross domestic product: GDP by type of expenditure, VA by kind of economic activity, total and shares, annual, 1970-2015”. 
  12. ^ About.com: Sectors of the Economy
  13. ^ Primary Sector in Economic Development
  14. ^ „Mining: it's only a word”. Arhivirano iz originala na datum 23. 01. 2007. Pristupljeno 19. 10. 2017. 
  15. ^ „Employment in agriculture (% of total employment)”. 
  16. ^ H Dwight H. Perkins: Proceedings of the Academy of Political Science, Vol. 31, No. 1, China's Developmental Experience (Mar., 1973)
  17. ^ „WTO ministerial outcome imbalanced against developing countries”. Arhivirano iz originala na datum 23. 08. 2006. Pristupljeno 19. 10. 2017. 
  18. ^ „Third World Farmers Hit by Unfair Rules”. Arhivirano iz originala na datum 09. 09. 2006. Pristupljeno 19. 10. 2017. 
  19. ^ U.S. subsidies help big business, but crush farmers from renovating countries

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]