Apstraktna umetnost

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Kazimir Maljevič, Crni kvadrat na beloj podlozi, 1912

Apstraktna ili nepredmetna umetnost se veže za subjektivno, emotivno i racionalno umetničko izražavanje, koje ne sledi prirodne zakone boje, teksture, oblika i prostora. Bilo da se radi o slikarstvu, grafici i vajarstvu ili nekoj drugoj umetničkoj formi, umetnik ovde izražava sebe slobodnim korištenjem linija, likova, boje, teksture ili oblika i prostora. Unošenje geometrijskih likova (u slikarstvu) i oblika (u vajarstvu) je u vezi sa „racionalnim“ nepredmetnim umetničkim izražavanjem.

Apstraktna ili nepredmetna umetnost je pravac koji je nastao u početku 20. veka, oko 1910. godine kada se razvila fotografija i slikar se sve više udaljava od interpretacije i reprodukcije prirodnog sveta i prirode. Govori se o nepredmetnoj umetnosti i apsolutnom slikarstvu.

Među slikare koji pripadaju ovom pravcu spadaju Fransis Pikabija (1879 - 1953 ) kao i Rus Vasilij Kandinski (1866 - 1944 ) koji je svoju prvu apstraktnu sliku naslikao 1911. godine i ako se danas sumnja da je ovu sliku predatirao. Prvi slikari apstraktnog slikarstva smatraju se Mihail Larijonova (1881 - 1964 ) kao i slikara pod uticajam kubizma Rober Delonea (1885 - 1941 ) a takođe i češkog slikara Franc Kupku (1871 - 1957 ). Zatim slikara Švajcarskog porekla Paul Klea (1879 - 1940) i Holanđanina Pit Mondrijana (1872 - 1944 ). Jedna ikona apstraktnog slikarstva jeste Kazimir Maljevičeva (1878 - 1935 ) slika iz 1913. godine na kojoj je predstavio crni kvadrat na beloj pozadini. Posle ovoga je apstrakcija dobila nove i nove oblike.

Početni apstraktni umetnički jezik se s jedne strane razvija na iskustvu fovista i ekspresionista, čiji izraz dominira snaga kontrasta i živa boje, a s druge na iskustvu kubizma Pikasa i Braka kojim dominira jedna geometrijska organizacija kompozicije i gde je boja u službi forme.

Karakteristike pravca[uredi]

  • uopšte apstrakcija, nepredmetna umetnost bez predstavljanja prirodnih slika

Postoje dva principielna pravca:

  • Ekspresivana apstrakcija upotrebljavana od Vasilija Kandinskog i prijatelja

Tipične su meke forme i tekući prelazi

Ovaj pravac se još naziva i lirski apstrakcija Delo Vasilija Kandinskog, kao i njegov teorijski i kritički rad, je od velike zasluge za nastanak i razvoj lirske apstrakcije. Između 1910. i 1912. godine, Kandinski je razvio novi apstraktni jezik, koji se bazirao na osjećanjima i poetskom izražavanju, čiji su korijeni bili već usađeni u ideje grupe ekspresionista iz Minhena, Plavi jahač, čiji je aktivni član bio i sam Kandinski. U Francuskoj, Rober Delone...

Tipične su geometrizovane forme u jednom tonu boje sa jasnim ivicama.

Primer savremenog apstraktnog slikarstva, Natalija Plakta Fernandez, Pesak

Najbolje slike Pita Mondrijana su fovističke boje kvadrati oivičeni crnom konturom odnosno kompozicije u kojim ispituje količine ovih boja i učinke koje oni ostavljaju na posmatrača. Tipične su geometrijske forme u jednom tonu boje sa jasnim ivicama.

U samom početku razvoja apstraktne umetnosti, umetnici su krenuli od prirode, da bi se postepeno udaljavali od prirodnih formi i počeli da koriste nefigurativne, elementarne likovne elemente kao suštinu kompozicije. Razlika između čiste apstrakcije i prvih dela nefigurativne umetnosti nisu uočljive na prvi pogled i svaki pokušaj njihovog razlikovanja je čisto teorijskog značaja. Oba koncepta su stvorila nova područja estetskih pokušaja, te se izražavanja na ovom području nastavljaju do danas. Pojam „nefigurativan“ ne treba shvatiti kao da umetnik nije u kontaktu sa objektivnom stvarnošću, jer umetnik uvek komunicira sa stvarnošću, ali je rezultat te komunikacije u ovom slučaju nefigurativna predstava.

U periodu između 1910. i 1918. godine, ideja o potpunom eliminisanju prirode iz umetnosti, postala je glavna preokupacija umetnika čitave Evrope. Polazeći, uglavnom, od Pikasovih pokušaja, umetnici su istraživali čistu apstrakciju u dva pravca. Neki, kao ruski slikar Kandinski, više su bili okrenuti emocionalnom i senzualnom ekspresionizmu koji je kasnije uticao na američke ekspresioniste, druge kao Mondrijana, više je zaokupljala hladna preciznost geometrijskog aranžmana kompozicije.

Najpoznatija dela Kandinskog karakterišu snažni ritmovi i slobodne biomorfne površine u kojima se osjeća posebna spontanost. Iako je to teško uočljivo, slike Kandinskog su nastajale iz specifičnih uslova. Umetnik je uvek pokušavao da interpretira svoj odgovor na te okolnosti u smislu čistog vizuelnog jezika ne poštujući njihov spoljašnji izgled. Slobodan i direktan način rada Kandinskog je u suštini romantičan. On apeluje na čistu emociju i da bi posmatrač bio u stanju da razume njegova dela, mora imati iskustva sličnim onima koje su motivisala umetnika. Kasnije, kada je počeo da radi u Bauhausu (arhitektonska škola koja je naglašavala jedinstvo svih umetnosti, arhitekture, primenjenih i lepih umjetnosti), njegova dela počinju pokazivati uticaj geometrijske apstrakcije koja je bila preokupacija nekih od umetnika te škole.

Najpoznatiji predstavnik geometrijske apstrakcije je Holanđanin Pit Mondrijan. Kao i Kandinski Mondrijan je zainteresovan za čiste elemente likovne forme, ali za razliku od Kandinskog, njegove forme su racionalni, geometrijski likovi kao i sam aranžman kompozicije. Mondrijanovo slikarstvo je neemocionalna racionalizacija linije, površine, valera i boje, dotjerana do maksimalne geometrijske i optičke čistoće. U ovakvim delima značenje ili sadržaj je utvrđen preciznim odnosima u kompoziciji. U početku, ovaj način, ili stil slikarstva (geometrijska apstrakcija) je izgledao sterilan i prazan mnogim umetnicima i kritičarima, ali su i jedni i drugi osjetili njegov značaj i bogatstvo u mogućnostima koje je pružao, te je vrlo brzo mnoštvo umetnika palo pod njegov uticaj tako da su protivnici geometrijske apstrakcije postali manjina.

Istorija apstraktne umetnsti[uredi]

Nakon nešto više od veka – transformacija i protivrečnosti – apstraktna umetnost, uprkos njenog današnjeg univerzalnog prisustva, još uvek za sobom povlači određene istorijske i estetske probleme koje, bez obzira na dužinu i objektivnost analize, nije moguće izbeći. Arhitektura i muzika su naravno prihvaćene kao apstraktne umetnosti, dok se poezija, slikarstvo i vajarstvo još uvek smatraju umetnostima predstavljanja. Je li ovo tradicionalno razlikovanje održivo, ili sve umetnosti podjednako mogu tražiti onu istu unutrašnju autonomiju kao što je slučaj s muzikom i arhitekturom.

Slikarstvo[uredi]

Apstraktno slikarstvo se izgleda rodilo iz želje da bude svoje na svom u takmičenju sa sugestivnom snagom muzike, kao što je slučaj u delu Vasilija Kandinskog, ili sa formalističkim idealom arhitekture, kao što je bio cilj Pita Mondrijana. Pojam »apstraktna« je sam po sebi pogrešan i otvoren za raspravu. „Nazivam apstraktnom umetnošću”, kazao je Mišel Sefor, jedan od vodećih interpretatora pokreta, „bilo koju umetnost koja u sebi ne sadrži referencu ili evociranje stvarnosti, bez obzira da li je ta stvarnost bila umetnikova tačka polazišta”. Ova ogranična razlika se poklapa s dva diskretna istorijska perioda apstraktne umetnosti: jednim početnim periodom (od 1910 do 1916. godine), gde je apstrakcija predstavljena kao vrhunac jednog antinaturalističkog procesa, i drugim koji počinje 1917. godine pokretom De Stijl koji još uvijek prisutan, gde je apstrakcija per se od samog početka jedan apsolutni princip. Najverovatnije bi bilo poželjno iskoristiti pojam »apstraktna« za prvi, a »nefigurativna« za drugi period.

Prvi svesni apstraktni akvarel Kandinskog je nastao 1910. godine.[1] U isto vreme je napisao svoje osnovno teorijsko delo, O duhovnom u umetnosti, smatrano estetičkom odbranom njegove nove stvaralačke orijentacije i jednim od ključnih dela apstraktne umetnosti. Stvaralački zamah Kandinskog je iz vizuelnog iskustva, ali je u muzici otkrio zakonitosti svoje estetike. Zanimljivo je da je svoje skice nazvao Improvizacije a dovršena dela Kompozicije. Češki slikar Franc Kupka je 1912. godine takođe izložio apstrakne slike direktno inspirisane u muzici: Fuga u crvenoj i plavoj, Topla hromatika, itd. Kupka je bio prethodnik muzikalista, slikara koji su 1920. godine stvorili grupu oko Šarl Blan-Getija i Anri Valensija (1883–1960). Drugi pionir apstrakcije je bio Fransis Pikabija, čije je delo Guma (Caoutchouc; u tehnici akvarela i gvaša na papiru) iz 1909. godine, već nefigurativnog karaktera. Rober Delone, osnivač orfizma, je takođe isticao lirske potencijale čiste boje sve do tačke apstrakcije. Boja, rekao je on, je i „forma i subjekt”. Inspirisani njegovim primerom, američki slikari Morgan Rasel i Stenton Mekdonald Vrajt osnovali su 1913. godine sinhronistički pokret uporedo u Parizu i Minhenu. Ali, od 1913. godine bilo je to u Rusiji gde su granice apstraktne umetnosti sistematski istraživane, u rajonizmu Mihaila Larionova i Natalije Gončarove, novom objektivizmu Aleksandra Rodčenka i suprematizmu Kazimira Maljeviča. U stvari, najveći broj pionira apstraktne umetnosti su bili ruskog porekla.[1]

Drugo polje širenja apstrakne umetnosti je bila Holandija, gde su, 1917. godine, i kao suprotnost organskoj i lirskoj tendenciji koja je ušla u delo Kandinskog preko fovizma i ekspresionizma, Mondrijan i pokret De Stijl (Teo van Dusburg, Bart van der Lek) dali formu intelektualnoj i geometrijskoj tendenciji proizašloj iz kubizma, čineći prelaz iz »apstrakcije« ka »nekonfiguraciji«.[1] Mondrijanov novi pravac, neoplasticizam, je označio napuštanje apstrakcije u korist apsolutnih plastičnih međuveza, i idući ka čistoći i univerzalnosti matematike. Skoro u isto vreme, određeni broj umetnika iz Ciriha, uključujući Žan Arpa i Sofi Tobe-Arp, su počeli da istražuju mogućnosti slobodnih i iracionalnih formi kroz koje je dada dala svoj suštinski doprinos apstraktnoj umetnosti.[1] U Firenci, oko 1915. godine, Alberto Manjeli je stvorio seriju strogo apstraktnih slika sa izrazito plošnim bojama jakog tonaliteta.

Umetnici koji su pripadali ovom pravcu[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Phaidon Encyclopedia of Art and Artists, 1978 by Phaidon Press Limited (str. 8–10)

Literatura[uredi]

  • Opšta istorija umetnosti, Dina Piskel, Beograd 1974.
  • Istorija umetnosti HW Janson, Beograd, 1982.