Knjaževac
Knjaževac | |
---|---|
Knjaževac | |
Administrativni podaci | |
Država | Srbija |
Upravni okrug | Zaječarski |
Opština | Knjaževac |
Stanovništvo | |
— 2022. | 16.350 |
Geografske karakteristike | |
Koordinate | 43° 34′ 03″ S; 22° 15′ 25″ I / 43.56744° S; 22.25688° I |
Vremenska zona | UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST) |
Ostali podaci | |
Poštanski broj | 19350 |
Pozivni broj | 019 |
Registarska oznaka | KŽ / КЖ |
Knjaževac (do 1859. godine Gurgusovac) je gradsko naselje u Srbiji i sedište istoimene opštine u Zaječarskom okrugu. Prema popisu iz 2022. bilo je 16.350 stanovnika. Nalazi se u dolini reke Timok.
U rimsko doba bio je poznat pod imenom Timacum Minus. Kasnije je nosio ime Gurgusovac. Današnje ime je dobio 1859. po knezu Milošu Obrenoviću. Ovde se nalaze Tehnička škola (Knjaževac), Narodna biblioteka Njegoš i Crkva Svetog Đorđa u Knjaževcu. Turistička znamenitost i prepoznatljivi motiv grada je Stara čaršija, staro gradsko jezgro na desnoj obali Svrljiškog Timoka.[1]
Istorija
[uredi | uredi izvor]Drevne civilizacije koje su boravile na tim prostorima su bili Tračani i Dačani. Za vreme Rimljana grad se zvao Timacum Minus.
Tursko vreme
[uredi | uredi izvor]Za vreme Turaka grad se zvao Gurgusovac. Grad je doživeo stradanja u Prvom tursko-srpskom ratu 1876, kada su ga Turci osvojili i porušili.
Drugi balkanski rat
[uredi | uredi izvor]Knjaževac je bio jedini srpski grad kojeg su nakratko osvojili Bugari u drugom balkanskom ratu. Šest bugarskih pukova napalo je jedan srpski puk (Prvi srpski puk), koji je bio trećeg poziva (starci i deca). Bugari su ušli u grad 24. juna 1913. ali su se povukli dva dana kasnije - 26. juna 1913. Kad je oslobodila grad, srpska vojska bila je očevidac priča strašnih zločina Bugara. Stare ljude i dečake koji su čuvali stoku našli su poklane, silovane su bile čak i mlade devojke i priletne starice.[2] Grad su Bugari razrušili i opljačkali.
Pruga normalnog koloseka Niš–Knjaževac je u saobraćaju od 15. avgusta 1922.[3] Rudarska škola je otvorena 1931.[4] Narodni dom u Knjaževcu je osvećen pred kraj 1935.[5]
Znamenite ličnosti
[uredi | uredi izvor]- Aca Stanojević, istaknut političar Narodne radikalne stranke.
- Dragomir Radenković, brigadni general Jugoslovenske vojske.
- Vladimir Stanković, poznati novinar.
- Miroslav Milisavljević, srpski i jugoslovenski general.
- Tihomir Đorđević, etnolog, folklorista i kulturni istoričar, profesor beogradskog univerziteta.
- Živojin Stanković, pilot Kraljevine Srbije. Pripadao je prvoj grupi od šest pilota koji su se školovali u Francuskoj 1912. godine.
- Stevan Jakovljević, profesor Univerziteta u Beogradu i rektor od 1945. do 1950, biolog, književnik i redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti.
- Neda Arnerić, poznata srpska i jugoslovenska filmska i pozorišna glumica. Narodna poslanica u prvom sazivu Narodne skupštine Republike Srbije (2000—2004).
- Stojan Bogdanović, fakultetski profesor u penziji (doktor matematičkih nauka) pisac i matematičar. Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Knjaževcu, kasnije se školovao u Beogradu, Parizu i Novom Sadu. Objavio je veliki broj naučnih radova a kao pisac više od dvadeset knjiga poezije, priča i eseja. Bio je predsednik SO Knjaževac i pored toga dao veliki doprinos mnogim kulturnim institucijama i događajima u Knjaževcu. Počasni je građanin Knjaževca od 2006. godine.[6]
- Miloš Milojević, fudbalski trener, šef stručnog štaba FK Crvena zvezda
- Gradimir Milovanović srpski matematičar, redovni član SANU profesor univerziteta u penziji. Završio osnovnu školu u Zorunovcu a gimnaziju u Knjaževcu. Bio profesor i dekan na Elektronskom fakultetu u Nišu i rektor Univerziteta u Nišu.
Saobraćaj
[uredi | uredi izvor]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Sima_%C5%BDiki%C4%87%2C_ud%C5%BEbenik_Konspektivni_pregled_istorije_umetnosti_%C5%BDeleznicka_stanica_u_Knja%C5%BEevcu.jpg/220px-Sima_%C5%BDiki%C4%87%2C_ud%C5%BEbenik_Konspektivni_pregled_istorije_umetnosti_%C5%BDeleznicka_stanica_u_Knja%C5%BEevcu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/%D0%A4%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D0%BE%D0%BC%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D0%9A%D1%9A%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D1%86%D1%83_05.jpg/220px-%D0%A4%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D0%BE%D0%BC%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D0%9A%D1%9A%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D1%86%D1%83_05.jpg)
Knjaževac je sa drugim gradovima povezan drumskim i železničkim saobraćajem. Udaljenost od drugih gradova:
- Beograd 254 km
- Zaječar 40 km
- Niš 60 km
- Prahovo - Dunav 103 km
- Sokobanja 41 km
- Pirot 64 km
- Sofija 147 km
Demografija
[uredi | uredi izvor]Prema poslednjem popisu iz 2022. godine u Knjaževcu je živelo 16.350 stanovnika što je za 2.052 manje u odnosu na 2011. kada je na popisu bilo 18.404 stanovnika. U naselju živi 13.789 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 46,20 godina (44,71 kod muškaraca i 47,58 kod žena).[7]
U naselju po popisu iz 2022. ima 7.752 stana od kojih je 6.276 naseljenih.
Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.
![]() |
|
m | ž |
|||
? | 39 | 49 | ||
80+ | 174 | 289 | ||
75—79 | 243 | 388 | ||
70—74 | 325 | 429 | ||
65—69 | 430 | 554 | ||
60—64 | 488 | 545 | ||
55—59 | 549 | 550 | ||
50—54 | 970 | 960 | ||
45—49 | 910 | 956 | ||
40—44 | 721 | 752 | ||
35—39 | 538 | 587 | ||
30—34 | 595 | 638 | ||
25—29 | 688 | 640 | ||
20—24 | 723 | 627 | ||
15—19 | 638 | 636 | ||
10—14 | 534 | 472 | ||
5—9 | 481 | 416 | ||
0—4 | 413 | 404 | ||
Prosek : | 39,3 | 41,9 |
| ||||||||||||||||||||||||
|
Pol | Ukupno | Neoženjen/Neudata | Oženjen/Udata | Udovac/Udovica | Razveden/Razvedena | Nepoznato |
---|---|---|---|---|---|---|
Muški | 8.031 | 2.145 | 5.249 | 359 | 267 | 11 |
Ženski | 8.600 | 1.498 | 5.306 | 1.256 | 534 | 6 |
UKUPNO | 16.631 | 3.643 | 10.555 | 1.615 | 801 | 17 |
Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija |
---|---|---|---|---|---|
Muški | 3.779 | 178 | 0 | 88 | 1.686 |
Ženski | 3.317 | 49 | 0 | 6 | 1.577 |
UKUPNO | 7.096 | 227 | 0 | 94 | 3.263 |
Pol | Proizvodnja i snabdevanje | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
Muški | 62 | 256 | 346 | 93 | 168 |
Ženski | 17 | 72 | 438 | 70 | 39 |
UKUPNO | 79 | 328 | 784 | 163 | 207 |
Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad |
Muški | 31 | 41 | 284 | 130 | 136 |
Ženski | 61 | 40 | 122 | 213 | 409 |
UKUPNO | 92 | 81 | 406 | 343 | 545 |
Pol | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato | |
Muški | 97 | 0 | 0 | 183 | |
Ženski | 59 | 0 | 2 | 143 | |
UKUPNO | 156 | 0 | 2 | 326 |
Sport
[uredi | uredi izvor]- FK Timočanin, fudbalski klub osnovan 1921. godine.
Zanimljivosti
[uredi | uredi izvor]Godine 1910. godine, putujući na istok, Knjaževac je posetio čuveni švajcarski arhitekta i urbanista Le Korbizje. Inspirisan slikovitošću ulica i arhitekturom grada, napravio je crtež Knjaževca koji se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.
Godine 1969. režiser Živojin Pavlović je u Knjaževcu snimio svoj čuveni film „Zaseda” u kome su, pored poznatih glumaca Milene Dravić, Ivice Vidovića i Slobodana Aligrudića, učestvovali i mnogi stanovnici Knjaževca. Neke od scena filma snimane su u Staroj čaršiji.[11]
Legenda o nastanku imena Knjaževac
[uredi | uredi izvor]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/%D0%9A%D1%9A%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%86_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D1%9A%D0%B0%D0%B7_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%88_13_06_2022_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B.jpg/220px-%D0%9A%D1%9A%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%86_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D1%9A%D0%B0%D0%B7_%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%88_13_06_2022_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B.jpg)
Legende o nastanku imena Knjaževca i danas su deo usmene tradicije u Zaječarskom okrugu.[12] Svakodnevno su prisutne u govoru naroda opštine Knjaževac i šire. Predstavlja vid običajne i društvene prakse i komunikacije.O poreklu nekadašnjeg naziva Knjaževca (Gurgusovac), postoji nekoliko legendi:
Jedno predanje vezuje naziv mesta za Grgura, najstarijeg sina despota Đurđa Brankovića koji je najverovatnije podigao crkvu Svete Trojice u Gornjoj Kamenici.
Prema drugom, naselje je dobilo ime po gukanju divljih golubova grivaša - gurgusana, koji su nastanjivali okolinu. Takođe, postoji predanje o svetoj Đurđevoj vodi blizu Miletine crkve pod Tresibabom, a po turskom nazivu (Gjurgu - Đorđe i su - voda), mesto je navodno dobilo naziv.[13]
Sadašnje ime – Knjaževac – grad je dobio januara 1859. prilikom rušenja zloglasne Gurgusovačke kule, koja je u vreme dinastije Karađorđevića služila kao tamnica. Ime je promenjeno u Knjaževac u čast Knjazu Milošu koji je naredio da se kula sruši. U narodu je ostala priča da je Miloš plakao na grobu svog pobratima koji je umro u ovoj kuli, a potom, sa terase svog konaka na brdu gledao kako se vije dim iz ove tamnice.
Galerija
[uredi | uredi izvor]-
Zgrada SO Knjaževac
-
Veštačka brana-vodopad
-
Vodoskok
-
Most
-
Zgrada suda
-
Hotel Timok
-
Knjaževačka gimnazija
-
Vodotoranj na železničkoj stanici
-
Zgrada na početku Stare čaršije
-
Skver
-
Kameni most
Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ „Stara čaršija - biser Knjaževca”. rts.rs. Pristupljeno 2. 5. 2020.
- ^ Jaša Tomić: Rat u Makedoniji i Bugarskoj; str. 193
- ^ "Politika", 5. avg. 1922, str. 5
- ^ "Politika", 10. feb. 1935
- ^ "Politika", 30. dec. 1935
- ^ „Biografija profesora Stojana Bogdanovića”.
- ^ Starost i pol, podaci po naseljima - Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2022. godine” (PDF). Pristupljeno 9.7.2023. Beograd: Republički zavod za statistiku. 2023. str. 502. ISBN 978-86-6161-230-5.
- ^ „Knjiga 9”. Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima (PDF). webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. maj 2004. ISBN 86-84433-14-9.
- ^ „Knjiga 1”. Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-00-9.
- ^ „Knjiga 2”. Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-01-7.
- ^ „Stara čaršija”. toknjazevac.org.rs. Arhivirano iz originala 09. 05. 2020. g. Pristupljeno 2. 5. 2020.
- ^ „Legende o nastanku imena Knjaževca”. Digitalna nematerijalna kulturna baština. Pristupljeno 29. jul 2020.
- ^ Stojadinović, Vladana (2013). Knjaževac - o zavičaju od A do Š. Knjaževac: Knjaževac. str. 42.