Venera (boginja)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga

Venera je bila rimska boginja ljubavi, lepote, seksa, plodnosti i blagostanja. U rimskoj mitologiji bila je majka rimskog naroda preko njenog sina, Eneje, koji je preživeo pad Troje i izbegao u Italiju. Veliki rimski vojskovođa, političar i pisac Julije Cezar tvrdio je da njegov rod vodi poreklo od Marsa i Venere. Venera je bila centralna figura mnogih verskih praznika, a u rimskoj religiji je poštovana pod brojnim kultnim nazivima

Kod Rimljana su mitovi i ikonografija Venerinog grčkog pandana Afrodite prerađivani za potrebe rimske umetnosti i književnosti na latinskom jeziku. U kasnijoj klasičnoj tradiciji na Zapadu, Venera je postala jedno od najčešće navođenih božanstava iz grčko-rimske mitologije kao otelotvorenje ljubavi i seksualnosti.

Ime[uredi]

U gramatičkoj tradiciji predloženo je niz različitih etimologija imena Venera. M. Terencije Varon Reaćanin odbacuje etimologiju od glagola vincere i umesto toga predlaže etimologiju od glagola vincire: „Muškarac predstavlja vatru, pošto se kod njega nalazi seme, a žena vodu, pošto se plod rađa iz njene vlage, a sila koja ih spaja (vinctionis vis) jeste ljubav (Venus).[1] Vergilijev komentator, Mavro Servije Honorat, zastupa mišljenje da Venus dolazi od venia (oproštaj): „Neki kažu da se Venera zove tako zbog njene spremnosti na oproštaj (venia).“[2] Uticajni hrišćanski filozof i episkop hiponski, Avgustin, naklonjen je etimologiji od vis: „Kaže se da je Venera tako nazvana zato što žena, sem ako se nad njom ne primeni sila (vis), ne prestaje da bude devica.“[3] To isto prihvata i arhiepiskop seviljski Isidor. Poistovećujući Veneru sa razbludnim životom u svojim Mitologijama, Fulgencije dodaje: „Dok jedni Veneru tumače po epikurejcima kao dobru stvar, drugi je tumače po stoicima kao ispraznu stvar (vanam rem).“[4] Ime je dovođeno u vezu i sa glagolom venire, što je posvedočeno kod poznatog rimskog državnika, književnika i besednika M. Tulija Cicerona. Govoreći o Veneri, on ovako objašnjava poreklo njenog imena: „Veneru (Venerem) su naši saplemenici nazvali tako zato što je po mišljenju istih ona boginja kojoj je polazilo za rukom da dođe do svih stvari (quae ... dea ad res omnes veniret). “[5] Njegovo mišljenje prihvatio je i Arnobije. Ova etimologija upravo potvrđuje da se glagol venire može shvatiti i u erotskom kontekstu. To se lepo može videti i na ovom mestu iz Ovidijevih Metamorfoza, gde se pesnik opredeljuje za etimologiju Venerinog imena od glagola venire.

iuvat o meminisse beati
temporis, Aeacide, quo primos rite per annos
coniuge eram felix, felix erat illa marito.
mutua cura duos et amor socialis habebat,
nec Iovis illa meo thalamos praeferret amori,
nec me quae caperet, non si Venus ipsa veniret,
ulla erat
Rado se sećam tih srećnih dana, Eakide, kada sam,
prvih godina braka, bio zadovoljan svojom suprogom,
a ona bila zadovoljna svojim mužem. Između nas bilo je
uzajamne brige i partnerske ljubavi. Niti bi ona Jupitrove postelje
pretpostavljala mojoj ljubavi, niti je bilo ijedne druge
koja bi mogla da me osvoji, ni kad bi mi došla sama Venera

Međutim, na jednom drugom mestu pored glagola venere, koji aludira na boginjino izostavljeno ime, Ovidije upotrebljava i imenicu vinclis. Dakle, kod njega nije isključena ni etimologija od glagola vincire.

ut venere torum coniunx et adulter in unum,
arte viri vinclisque nova ratione paratis
in mediis ambo deprensi amplexibus haerent
Čim su supruga (Venera) i njen ljubavnik (Mars) otišli u krevet,
majstorstvom njenog muža (Vulkana) i njegovim novoizumljenim okovima
(ljubavnici) ostanu tako uhvaćeni usred zagrljaja

Boginja bašta[uredi]

Prvi eksplicitni pomen Venere u rimskoj književnosti datira iz sredine 3. veka p. n. e. kada je Gnej Nevije iskoristio njeno ime u prenesenom značenju.

cocus edit Neptunum Cererem
et Venerem expertam Volcanom, Liberumque obsorbuit
pariter
Kuvar je pojeo Neptuna, Cereru
i Veneru koja je iskusila Vulkana, a progutao je i Libera
zajedno sa njima.

Razume se da ovde Cerera označava hleb, Neptun ribe, a Venera povrće.

Venerina veza sa baštama može biti rezultat prvobitne primene reči venus u značenju „željena stvar“ ili „poželjna stvar“ za baštenske proizvode.

Ova veza imala je odjeka u 2. veku p. n. e. kada je komičar Tit Makcije Plaut nazvao Veneru zaštitnicom bašta. Varon je napisao da su uzgajivači povrća praznovali 19. avgusta zato što je na taj dan hram posvećen Veneri, kojoj su bili posvećene bašte. U svom sažetku dela Marka Verija Flaka naučnika iz prvog veka, Sekst Pompej Fest (2. ili 3. vek) eksplicitno navodi da su bašte bile pod budnom Venerinom zaštitom. Ovi pasaži mogli bi, kako se čini, da sugerišu da je Venera prvobitno bila rimska boginja povrtnjaka.

Mitologija[uredi]

U početku, Venera je bila boginja proleća i tek probuđene prirode, ali se pod velikim uticajem grčke Afrodite u južnim delovima Italije i na Siciliji, pretvorila u boginju ljubavi i lepote.

Za razliku od Afrodite Venerin otac je bio bog neba Celus, a posebno poštovanje Venera je imala u doba vladavine Cezara i Avgusta, jer su oni smatrani direktnim potomcima Venere [6].

O Veneri[uredi]

Veneri u čast na Forumu joj je bio podignut hram koga joj je posvetio Cezar kao „Veneri Roditeljki“, i to posle bitke kod Farsala, 48. godine p. n. e..

Venera je, zajedno sa boginjom Romom imala zajednički hram nedaleko od Koloseuma. To je bio najveći hram antičkog Rima - dvostruki hram pod jednim krovom (110h53 metra). Hram je podigao car Hadrijan 121. godine p. n. e., a na njegovim ostacima je u 12. veku sagrađen hram Santa Francesca Romana, sa čuvenim zvonikom.

Izvori[uredi]

  1. ^ Varro, De lingua latina V, 61
  2. ^ Serv. ad Aen. I, 720
  3. ^ August. de civ. dei VI, 9
  4. ^ Fulg. Myth. II 1
  5. ^ Cicero, De natura deorum II, 69
  6. ^ Rod Julijevaca, od kojih je poticao i Cezar, je osnovao Jul (lat. Julus) (grč. Askanios), koji je bio sin Eneje i unuk Venere i dardanskog kralja Anhiza

Literatura[uredi]

  • Vojteh Zamarovski, Junaci antičkih mitova, Leksikon grčke i rimske mitologije, Zagreb 1985, str. 334.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Venera (boginja)