Seča knezova

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Anhimandrit Hadži Ruvim (sedi) i iguman Hadži Đera
Postavka Seča knezova u muzeju „Muselimov konak“ u Valjevu, zgradi u kojoj su bili zatočeni Aleksa Nenadović i Ilija Birčanin

Seča knezova je pogubljenje srpskih narodnih glavara 1804. godine koje su sprovele dahije. Cilj dahija je bio da pogubljenjem knezova spreče bunu, ali je ona samo ubrzala izbijanje Prvog srpskog ustanka.[1]

Pozadina[uredi]

Pogubljene srpske vođe.

Nakon povratka janjičara u Smederevski sandžak, njihove vođe dahije su ubile Hadži Mustafa-pašu i preuzele vlast. Njih četvorica: Aganlija, Kučuk Alija, Mula Jusuf i Mehmed-aga Fočić su podelila pašaluk na četiri dela i uvela diktaturu. Dahije su ukinule povlastice koje je sultan Selim III dao Srbima 1793. i 1794. godine, sami ubirali poreze i druge dažbine, sudili i presuđivali po svojoj volji.[1]

Stanje u pašaluku stvoreno janjičarskim terorom je uticalo na ujedinjenje svih srpskih društvenih snaga (seljačke mase, starešinski i trgovački sloj) da se dignu na ustanak. U Zemunu se okupio veliki broj Mustafa-pašinih prijatelja, Srba i Turaka, među kojima je najaktivniji bio Petar Ičko, a na turskoj strani najviše se isticao nekadašnji pašin blagajnik Hasan-beg, na čijoj je strani bio i priličan broj spahija, koji su bili ugroženi od dahija. Oni su već u leto 1802. godine pokušali da organizuju neki veći pokret u pašaluku, ali su zbog prerane akcije oko Požarevca i ispod Avale, pretrpeli neuspeh.[1] Nakon ovog poraza, pritisak koji su dahije vršile na spahije bio je sve veći. Pobunjenici su već tada uputili pismo Carigradu u kojem traže pomoć sultana Selima III.[traži se izvor od 11. 2015.]

Početkom 1803. godine sastalo se 12 knezova valjevske nahije, među kojima su se naročito isticali Aleksa Nenadović i Ilija Birčanin. Na ovom sastanku odlučeno ja da se za 8 meseci podigne ustanak. Neke starešine iz Šumadije su se takođe sastale i donele sličnu odluku. Krajem iste godine Aleksa Nenadović je uputio jedno pismo austrijskom komandantu u Zemunu majoru Mitezeru, u kojem je konstatovano da su Srbi posvađali dahije i da će najverovatnije doći do oružanog sukoba između njih.[traži se izvor od 11. 2015.]

Seča knezova[uredi]

Grob Ilije Birčanina, srpskog kneza posečenog tokom Seče knezova

Sasvim slučajno ovo pismo je palo u ruke dahijama, koji su tek tada uvideli kakve je situacija u Beogradskom pašaluku. Bojeći se i austrijske intervencije u mogućem ustanku, dahije su organizovale pogubljenja starešina, 4. februara 1804. godine, u kojoj je pobijena većina istaknutijih Srba trgovaca, knezova, sveštenika, naročito onih koji su se istakli u borbi protiv janjičara i u Kočinoj krajini.[traži se izvor od 11. 2015.]

Narodna epika je bila vrlo razvijena u doba Prvog srpskog ustanka i propratila je sve značajnije događaje iz ustaničkih borbi. Filip Višnjić u svojoj pesmi Početak bune protiv dahija.[traži se izvor od 11. 2015.]

beleži ovaj događaj stihovima:

Vikicitati „Poći ćemo iz našega grada

Kroz našije sedamn'est nahija,

Isjeć' ćemo sve Srpske knezove,

Sve knezove, Srpske poglavice,;

I kmetove, što su za potrebe,

I popove Srpske učitelje,

Samo ludu đecu ostaviti,

Ludu đecu od sedam godina,

Pak će ona prava biti raja,

I dobro će Turke poslužiti.”

Oni koje su Turci ubili tokom seče knezova su [2]:

Ujedno su i Mula Jusuf u gročanskoj nahiji, Kučuk Alija u Pomoravlju, a Mehmed-aga Fočić u zapadnoj Srbiji vršili pokolje. Pobijeno je više od stotinu viđenijih Srba.[traži se izvor od 11. 2015.]

Stradanje i progon Srba
U Osmanskom carstvu
Seča knezova
U Austrougarskoj
Logori
Doboj
U Nezavisnoj Državi Hrvatskoj
Ustaše · Katolička crkva i ustaše
Logori
Vila Luburić · Danica · Livno
Donja Gradina · Đakovo
Gospić · Jadovno · Jasenovac
Jastrebarsko · Kerestinec · Kruščica
Lepoglava · Lobor · Pag
Sajmište · Stara Gradiška
Stupačinovo · Tenja · Caprag
Ustaše
Ante Pavelić · Mile Budak
Miroslav Filipović · Petar Brzica
Oružje za masovno ubijanje:
Srbosjek · Srbomlat
Mađarska okupacija Bačke i Baranje
Racija u južnoj Bačkoj
Ratovi tokom raspada Jugoslavije
Hrvatska
Zapadna Slavonija · Koranski most
Karlovac · Gospić · Zagreb
Paulin Dvor · Cerna · Medački džep
Bljesak · Oluja · Varivode
Bosna i Hercegovina
Baščaršija · Sijekovac · Bradina
Čemerno · Banjaluka · Bjelovac
Silos · Čelebići · Kravica
Kosovo i Metohija
Peć · Lipljan · Radonjićko jezero
Lapušnik · Staro Gracko · Gnjilane
Orahovac · Trgovina organima · Podujevo
Goraždevac · Martovski pogrom

Oni koji su Dahije hteli ubiti tokom seče knezova ali su se na vreme sklonili od potere [2], su:

Posledice[uredi]

Ovaj čin nije smirio Srbe, već ih je samo još više razljutio. Na Saboru u Orašcu 14. februara 1804. donesena je odluka da se podigne buna na dahije. Za vođu bune je izabran Đorđe Petrović - Karađorđe.[traži se izvor od 11. 2015.]

Dahije je u noći između 5. i 6. avgusta na ostrvu Ada Kale na Dunavu pogubio Milenko Stojković.[traži se izvor od 11. 2015.]

Pogubljenje knezova Alekse i Ilije dokumentovao je prota Mateja Nenadović u čuvenim Memoarima ("odvedeni su oko 80 fati niže ćuprije na poljicu do Kolubare"), a opevao slepi guslar Filip Višnjić u pesmi Početak bune protiv dahija.[traži se izvor od 11. 2015.]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 Ćirković (2004). str. 182.
  2. 2,0 2,1 Spisak urađen prema tekstu Vuka Karadžića Prva godina Srpskoga vojevanja na daije u Danici za 1828, članku Topola: Seča knezova i pesmi Filipa Višnjića Početak bune protiv dahija. Spisak treba dopunjavati kako se kad dođe do podataka.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]