Ustav

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga

Ustav je najviši opšti pravni akt u sistemu opštih pravnih akata jedne države, koji uređuje najbitnije odnose u državi, a pre svega samu državnu organizaciju i ovlašćenja državnih organa, kao i slobode i prava građana. Naziva se još i osnovni zakon.

Ustav, po pravilu, uređuje tri sfere (oblasti) :

Ustav se deli prema obliku u kome se donosi na:

  • pisane
  • nepisane (običajni).

Prema načinu donošenja i menjanja, na:

  • čvrste (rigidne),
  • meke (fleksibilne).

Prema donosiocu:

  • oktroisani (podareni)
  • ustavni paktovi
  • ustavi koji su rezultat narodne suverenosti

Ideja i forma[uredi]

Ideja ustava potiče po nekim shvatanjima još iz antike, ali je intenzivirana sa teoretičarima društvenog ugovora i u toku borbe za ograničenje državne vlasti. Prvi ustav u modernom smislu je Ustav SAD 1787. godine, koji je i danas na snazi. Danas praktično sve zemlje na svetu, sa izuzetkom Velike Britanije imaju pisane ustave.

Sadržina ustava (materia constitutionis) obuhvata uređenje najviših političkih institucija u zemlji, osnovna načela političkog režima i individualna i kolektivna prava i slobode građana kojima se ograničava državna vlast.

Vlast koja donosi i menja ustav naziva se ustavotvorna, a obično je njen nosilac parlament uz poseban postupak i mogućnost konačne odluke na referendumu.

Istorija[uredi]

Zemlje koje su prvi put donele ustave jesu

  1. SAD 1787,
  2. Francuska 1791,
  3. Švajcarska 1798,
  4. Haiti 1805,
  5. Švedska 1809,
  6. Venecuela 1811,
  7. Španija i Meksiko 1812,
  8. Norveška 1814,
  9. Holandija 1815,
  10. Grčka 1822,
  11. Salvador 1824,
  12. Gvatemala i Kostarika 1825,
  13. Portugal 1826,
  14. Belgija 1831,
  15. Srbija 1835,

a od afričkih zemalja samo Liberija 1847.

Princip ustavnosti i zakonitosti[uredi]

Ustavnost[uredi]

Ustavnost u širem smislu ustavnosti podrazumeva da u jednoj državi postoje osnovna društvena pravna pravila utvrđena ustavom kao najvišim pravnim aktom te države, koja obezbeđuje da se državna vlast organizuje i sprovodi objektivno, na osnovu tih pravila. Niko ne može imati više vlasti ili ovlašćenja nego što to predviđaju pravna pravila koja su utvrđena ustavom.

Ustavnost u užem smislu znači saglasnost svih propisa (zakona, uredbi, odluka i drugo).

Zakonitost[uredi]

Zakonitost u širem smislu podrazumeva postupanje svih na osnovu i u okviru zakona (princip legaliteta).

Zakonitost u užem smislu Zakonitost podrazumeva da svi pravni akti niži od zakona kao što su uredbe, odluke, pravilnici, naredbe, rešenja i drugi moraju biti u skladu sa zakonom

Zaštita ustavnosti i zakonitosti[uredi]

Mehanizmi zaštite ustavnosti i zakonitosti u svakoj državi utvrđeni su ustavom. Njih čine sudovi i drugi organi pravosuđa, ali ustanovljava i posebne organe (kao što su ustavni sud i slično). Ovi organi otklanjaju neustavne, odnosno nezakonite pravne akte ukidanjem, odnosno poništenjem.

  • Bez zaštite ustavnosti, odnosno zakonitosti nema pravne države, odnosno vladavine prava.

Ustavni sud[uredi]

Ustavni sud u pravnom sistemu jedne države nije u sistemu pravosuđa (kao redovni sud), već je poseban državni organ koji ima ustavom utvrđene funkcije i nadležnosti. Ovaj oragan funkcioniše po posebnom postupku utvrđenim ustavom i zakonom. Akt koje donosi ustavni sud jeste rešenje (npr poništenju odluke lokalne samouprave).

Ustav Srbije[uredi]

Važeći Ustav Republike Srbije donet je 2006. godine.


Sa drugih Vikimedijinih projekata :