Čarli Čaplin

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Čarli Čaplin

{{{opis_slike}}}

Puno ime Čarls Spenser Čaplin mlađi
Datum rođenja 16. april 1889.
Mesto rođenja Valvort (Ujedinjeno Kraljevstvo)
Datum smrti 25. decembar 1977.
Mesto smrti Korzi-sir-Vevi (Švajcarska)
Supružnik Mildred Haris (1918—20)
Lita Grej (1924—28)
Polet Godard (1936—42)
Una O'Nil (1943—77)
IMDb veza

Ser Čarls Spenser Čaplin (engl. Sir Charles Spencer Chaplin), poznat kao Čarli Čaplin (rođen 16. april 1889. u Londonu – umro 25. decembar 1977 u Švajcarskoj), bio je američki filmski režiser, glumac, scenarist i producent britanskog porekla, jedan od najvećih komičara svih vremena.

Vešto je vladao mimikom i slepstik komedijom. Njegove komedije su mešavina vodvilja, pantomime, improvizacije i cirkusa.[1] Jedan je od pionira kinematografije i najvećih sineasta svih vremena. Neobično je zaslužan za širenje popularnosti filma i za njegovo priznanje u sferama tradicionalne kulture. Njegov izvorni humanizam formiran u periodu teške mladosti izražen je u liku dobroćudne skitnice Čarlija čija je dobrota prema okolini srazmerna njenim zlim namerama. Učinio je da svima postane jasna snaga filmskog govora i njegova moć u afirmaciji univerzalnih i trajnih ljudskih vrednosti.

Napustivši Sjedinjene Države od 1952. je živeo u Evropi, uglavnom u Švajcarskoj. U tom periodu je ostvario mali broj svojih zamisli. U Sjedinjene Države se vratio 1972. godine jer je nagrađen Oskarom za životno delo. Dobitnik je Oskara za najbolju muziku za film Svetlosti pozornice iz 1973. godine, i dva počasna Oskara. Njegovim najpoznatijim filmom se smatra Veliki diktator iz 1940.

Američki filmski institut ga je stavio na deseto mesto na listi 100 najvećih glumaca dvadesetog veka. Čarli Čaplin je jedno od najprepoznatljivijih lica u istoriji filma. Najveća je filmska zvezda do kraja dvadesetih godina dvadesetog veka.[2]

Biografija[uredi]

Posle tragedije koja mu se desila kada je imao pet godina (majka mu je doživela nervni slom, a otac poginuo), on i njegov polubrat, Sidni Čaplin, postali su beskućnici. Nakon kraćeg vremena provedenog u domu za nezbrinutu decu, Čarli je postao član jedne siromašne dečje muzičko-pozorišne trupe u kojoj je imao nekoliko sporednih uloga. U osmoj godini je počeo i sam da nastupa. Čaplin je 1913. napustio muzičko-pozorišnu trupu Freda Karnoa i pridružio se Kistounu (Keystone), koji ga je angažovao za sto pedeset dolara nedeljno, da glumi uz poznatije glumce kao što su Mejbl Normand i Rosko Feti Arbakl . Tokom jedne turneje 1913. u Njujorku ga je zapazio kralj komedije, Mak Senet, (tvorac najomiljenijeg i najtrajnijeg žanra nemog filma – slepstik komedije), sa kojim je sklopio ugovor za snimanje prvog filma. Snimio je dvanaest kratkometražnih filmova, počeo je i sam da režira, piše scenario i radi montažu za većinu svojih ostvarenja.

Charlie Chaplin by Charles C. Zoller 4 cleaned

Na filmu se pojavio 1914. godine i snimio svoja prvi nemi film - „Keystone Was Making a Living“ i drugi Dečije auto trke u Veneciji („Kid Auto Races at Venice“, 1914.). Tokom rada na svom drugom filmu 1914. Čaplin je osmislio lik skitnice i kostim – šlampave pantalone, polucilindar, prevelike cipele i štap – koji su postali zaštitni znak njegovog čuvenog filmskog lika malog skitnice kojeg je razvijao čitave karijere i koji je obeležio ranu istoriju filmske industrije. Brzo je potom postao samostalan i počeo da režira svoje filmove jer film Skitnica 1915. ga je preko noći učinio prvom filmskom zvezdom u svetu. Arbaklove pantalone, brkovi Meka Svejna i cipele Forda Sterlinga, kao i polucilindar, štap i tesni sako, navodno su izabrani nasumice, ali ova neuredna elegantnost neodoljivo je podsećala na Linderov lik uglađenog kicoša. Neotesan i pogrešiv, ali romantičan i vedar, ovaj mali skitnica bio je cinik sa pesničkim pogledom na svet, nitkov sa puritanskim moralom. Publika širom sveta poistovećivala se sa ovim autsajderom, mada je prezirao površnost koju ona predstavlja. Čaplinove komedije, ukorenjene u njegovom siromašnom detinjstvu u Londonu, bile su veoma lične, spajajući osećaj nostalgije i užasa zbog društvene nepravde. Njegov humor bio je zasnovan na karakterizaciji i mestu zbivanja, a u filmovima poput Šarlo kao policajac (Easy Street, 1917) i Šarlo useljenik (The Immigrant, 1917) bavio se kontroverznim temama kao što su narkomanija, ulični kriminal i prostitucija. Sa druge strane, u komedijama Staza za koturaljke (The Rink, 1916), Nadzornik (The Floorwalker, 1916) i Lečenje (The Cure, 1917), čije su energija i ritam oduševile Kloda Debisija, Čaplin je dokazao izuzetne klovnovske veštine. Čaplinovi filmovi su bili manje dinamični od Senetovih, broj gegova u njima je smanjen, kako bi se u potpunosti iskoristio komični potencijal svake situacije, tako da su scene zavisile ne od samog postojanja šale, već od njenog uticaja. Upotrebom rekvizite pokazao je da ima vrhunski osećaj za komiku. Iako su oni bili nepredvidivi i često su služili da stvore neku neprijatnost, kao što je slučaj u filmovima Jedan ujutro (One A.M., 1916) i Zalagaonica (The Pawnshop, 1916) Čaplin ih je koristio radi karakterizacije i izražavanja unutrašnjih osećanja, čime je produbljivao površinsku komediju. Ipak, ključnu ulogu u uspehu svih Čaplinovih filmova imala je njegova inteligentna i graciozna gluma. Ironija je što je naslov Čaplinovog filma Hleb svagdašnji (Making a Living, 1914) budući da su mu popularnost i umetnička nezavisnost naglo rasle sa svakim novim ugovorom i da je jedan od osnivača sistema filmskih zvezda.

Cure 1917 Poster

Godine 1915. Napustio je Kistoun i sa kompanijom Esenej potpisao ugovor o snimanju četrnaest filmova za sumu od 1250 dolara nedeljno. Tu je započeo saradnju sa snimateljem Rolijem Toterom (Rolie Totheroh), glumicom Ednom Pervajans (Edna Purviance) i Erikom Kembelom (Eric Campbell), koji su u njegovim filmovima redovno glumili glavni ženski lik, odnosno glavnog neprijatelja. U filmu Šarlo grof (The Count, 1916) se pojavljuju Kembel koji je glumio neprijatelja u jedanaest narednih kratkometražnih filmova i Edna Pervajans koja je glumila ulogu idealne žene u većini njegovih filmova od 1915. do 1923. Godine 1916. prešao je u Mjučual, gde je snimio dvanaest filmova za platu od 10 000 dolara nedeljno. 1918. je potpisao sa kompanijom Frst nešnal (First National) ugovor od milion dolara za produkciju samo osam filmova, od kojih je Mališan (The Kid, 1921) bio njegov prvi dugometražni film. Godinu dana kasnije zajedno sa Dejvid Grifitom, Meri Pikford i Daglas Ferbanksom (Douglas Fairbanks) osnovao je kompaniju ''Junajted Artists'' (United Artists), za koju je snimio sve naredne filmove, počevši od Parižanke (A Woman of Paris, 1923). U Čaplinovom radu su počeli da se javljaju periodi neaktivnosti, mada je Zlatna groznica (The Gold Rush, 1925), Svetla velegrada (City Lights, 1931) i Moderna vremena (Modern Times, 1936) spadaju u njegove najpoznatije filmove. Čaplin je od sredine 1920-ih počeo da žudi za intelektualnim priznanjem. Na film Moderna vremena znatno je uticao film Dajte nam slobodu (1931) Rene Klera. Taj film duguje i sovjetskom revolucionarnom filmu zbog čega je bio zabranjen u Italiji i Nemačkoj. Hitler i Musolini su film ocenili kao komunističku propagandu. Čaplin im se kasnije osvetio filmom Veliki diktator (The Great Dictator, 1940).

Dictator charlie3

Popularnost lika skitnice je vremenom opadala, Čaplin je postajao sve više samosvestan, njegovu izražajnost i spontanost zamenile su pretencioznost i sentimentalnost. Kao reditelj je sa lakoćom umeo da uspostavi dinamiku između kamere i glumca ali su njegove metode bile veoma konvencionalne. Glatka montaža nikada nije odvraćala pažnju sa radnje. Njegov izbor mekog osvetljenja, pažljivo osmišljenih scenografija, opšteg plana i kadra-sekvence odavao je tehniku čvrsto ukorenjenu u pozorišnoj tradiciji. Čaplin je snimao neme filmove do 1940.

Ipak, ograničenost Čaplinove režije i kinematografske inteligencije došla je do izražaja u govornim filmovima (talkies) kao što su, pomenuti, Veliki diktator, Gospodin Verdu (Monsieur Verdoux, 1947), Svetlosti pozornice (Limelight, 1952), Kralj u Njujorku (A King in New York, 1957) i Grofica iz Hong Konga (The Countess from Hong Kong, 1966).

Charlie Chaplin walk of fame

Iako lično nikada nije propovedao politički radikalizam bilo kakve boje, njegov filmski opus bio je dovoljan da u vreme reakcionarne histerije 1950-tih godina zbog svojih levičarskih ubeđenja postane jedna od žrtava senatora Makartija. Ismevao je i mnoge američke političare. Bio je optužen za širenje ideje komunizma, pa mu je zbog toga tokom pedesetih godina bio zabranjen povratak iz Evrope u Ameriku. Njegov film „Kralj Njujorka“ bio je zabranjen u Americi do 1973. godine (više od 15 godina). Napustivši Sjedinjene Države od 1952. je živeo u Evropi, uglavnom u Švajcarskoj. U tom periodu je ostvario mali broj svojih zamisli. Čaplin se dosta brinuo o svom zdravlju. Redovno se bavio sportom, pravilno hranio, malo pušio i retko pio. Pa ipak, njegovo zdravlje se znatno pogoršalo nakon završetka filma, „Grofica iz Hongkonga“, krajem šezdesetih. Ipak, u Sjedinjene Države se vratio 1973. godine jer je nagrađen Oskarom za životno delo. Godine 1975. britanska kraljica Elizabeta II dodelila mu je, kao jednom od najzaslužnijih građana zemlje, čin viteza.

Čarli Čaplin je imao puno ljubavnih veza i afera, četiri braka i desetoro dece. Njegove supruge bile su i po više od 30 godina mlađe od njega, zbog čega je bio kritikovan u javnosti.

Smrt[uredi]

Charlie Chaplin grave

Umro je u snu na Božić 25. decembra 1977. godine u Korziju-sir-Veviju u Švajcarskoj, gde je proveo poslednjih 20 godina života. Napisao je autobiografiju Moj život.

Filmografija[uredi]

Kao glumac[uredi]

Uloge Čarli Čaplin
Godina Srpski naziv Izvorni naziv Uloga Napomena
2003. The Chaplin Collection: Volume One
1967. Grofica iz Hongkonga A Countess From Hong Kong
1959. Girls Town
1958. High School Confidential!
1957. A King In New York
1954. Fangs Of The Wild
1954. Follow The Hunter
1947. Monsieur Verdoux
1940. Veliki diktator The Great Dictator
1928. Show People
1925. Zlatna groznica The Gold Rush Usamljeni tragač
1923. A Woman Of Paris
1923. A Woman Of Paris/Sunnyside

Kao režiser[uredi]

Filmovi koje je režirao Čarli Čaplin
God. Srpski naziv Originalni naziv
1967. Grofica iz Hongkonga A Countess From Hong Kong
1958. The Chaplin Revue
1957. A King In New York
1952. Limelight
1947. Monsieur Verdoux
1940. Veliki diktator The Great Dictator
1938. Charlie Chaplin Carnival
1938. Charlie Chaplin Cavalcade
1938. Charlie Chaplin Festival
1928. Cirkus The Circus
1928. The Circus/A Day's Pleasure
1925. Zlatna groznica The Gold Rush
1923. A Woman Of Paris
1923. A Woman Of Paris/Sunnyside
1921. The Idle Class
1921. The Kid
1921. The Kid/The Idle Class
1916. The Burlesque Of Carmen

Reference[uredi]

  1. „Charlie Chaplain : Biography” Приступљено 9. 1. 2012. 
  2. „www.east-buc.k12.ia.us” Приступљено 9. 1. 2012. 

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :