Mehmed-paša Sokolović

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Mehmed-paša Sokolović
Mehmed Sokolović (ca 1505-1579) Glasoviti Hrvati 1886.png
Datum rođenja cca. 1506.
Mesto rođenja Sokolovići
Osmansko carstvo
Datum smrti 11. oktobar 1579.(1579-10-11) (72/73 god.)
Mesto smrti Istanbul
Osmansko carstvo
Grob Ejup džamija
Otac Dimitrije Nenadić
Supružnik Sultanija Esmahan
Potomstvo Ibrahim
Veliki vezir Osmanskog carstva
Period 15651579.
Prethodnik Semiz Ali-paša
Naslednik Šemsi Ahmed-paša

Mehmed-paša Sokolović (otur. سوکلو محمد پاشا, tur. Sokollu Mehmed Paşa; Sokolovići, cca. 1506Istanbul, 11. oktobar 1579) je bio Veliki vezir Osmanskog carstva, za vreme vladavine tri sultana: Sulejmana Veličanstvenog, Selima II i Murata III. Poreklom je Srbin, koji je kao dečak odveden u Istanbul, gde je primio Islam i postao janjičar. Mehmed-paša je bio jedan od najznačajnijih velikih vezira Osmanskog carstva.

Biografija[uredi]

Poreklom je Srbin iz Hercegovine, rođen u selu Sokolovići blizu gradića Rudo, pravo ime mu je bilo Bajica Sokolović. Otac mu se zvao Dimitrije, ime majke nije poznato - pominju se imena Dobrina, Anđelija ili Marija.[1] Kao dečak školovao se u manastiru Mileševa.[2] U „Danku u krvi" odveden u janjičare kada mu je bilo oko 15 godina. Školovan u Jedrenskom saraju gde ostaje 13 godina. Učestvovao je u Mohačkoj bici 1526. i opsadi Beča 1529. Između 1533. i 1535. učestvuje u ratu protiv Persije i opsadi Bagdada. 1545. godine postaje zapovednih Osmanske flote a 1551. biva unapređen u rumelijskog beglerbega. Iste godine kreće u pohod na Habzburšku monarhiju a već sledeće osvaja Temišvar. Pod njegovim uticajem 1557. izdat je berat kojim se dozvoljava obnova Pećke patrijaršije, i na patrijaršijski presto postavljen Makarije Sokolović, njegov bliži srodnik. Sultan Sulejman I Veličanstveni ga proglašava za Velikog vezira Porte 28. juna 1565. Godine 1566. sa sultanom kreće u novi pohod u Ugarsku. Opsedaju utvrđeni grad Siget međutim u noći između 5. i 6. septembra 1566, samo dan pre osvajanja grada, sultan Sulejman I iznenada umire. Plašeći se da će njegova smrt negativno uticati na moral vojske Sokolović je prikriva sve do 24. septembra kada je u Beogradu proglašen naslednik, Selim II. Novi sultan se pokazao kao prilično nesposoban vladar i doslovno je sve poslove u carstvu prepuštao Sokoloviću, kao velikom veziru, tako da je ovaj imao praktično neograničenu moć u carstvu. Selim II umire 12. decembra 1574. i na prestol dolazi njegov sin Murat III koji se još manje interesovao za vođenje državnih poslova ali za razliku od oca nije imao velikog poverenja u Sokolovića čija moć polako počinje da opada iako je ostao na svom položaju Velikog vezira. Uveče u Carigradu 11. oktobra 1579. Sokolovića u atentatu ubija izvesni sumanuti derviš.

Mehmed paša Sokolović je sahranjen u Istanbulu, u turbetu pored Ejup džamije. Turbe je projektovao arhitekta Mimar Sinan.

Nasleđe[uredi]

Mehmed-paša je podizao brojne zadužbine i vakufe širom Carstva. Po njegovom naređenju 1571. godine je izgrađen most preko Drine u Višegradu (opisan u delu „Na Drini ćuprija", Iva Andrića ovenčanom Nobelovom nagradom). Podigao je još bar tri mosta u Bosni i Hercegovini i jedan u Crnoj Gori (Arslanagića most u Trebinju, most na ušću Žepe u Drinu, Kozju Ćupriju u Sarajevu i Vezirov most u Podgorici). U svome rodnom selu Sokolovićima kod Rudog izgradio je džamiju, a u selu Poblaće kod Priboja, prema predanju, podigao je i crkvu koja je više puta rušena i obnavljana.[3][4] Crkva je izgrađena u saracenskom stilu i u ovom selu je sačuvano predanje da je sazidana na grobu njegove majke.[5] Takođe, veruje se da je Mehmed-paša Sokolović bio ktitor mnogim sagrađenim česmama, od kojih je najpoznatija ona u Beogradu, na Kalemegdanu.

Dok je bio na mestu velikog vezira pomogao je da jedan od admirala turske flote postane Piali Mehmed-paša, koji je takođe srpskog porekla, rođen u okolini Beograda 1530. godine.[6]

Zanimljivosti[uredi]

  • Mehmed pašu povezuje zajedničko poreklo sa Nenadićima i sa porodicama Radović i Đurović koje su planirale zajedničko okupljanje u Ravancima kod Rudog.[7]
  • Dušan Baranin, znameniti srpski pisac, napisao je roman pod nazivom Mehmed-paša Sokolović u kom je opisao život ovog velikog čoveka od njegovog rođenja do ubistva.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]


Prethodnik:
Semiz Ali-paša
Veliki vezir Osmanskog carstva
15651579.

Naslednik:
Šemsi Ahmed-paša