Poaceae

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Poaceae
Vremenski raspon: Kreda – danas
Meadow Foxtail head.jpg
lisičji rep (Alopecurus pratensis)
Naučna klasifikacija
Carstvo:
Divizija:
Klasa:
Red:
Porodica:
Poaceae

Poaceae, ili porodica pravih trava, jeste velika grupa monokotiledonih biljaka iz reda Poales.[1] Sa oko 8700 vrsta objedinjenih u blizu 650 rodova, porodica trava (Poaceae) je jedna od najobimnijih i najznačajnijih familija biljaka.

Rasprostranjene su širom sveta (kosmopolitske), od pustinja do močvarnih predela, i sve do najvećih nadmorskih visina gde uspeva zeljasta vegetacija. Najveći broj predstavnika se sreće u tropima. U umerenoj zoni izgrađuju zeljastu vegetaciju livada, stepa i prerija.

Porodica se deli na 5 potporodica: Bambusoideae, Orizoideae, Panicoideae, Pooideae i Chloridoideae[2] i 60 tribusa.

Životne forme pravih trava su raznovrsne – mogu biti od sitnih jednogodišnjih do višegodišnjih biljaka, od stablimičnih do busenastih i žbunastih formi, te od zeljastih do odrvenelih biljaka. Porodica Poaceae se često naziva najvažnijom biljnom porodicom za čoveka: veliki broj vrsta uzgaja se radi ishrane (žitarice) i prihrane domaćih biljojeda (krmno bilje), a pojedine su i važan građevinski materijal (trska, bambusi).

Opis[uredi]

Miris trava

Morfologija, građa (anatomija) i izgled (habitus) trava je jedinstven u odnosu na drugo zeljasto bilje, i njihov cvet se dosta razlikuje od cvetova drugih cvetnica. Postoji više teorija o poreklu cveta trava i homologiji njegovih delova. Najprihvatljivija hipoteza je bazirana na tumačenju da je cvet trava nastao redukcijom tipičnog trimernog cveta lukovičastih biljaka (Liliales).

Koren, stablo i list[uredi]

Korenov sistem je žiličast, izgrađen iz adventivnih korenova.

Stablo je najčešće tanko, cilindrino ili podeljeno na čvorove i članke, članci su večinom šuplji. Listovi spiralno raspoređeni u 2 reda (distihijalni raspored), i sastoje se od dugačkog cilindričnog lisnog rukavca kojo obuhvata stablo i dugačke, linearne lisne ploče sa paralelnom nervaturom. Na mestu prelaska rukavca u lisku nalazi se mali opnast izrađtaj označen kao jezičak (ligula), koji ima važan taksonomski značaj. Uloga ligule je u sprečavanju prodiranja vode između rukavca i stabla. Kod nekih trava iz ligula se razvijaju bočni izraštaji označeni kao ušice (auriculae). Grananje stabla većine trava vrši se u čvoru bokorenja iz kojeg se razvijaju nadzemni izdanci, tako da se trave javljaju u većim ili manjim busenima. Kod mnogih višegodišnjih trava iz pupoljaka u zoni bokorenja formiraju se dugački podzemni izdanci (rizomi), pomoću kojih se trave intenzivno vegetativno razmnožavaju. Kod nekih vrsta nadzemni izdanci mogu biti dugi i polegli po površini obrazujući stolone kojima se, takođe, vrši vegetativno razmnožavanje.[3]

Građa cveta.

Cvast[uredi]

Cvetovi su sitni, hermafroditni, ređe jednopolni, a biljke su jednodome ili dvodome. Cvetovi trava su najčešće skupljeni u elementarnu cvast koja se naziva klasić, obrazujući složenu cvast (složen klas, metlicu, klasoliku metlicu). Klasić se sastoji najčešće id 3 cveta (1 do 10). Cvetovi su redukovani u pogledu cvetnih delova. Pri osnovi klasića nalaze se dve pleve (glumae) iste veličine, gornja i donja. Iznad pleva na osi klasića nalaze se cvetovi. Svaki cvet je zaštićen delimično prozirnim listićima – plevicama (palea) koje predstavljaju cvetni omotač – perijant. Donja plevica je krupnija, čvršća i označena je kao lema (paleae inferior), i ima ulogu u pridržavanju gornje plevica koja je sitnija, nežnija i označena kao palea (palea superior). Mnoge trave na lemi imaju osje (arista) koje polazi sa vršnog, srednjeg ili donjeg dela ovog listića. Unutar cveta nalaze se dve male, beličaste, nežne opne označene kao plevičice (lodiculae). U cvetu trava nalazi se tri prašnika (ređe 1 ili ∞).

Oprašivanje se obavlja vetrom (anemofilija). Tučak je izgrađen od tri do dva oplodna listića sa dvoperim žigom koji ima brojne višećelijske papile. Plodnik je nadcvetan. Kod nekih predstavnika ima dosta odstupanja od tipične građe cveta (Alopecurus, Panicum, Phalaris, Lolium, Nardus, Stipa).

Polje žita

Plod i seme[uredi]

Plod je krupa koja predstavlja istovremeno i seme jer je plodov omotač veoma redukovan i srastao sa semenjačom. Najveći deo ploda čini endosperm sa skrobom, zbog koga se i gaje žita. Spoljni deo endosperma predstavlja aleuronski sloj, bogat belančevinama, masnim materijama i vitaminima.

Značaj[uredi]

Poaceae predstavljaju najvažniju familiju u biljnom svetu uopšte. Preko 10000 godina koriste se u biljnoj proizvodnji. Arheobotaničari su dokazali da su u ishrani pračoveka (paleolit, neolit) značajan udeo imali predstavnici Poaceae: jedno- i dvozrna pšenica, meka pšenica, proso, dilja dlakava pšenica, muhar i drugo.[4][5]

Od predstavnika Poaceae pored gajenih (pšenica, ječam, ovas, raž, pirinač, kukuruz, šećerna trska, sirak itd.), koje se koriste za ishranu ljudi i kao stočna hrana, izvestan broj služi i za fermentaciju i spravljanje alkoholnih pića.

Trave se koriste u borbi protiv erozije tla, kao i za formiranje travnih površina. Jedan broj vrsta su korovi obradivih i ruderalnih zemljišta (Cynodon, Agropyrum, Sorghum, Bromus, Setaria).

U prirodi, trave su najvažniji graditelji i članovi livadskih i pašnjačkih biljnih zajednica (Chrysoogon, Festuca, Agrostis, Nardus, Molinia, Andropogon, Arrhenaterum, itd.).

Najpoznatiji predstavnici[uredi]

Žito (Triticum vulgare)

Sledeće biljne vrste su najpoznatije i ujedno ekonomski najvažnije za čoveka:

Ostali značajniji predstavnici[uredi]

Popino prase (Hordeum murinum)

Reference[uredi]

  1. ^ Poales, grass order of flowering plants, containing the grass family Poaceae. (Encyclopedia Britannica)
  2. ^ potporodica Chloridoideae (Encyclopedia Britannica)
  3. ^ Dajić, Zora; Ljuboljević, Lora (2004). Praktikum iz morfologije i sistematike biljaka sa radnom sveskom. Izdavačka kuća Draganić. ISBN 978-86-441-0572-5. 
  4. ^ Arheobotanička zbirka Muzeja Vojvodine
  5. ^ Arheobotanička bašta raste u Muzeju Vojvodine. Dnevnik, Novi Sad, 09.07.2017

Literatura[uredi]

  • Dajić, Zora; Ljuboljević, Lora (2004). Praktikum iz morfologije i sistematike biljaka sa radnom sveskom. Izdavačka kuća Draganić. ISBN 978-86-441-0572-5. 
  • Svetlana Aćić, Ivan Šoštarić, Dragana Rančić, Ilinka Pećinar (2013): Praktikum iz sistematike cvetnica. Beograd

Spoljašnje veze[uredi]