Tvrđava Ram

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Tvrđava Ram
Ram tvrdjava1.jpg
Tvrđava Ram
Opšte informacije
Mesto Ram
Opština Opština Veliko Gradište
Država  Srbija
Vrsta spomenika tvrđava
Vreme nastanka XII vek
Tip kulturnog dobra Spomenik kulture od velikog značaja
Vlasnik Republika Srbija
Nadležna ustanova za zaštitu Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture Smederevo

Ram je tvrđava na obali Dunava u istoimenom selu, udaljena 25 km od Požarevca odnosno 15 km od Velikog Gradišta. Smešten je na steni koja se sa severoistočne strane spušta ka Dunavu, a pretpostavlja se da je grad podignut nasuprot tvrđavi Haram koja se nalazila na drugoj strani reke od koje danas nije ništa ostalo. Danas su ostaci grada u dosta dobrom stanju.[1][2][3][4]

Prošlost Rama[uredi]

Tvrđava Ram se nalazi na 30km severoistočno od Požarevca, u isto- imenom selu, na obali Dunava, između Kostolca i Velikog Gradišta. Ovo mesto je naseljavano još od praistorije, a po dolasku Rimljana bilo je deo Dunavskog limesa, a u blizini antičkog utvrđenja Lederata. Po doseljavanju Sloveni u blizini tvrđave formiraju naselje, a krajem 9. veka u izveštajima ugarsko-bugarskih ratova se pominje tvrđava Horom. Pisani izvori pominju Ram kao mesto sukoba Vizantije i Ugarske u 12. veku, a zna se da je 1483. godine po nalogu sultana Bajazita II, na granici sa Ugarskom podignuta tvrđava sa topovskim otvorima, što je Ram učinilo jednom od prvih artiljerijskih tvrđava na ovom području. Tvrđava je podignita na steni koja se sa severozapadne strane spušta ka Dunavu. Tvrđavu Ram su sagradili Turci da bi osnažili odbranu granice između Smedereva i Golupca od ugarskih upada. Stratešku važnost ovo utvrđenje je imalo samoupravom do 1521. godine, kada su se proširile granice turske imperije na sever, a ono je izgubilo svoj značaj kao pogranična tvrđava. Prve detaljnije opise Ramske tvrđave ostavio je turski putopisac iz 17. veka Evlija Čelebija. U periodu Kočine krajine tvrđava je znatno oštećena zbog eksplozije municije 1788. godine, kada je austrijska posada izginula predvođena baronom Fon Lopreštijem, poznatim kao heroj od Rama. Tokom 18. veka, u austro-turskim ratovima, Ram je ponovo strateški značajno uporište, a zatim zamire do polovine 19. veka, kada ga Turci napuštaju. Ram ima odlike artiljerijske tvrđave, a po načinu građenja se bitno ne razlikuje od starijih ostvarenja vojne arhitekture, iako spoljnom obradom zidova odslikava vizantijske tradicije

Nije poznato kada je Ram podignut, ali on sigurno spada među najstarije utvrde na ovim prostorima. Najstariji zapis o njemu datiran je u 1128. godinu kada su u njegovoj blizini Vizantinci potukli Mađare. Nakon što su Turci ovladali našim krajevima, okrenuli su se kraljevini Ugarskoj i osvajanju Panonske nizije. U cilju zaštite desne obale Dunava turski sultan Bajazit II (1480—1512) je preradio i ojačao postojeću utvrdu za potrebu borbe vatrenim oružjem, tako da Ram predstavlja jednu od najstarijih artiljerijskih utvrda u Srbiji.[1]

Izgled Rama[uredi]

Ram ima osnovu nepravilnog petougla, najveće dužine 34 m i širine 26 m. Grad čini 5 kula sličnih po arhitektonskoj koncepciji, ali različitih osnova raspoređenih na četiri nivoa (3 sprata i prizemlje), po jedna u svakom od temena odnosno 3 na istočnom i 2 na zapadnom bedemu. Sve kule su imale prizemlje i tri sprata, dok je na svakom spratu bio po jedna otvor za top. U grad se ulazi kroz Donžon kulu smeštenu u jugozapadnom temenu utvrde. Šetna staza sa bedema i kulom je sa spoljne strane imala parapet sa zupcima za zaklon vojnika-stražara. Tvrđava je nepravilne petostrane osnove sa kulama na uglovima. Kule su različitog oblika, ali su istovetne po ukupnom odbrambenom i arhitektonskom rešenju. Kule imaju prizemlje, dva sprata i platformu oivičenu zupcima, a na svakom spratu nalaze se po tri zasvedene topovske niše i jedno zidano ložište. Svojom veličinom i izgledom izdvaja se ulazna kula, koja ima tri sprata i dve platforme. sa zupcima. Na bedeme se izlazilo zidanim stepeništem, odakle se moglo ući u kule. Oko tvrđave je postojao i niži spoljni bedem sa skrivenim putem, kao i rov, preko koga se mostom stupalo do kapije (Deroko, 1950). Glavnu inovaciju predstavljaju posebno građeni topovski otvori raspoređeni u okviru bedema i kula, koji ukazuju na aktivnu primenu artiljerije u sistemu odbrane. U razdoblju turske vlasti oko tvrđave se razvilo civilno naselje, o čemu danas svedoče ostaci jednog amama i karavansaraja. U centralnom delu tvrđave nalaze se i ostaci džamije. Arheološka istraživanja vršena su tokom 1980. godine. Iako je relativno dobro očuvana, tvrđava u Ramu je izložena tihom propadanju u očekivanju konzervatorskih radova (Simić, 2000).

Pristup lokalitetu je dozvoljen, iako tvrđava nije ni infrastruk- turno, ni turistički uređena. U podnožju lokaliteta nalazi se vikend naselje, ali smeštajni objekti nisu kategorisani niti se o njima vodi evidencija. Osnovne atrakcije na kojima se ovaj lokalitet bazira su arheološko nalazište Lederata, Karavan-saraj i pravoslavna crkva. Prema rečima predstavnika kulturnih ustanova u ovom mestu u Ramsku tvrđavu se nikada nije ulagalo, tako da se ona i ne koristi u turist- ičke svrhe jer nije obezbeđena. Tek nedavno je počelo ozbiljnije pri- stupanje ovom problemu i stvorena je povoljnija klima za rešavanje pristupa i iskorišćavanja ove tvrđave (TO Veliko Gradište). Idejne projekate revitalizacije Ramske tvrđave su radili Republički i Regionalni zavodza zaštitu spomenika, kao i Arhitektonski fakultet u Beogradu, na osnovu programa rada studenata na primeni savremenih principa u oblasti zaštite i revitalizacije arhitektonskog i arheo- loškog nasleđa (Roter-Blagojević i dr, 2013) (Slika 17). Međutim, neupućenost u postojanje idejnih rešenja i nedostatak sredstava da te projekte realizuje, dovodi do toga da opštinska vlast Velikog Grad- išta, u aprilu 2014. godine, poverava izradu projekta obnove ove tvrđave turskoj vladinoj agenciji TIKA, sa klauzulom da ovaj projekat, vredan 170.000 evra, u potpunosti finansira Turska (http://www.gradjevinarstvo.rs). Tvrđava je građena kao tipično vojničko artiljerijsko utvrđenje od lomljenog kamena u dobrom krečnom malteru, a korišćena je i opeka za svodove. Ona je opkoljena sa dva manja spoljna bedema i širokim suvim šancem. Šanac se prelazi mostom smeštenim kod kule u jugoistočnom temenu, kojim se ulazi u prostor između tvrđave i niskog bedema oko nje. Širina i debljina bedema je različita od 1,87 m do 3,35 m, a svim bedemima (osim na zapadnom, koji je okrenut ka Dunavu) se na istom rastojanju od kula nalaze posebni otvori za topove. U centralnom delu tvrđave nalaze se ostaci stare džamije.[1][5]

Tvrđava

Ram danas[uredi]

Ram je danas dosta dobro očuvan. Kule su u dobrom stanju, izuzev jugoistočne čiji je prednji deo skoro u potpunosti uništen. Bedemi tvrđave su takođe u solidnom stanju, dok je mali bedem prisutan u tragovima. Unutar tvrđave, uz zapadni bedem ima ostataka građevine sa osnovom pravilnog osmougla sa stranicama dužine 3 m. Nedaleko od utvrde su Turci podigli karavan saraj oko koga se vremenom razvilo današnje mesto. Ceo prostor tvrđave je arheološki ispitan tokom 1980. godine. U nekadašnjem karavan saraju je trenutno (septembar 2008) u izgradnji pravoslavna crkva. Tokom 2013. iznet je plan o rekonstrukciji Ramske tvrđave.[6]

Infrastrukturni radovi na uređenju Tvrđave[uredi]

Pod pokroviteljstvom Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture u Beograd i Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture iz Smedereva, kao vršioca nadzora tokom sprovođenja radova, u periodu od 21.10.2013. do 19.11.2013. godine obavljeni su infrastrukturni radovi na uređenju Tvrđave Ram. Radovi su obuhvatali pored uređenja terena i izradu nadstrešnice oko Donžon kule, radi bezbednosti posetilaca i postavljanje informacione table. Najveći obim poslova je skoncentrisan na nivelisanju površina terena i uklanjanje krupnog rastinja sa prikupljanjem kamena.[7]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 http://spomenicikulture.mi.sanu.ac.rs Pristupljeno 16. 6. 2014
  2. http://www.cooperation.rs Pristupljeno 16. 6. 2014
  3. http://virtuelnimuzejdunava.rsPristupljeno 16. 6. 2014
  4. http://srpska.etleboro.com Pristupljeno 16. 6. 2014
  5. http://www.velikogradiste.org.rs pristupljeno 16.6.2014. godine
  6. Ramska tvrđava može da privuče turiste Pristupljeno 25. 4. 2013.
  7. http://spomenicikulture.org.rsPristupljeno 16. 6. 2014

Literatura[uredi]

  • Cunjak, Mlađan (2008). Ram i Ramska tvrđava kroz vekove. Požarevac - Smederevo: Narodni muzej Požarevac, Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture Smederevo. ISBN 978-86-84147-18-1. 
  • Deroko, Aleksandar (1950). Srednjevekovni gradovi u Srbiji, Crnoj Gori i Makedoniji. Beograd: Prosveta. 
  • Simić, G. (1983): Golubački grad, Starinar 33/34, Beograd, 1982/1983, pp. 72.
  • Simić, G. (2000): Koncepcija zaštite spomeničkog nasleđa Đerdapa sa posebnim osvrtom na Golubački grad. Kulturne vrednosti kao osnov prostorne integracije Podunavskih zemalja (ur. Bogdanović, r. i Stojkov, B.), Udruženje urbanista Srbije, Beograd. str. 43-45.
  • GEOGRAFSKI INSTITUT „JOVAN CVIJIĆ“ SRPSKA AKADEMIJA NAUKA I UMETNOSTI, POSEBNA IZDANjA KNjIGA 88, Dr Aleksandra Terzić, PERSPEKTIVE RAZVOJA KULTURNE RUTE „TVRĐAVE NA DUNAVU“ U FUNKCIJI OBOGAĆIVANjA TURISTIČKE PONUDE SRBIJE

Spoljašnje veze[uredi]