Ustav

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Ustav je najviši opšti pravni akt u sistemu opštih pravnih akata jedne države,[1] koji uređuje najbitnije odnose u državi, a pre svega samu državnu organizaciju i ovlašćenja državnih organa, kao i slobode i prava građana. Naziva se još i osnovni zakon.[1]

Ustav, po pravilu, uređuje tri sfere (oblasti) :

Ustav se deli prema obliku u kome se donosi na pisane i nepisane (običajni).[3]

Prema načinu donošenja i menjanja, Ustav se deli na čvrste (rigidne) i meke (fleksibilne).

Prema donosiocu, Ustav može biti oktroisani (podareni), ustavni paktovi ili ustavi koji su rezultat narodne suverenosti.[3]

Ideja i forma[uredi]

Ideja ustava potiče po nekim shvatanjima još iz antike, ali je intenzivirana sa teoretičarima društvenog ugovora i u toku borbe za ograničenje državne vlasti. Prvi ustav u modernom smislu je Ustav SAD 1787. godine, koji je i danas na snazi. Danas praktično sve zemlje na svetu, sa izuzetkom Velike Britanije imaju pisane ustave.

Sadržina ustava (materia constitutionis) obuhvata uređenje najviših političkih institucija u zemlji, osnovna načela političkog režima i individualna i kolektivna prava i slobode građana kojima se ograničava državna vlast.

Vlast koja donosi i menja ustav naziva se ustavotvorna, a obično je njen nosilac parlament uz poseban postupak i mogućnost konačne odluke na referendumu.[3]

Istorija[uredi]

Naslovna strana Sretenjskog ustava (1835), prvog ustava u Srbiji. Zanimljivo je da se Srbija ubraja među prve zemlje koje su donele Ustav, te se time u ono vreme ubrajala u pravno i politički najuređenije države.

Zemlje koje su prvi put donele ustave jesu

  1. SAD 1787,
  2. Francuska 1791,
  3. Švajcarska 1798,
  4. Haiti 1805,
  5. Švedska 1809,
  6. Venecuela 1811,
  7. Španija i Meksiko 1812,
  8. Norveška 1814,
  9. Holandija 1815,
  10. Grčka 1822,
  11. Salvador 1824,
  12. Gvatemala i Kostarika 1825,
  13. Portugal 1826,
  14. Belgija 1831,
  15. Srbija 1835,

a od afričkih zemalja samo Liberija 1847.

Princip ustavnosti i zakonitosti[uredi]

Ustavnost[uredi]

Ustavnost u širem smislu ustavnosti podrazumeva da u jednoj državi postoje osnovna društvena pravna pravila utvrđena ustavom kao najvišim pravnim aktom te države, koja obezbeđuje da se državna vlast organizuje i sprovodi objektivno, na osnovu tih pravila. Niko ne može imati više vlasti ili ovlašćenja nego što to predviđaju pravna pravila koja su utvrđena ustavom.

Ustavnost u užem smislu znači saglasnost svih propisa (zakona, uredbi, odluka i drugo).[4]

Zakonitost[uredi]

Zakonitost u širem smislu podrazumeva postupanje svih na osnovu i u okviru zakona (princip legaliteta).

Zakonitost u užem smislu Zakonitost podrazumeva da svi pravni akti niži od zakona kao što su uredbe, odluke, pravilnici, naredbe, rešenja i drugi moraju biti u skladu sa zakonom.[4]

Zaštita ustavnosti i zakonitosti[uredi]

Mehanizmi zaštite ustavnosti i zakonitosti u svakoj državi utvrđeni su ustavom. Njih čine sudovi i drugi organi pravosuđa, ali ustanovljava i posebne organe (kao što su ustavni sud i slično). Ovi organi otklanjaju neustavne, odnosno nezakonite pravne akte ukidanjem, odnosno poništenjem.

Bez zaštite ustavnosti, odnosno zakonitosti nema pravne države, odnosno vladavine prava.

Ustavni sud[uredi]

Zgrada Ustavnog suda u Austriji, najstarijeg ustavnog suda na svetu.
Za više informacija pogledajte: Ustavni sud

Ustavni sud u pravnom sistemu jedne države nije u sistemu pravosuđa (kao redovni sud), već je poseban državni organ koji ima ustavom utvrđene funkcije i nadležnosti. Ovaj oragan funkcioniše po posebnom postupku utvrđenim ustavom i zakonom. Akt koje donosi ustavni sud jeste rešenje (npr poništenju odluke lokalne samouprave).

Ustav Srbije[uredi]

Važeći Ustav Republike Srbije donet je 2006. godine.[5][6]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 Značenje ustava i njegova sadržina, ustaviprava.blogspot.rs, 13. septembar 2012. Pristupljeno 9. avgusta 2016.
  2. Pojam, vrste i istorijat ustava, www.pozarevackagimnazija.edu.rs. Pristupljeno 9. avgusta 2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 Osnovni pojmovi i principi u okviru ustavnog sistema i ljudskih prava - priručnik za polaganje stručnog ispita, Miraš Radović, Podgorica, 2008. Pristupljeno 9. avgusta 2016.
  4. 4,0 4,1 Principi ustavnosti i zakonitosti, www.pozarevackagimnazija.edu.rs. Pristupljeno 9. avgusta 2016.
  5. Ustav Republike Srbije
  6. Ustav Republike Srbije, www.ustavni.sud.rs. Pristupljeno 9. avgusta 2016.

Spoljašnje veze[uredi]