Knjaževac

Koordinate: 43° 34′ 03″ SGŠ; 22° 15′ 25″ IGD / 43.56744° SGŠ; 22.25688° IGD / 43.56744; 22.25688
S Vikipedije, slobodne enciklopedije

Knjaževac
Centar-grada, Zavičajni muzej Knjaževac.jpg
Grb
Grb
Administrativni podaci
DržavaSrbija
Upravni okrugZaječarski
OpštinaKnjaževac
Stanovništvo
 — 2011.Pad 18.404
Geografske karakteristike
Koordinate43° 34′ 03″ SGŠ; 22° 15′ 25″ IGD / 43.56744° SGŠ; 22.25688° IGD / 43.56744; 22.25688
Vremenska zonaUTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Knjaževac na mapi Srbije
Knjaževac
Knjaževac
Knjaževac na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj19350
Pozivni broj019
Registarska oznakaKŽ / КЖ

Knjaževac (do 1859. godine Gurgusovac) je gradsko naselje i sedište istoimene opštine u Zaječarskom okrugu, u Srbiji. Prema popisu iz 2011. bilo je 18.404 stanovnika (prema popisu iz 2002. bio je 19.351 stanovnik).

Grad se nalazi u dolini reke Timok. U rimsko doba bio je poznat pod imenom Timacum Minus. Kasnije je nosio ime Gurgusovac. Današnje ime je dobio 1859. po knezu Milošu Obrenoviću.

Ovde se nalaze Tehnička škola (Knjaževac), Narodna biblioteka Njegoš i Crkva Svetog Đorđa u Knjaževcu.

Turistička znamenitost i prepoznatljivi motiv grada je Stara čaršija, staro gradsko jezgro na desnoj obali Svrljiškog Timoka.[1]

Istorija[uredi | uredi izvor]

Drevne civilizacije koje su boravile na tim prostorima su bili Tračani i Dačani. Za vreme Rimljana grad se zvao Timacum Minus.

Tursko vreme

Za vreme Turaka grad se zvao Gurgusovac. Grad je doživeo stradanja u Prvom tursko-srpskom ratu 1876, kada su ga Turci osvojili i porušili.

Drugi balkanski rat

Knjaževac je bio jedini srpski grad kojeg su nakratko osvojili Bugari u drugom balkanskom ratu. Šest bugarskih pukova napalo je jedan srpski puk (Prvi srpski puk), koji je bio trećeg poziva (starci i deca). Bugari su ušli u grad 24. juna 1913. ali su se povukli dva dana kasnije - 26. juna 1913. Kad je oslobodila grad, srpska vojska bila je očevidac priča strašnih zločina Bugara. Stare ljude i dečake koji su čuvali stoku našli su poklane, silovane su bile čak i mlade devojke i priletne starice.[2] Grad su Bugari razrušili i opljačkali.

Rudarska škola je otvorena 1931.[3] Narodni dom u Knjaževcu je osvećen pred kraj 1935.[4]

Znamenite ličnosti[uredi | uredi izvor]

Saobraćaj[uredi | uredi izvor]

Železnička stanica u Knjaževcu.
Knjaževac pogled sa Tresibabe
Knjaževački festival omladinskog stvaralaštva

Knjaževac je sa drugim gradovima povezan drumskim i železničkim saobraćajem. Udaljenost od drugih gradova:

Demografija[uredi | uredi izvor]

U naselju Knjaževac živi 18-404 punoletnih stanovnika (2011.g.), a prosečna starost stanovništva iznosi 40,6 godina (39,3 kod muškaraca i 41,9 kod žena). U naselju ima 6268 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,06.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

Demografija[6]
Godina Stanovnika
1948. 4.862
1953. 5.906
1961. 7.448
1971. 11.249
1981. 16.665
1991. 19.705 19.523
2002. 19.351 19.941
2011. 18.404
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[7]
Srbi
  
18.477 95,48%
Romi
  
299 1,54%
Makedonci
  
43 0,22%
Jugosloveni
  
40 0,20%
Crnogorci
  
38 0,19%
Hrvati
  
27 0,13%
Albanci
  
23 0,11%
Bugari
  
17 0,08%
Slovenci
  
8 0,04%
Mađari
  
7 0,03%
Muslimani
  
5 0,02%
Nemci
  
3 0,01%
Rusi
  
2 0,01%
Vlasi
  
2 0,01%
Česi
  
1 0,00%
Ukrajinci
  
1 0,00%
Rumuni
  
1 0,00%
nepoznato
  
76 0,39%


Domaćinstva
Stanovništvo staro 15 i više godina po bračnom stanju i polu
Stanovništvo po delatnostima koje obavlja

Sport[uredi | uredi izvor]

Zanimljivosti[uredi | uredi izvor]

Godine 1910. godine, putujući na istok, Knjaževac je posetio čuveni francuski arhitekta i urbanista Le Korbizje. Inspirisan slikovitošću ulica i arhitekturom grada, napravio je crtež Knjaževca koji se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.

Godine 1969. režiser Živojin Pavlović je u Knjaževcu snimio svoj čuveni film „Zaseda” u kome su, pored poznatih glumaca Milene Dravić, Ivice Vidovića i Slobodana Aligrudića, učestvovali i mnogi stanovnici Knjaževca. Neke od scena filma snimane su u Staroj čaršiji.[9]

Legenda o nastanku imena Knjaževac[uredi | uredi izvor]

Legende o nastanku imena Knjaževca i danas su deo usmene tradicije u Zaječarskom okrugu.[10] Svakodnevno su prisutne u govoru naroda opštine Knjaževac i šire. Predstavlja vid običajne i društvene prakse i komunikacije.O poreklu nekadašnjeg naziva Knjaževca (Gurgusovac), postoji nekoliko legendi:

Jedno predanje vezuje naziv mesta za Grgura, najstarijeg sina despota Đurđa Brankovića koji je najverovatnije podigao crkvu Svete Trojice u Gornjoj Kamenici.

Prema drugom, naselje je dobilo ime po gukanju divljih golubova grivaša - gurgusana, koji su nastanjivali okolinu. Takođe, postoji predanje o svetoj Đurđevoj vodi blizu Miletine crkve pod Tresibabom, a po turskom nazivu (Gjurgu - Đorđe i su - voda), mesto je navodno dobilo naziv.[11]

Sadašnje ime – Knjaževac – grad je dobio januara 1859. prilikom rušenja zloglasne Gurgusovačke kule, koja je u vreme dinastije Karađorđevića služila kao tamnica. Ime je promenjeno u Knjaževac u čast Knjazu Milošu koji je naredio da se kula sruši. U narodu je ostala priča da je Miloš plakao na grobu svog pobratima koji je umro u ovoj kuli, a potom, sa terase svog konaka na brdu gledao kako se vije dim iz ove tamnice.

Značaj predanja o nastanku imena Knjaževca sastoji se u potrebi da zajednica objasni nastanak svog naselja i imena i time doprinesu uobličavanju sopstvenog identiteta.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ „Stara čaršija - biser Knjaževca”. rts.rs. Pristupljeno 2. 5. 2020. 
  2. ^ Jaša Tomić: Rat u Makedoniji i Bugarskoj; str. 193
  3. ^ "Politika", 10. feb. 1935
  4. ^ "Politika", 30. dec. 1935
  5. ^ „Biografija profesora Stojana Bogdanovića”. 
  6. ^ „Knjiga 9”. Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. maj 2004. ISBN 86-84433-14-9. 
  7. ^ „Knjiga 1”. Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-00-9. 
  8. ^ „Knjiga 2”. Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-01-7. 
  9. ^ „Stara čaršija”. toknjazevac.org.rs. Pristupljeno 2. 5. 2020. 
  10. ^ „Legende o nastanku imena Knjaževca”. Digitalna nematerijalna kulturna baština. Pristupljeno 29. jul 2020. 
  11. ^ Stojadinović, Vladana (2013). Knjaževac - o zavičaju od A do Š. Knjaževac: Knjaževac. str. 42. 

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]