Arabijsko poluostrvo

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Арабијско полуострво

Арабијско полуострво или Арапско полуострво (арап. شبه الجزيرة العربية) je poluostrvo u jugozapadnoj Aziji između Crvenog i Arapskog mora i Persijskog, Omanskog i Adenskog zaliva. Obuhvata oko 3.000.000 km², a većinom se sastoji od pustinje. Arabijsko poluostrvo je važan deo veće regije Bliskog istoka, i ima kritično važnu geopolitičku ulogu zbog svojih ogromnih rezervi nafte i prirodnog plina.

Obale poluostrva omeđene su Crvenim morem i Akaba zalivom na jugozapadu, Arapskim morem (deo Indijskog okeana) na jugoistoku, i Omanskim zalivom, Hormuzom i Persijskim zalivom na severoistoku. Severna granica poluostrva određena je kolizijskom zonom Zagrosa, planinske visoravni na kojoj se zbiva kontinentski sraz između arapske ploče i Azije. Arabijsko poluostrvo se geografski spaja sa Sirijskom pustinjom bez jasne linije razgraničenja.

Geološki ova regija je zapravo Arapski potkontinent jer leži na istoimenoj tektonskoj ploči koja se sve više udaljava od severoistočne Afrike (formirajući Crveno more), i podvlači pod evroazijsku ploču (formirajući planine Zagrosa). Sastav stena se sistematski razlikuje kroz Arabiju. Najstarije stene izložene na Arapsko-nubijskom štitu blizu Crvenog mora prekrivene su ranijim sedimentima koji postaju mlađi prema Persijskom zalivu. Možda najbolje očuvani ofiolit na Zemlji, ofiolit Semail, leži izložen u planinama UAE-a i severnog Omana.

Arabijsko poluostrvo je pretežno talasast (prosečna visina 500-1000 m) sa velikim pustinjskim područjima (Nefud, Rub el Hali) i osamljenim granitnim masivima. Na rubnim delovima prelazi u planinske krajeve (najviši ispon 3.760 m). Uz Persijski zaliv izdvaja se prostrana, do 150 km, široka obalna ravnica. Obale su pretežno ravne i peščane.

U regiji prevladava pustinjska klima sa znatnim dnevnim i godišnjim kolebanjima temperature i vrlo malom količinom padavinama (do 100 mm godišnje). Stalnih površinskih tokova i jezera nema, a suve doline povremenih vodenih tokova (vadi) duge su često do nekoliko stotina km. Ispod površine velikog dela poluostrva postoje obilni drevni akviferi (vodonosnici), a na mestima gde voda izbija na površinu formiraju se oaze (npr. oaze Al-Hasa i Katif) koje omogućuju razvoj poljoprivrede.

Biljni pokrov veoma je oskudan (kserofitno grmlje, retka trava), a životinjski svet uglavnom čine vrste koje su se prilagodile aridnoj klimi pustinje. Monsunske lišćarske šume razvijene su samo na vlažnijim (500-750 mm) padinama planinskog područja južnog i jugoistočnog dela poluostrva. U oazama dobro uspeva palma.

Smatra se da je poluostrvp bio izvorna domovina protosemitskim narodima, precima svih semitskih naroda u regiji – Akađana, Arapa, Asiraca, Hebreja itd. Arabijsko poluostrvo je bio kolevka arapskog jezika (koji se proširio izvan poluostrva zajedno sa islamskom religijom tokom ekspanzije islama započete u 7. veku), a još uvek održava sićušno stanovništvo govornika južnosemitskih jezika poput mehrija i šehrija, ostataka jezične porodice koja je imala veću važnost u ranijim istorijskim razdobljima kada je cvetalo kraljevstvo Šeba u južnom delu poluostrva (današnji Jemen i Oman).

Poluostrvo je politički podeljen od ostatka Azije severnim granicama Kuvajta i Saudijske Arabije. Na teritoriji Arabije nalaze se:

Sve navedene zemlje, osim Jemena, nazivaju se arapskim zalivskim državama. One su jedne od najbogatijih zemalja u svetu sa obzirom na njihovo malobrojno stanovništvo zbog bogatih ležišta nafte i plina koje se nalaze u primorju Persijskog zaliva.

Saudijska Arabija pokriva veći deo poluostrva. Većina stanovništva poluostrva živi u Saudijskoj Arabiji i Jemenu. Poluostrvo sadrži najveće rezerve nafte na svetu. U Saudijskoj Arabiji se nalaze islamski sveti gradovi Meka i Medina. UAE i Saudijska Arabija ekonomski su najbogatije države u regiji. Katar, malo poluostrvo u Persijskom zalivu, dom je slavnoj arapskoj televizijskoj stanici Al Jazeri. Kuvajt je mala zemlja na severoistoku poluostrva koja graniči sa Irakom. Tokom Prvog zalivskog rata Sadam Husein je napao Kuvajt kog je zatim proglasio iračkom provincijom. Kuvajt je strateško važna zemlja koja je formirala jedan od glavnih terena koalicijskih snaga za organizaciju invazije Iraka 2003.

Arabijsko poluostrvo geografski čine:

  1. središnja visoravna sa plodnim dolinama i pašnjacima korištenima za ispašu ovaca i druge stoke.
  2. prostor pustinja – na severu se nalazi stenovita pustinja Nefud, na jugu Rub el Hali ili Velika arapska pustinja, a između njih Dahna. U pustinji Rub el Hali, pesak se prostire skoro 200 m ispod površine.
  3. prostor suve i močvarne obale sa koralnim grebenima na crvenomorskoj strani.
  4. pojas planina, koje su prvenstveno uporedne sa Crvenim morem u zapadnom (npr. provincija Asir) i jugoistočnom delu (Oman). Najviša tačka Jabal Al-Nabi Šo'aib u Jemenu visoka je 3.666 m.

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]