Novi Bečej

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Novi Bečej
Novi Bečej Orthodox church.jpg
Pravoslavna crkva u Novom Bečeju
Administrativni podaci
Država  Srbija
Autonomna pokrajina  Vojvodina
Upravni okrug Srednjobanatski
Opština Novi Bečej
Stanovništvo
Stanovništvo
 — (2011) Pad 13133
 — gustina 50/km2
Položaj
Koordinate 45°35′33″ SGŠ; 20°08′05″ IGD / 45.5925° SGŠ; 20.134666° IGD / 45.5925; 20.134666Koordinate: 45°35′33″ SGŠ; 20°08′05″ IGD / 45.5925° SGŠ; 20.134666° IGD / 45.5925; 20.134666
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadmorska visina 80 m
Površina 286,5 km2
Novi Bečej na mapi Srbije
Novi Bečej
Novi Bečej
Novi Bečej na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj 23272
Pozivni broj 023
Registarska oznaka ZR
Rimokatolička crkva i stara osnovna škola posle obnove 2011.

Novi Bečej je gradsko naselje u Srbiji u opštini Novi Bečej u Srednjobanatskom okrugu. Prema popisu iz 2011. bilo je 13133 stanovnika.

Naziv[uredi]

Naziv mesta verovatno potiče od imena veleposedničke porodice „Bečei“, koja je ovde imala posede. Prvi istorijski izvori koji pominju lokalitet s ovim imenom 11. vek odnose se na pristanište, verovatno skelu, koja je ovde postojala kontinuirano sve do kraja 20. veka. Moguće je da ime ovog mesta potiče i od naziva „Beč“, što znači „zemljoposed“, ili da znači „utvrđenje na vodi“ (Hasan Rebac). Ime Novi Bečej, nosi zbog toga što je stanovništvo Bečeja pred turskom najezdom izbeglo u Bačku, gde je na zapadnoj obali Tise osnovalo naselje istog imena. Po oslobođenju Banata, nešto potomaka izbeglica iz Banata se vratilo i sa kolonistima obnovilo Bečej, davši munaziv „Novi Bečej“, za razliku od „Starog“, onog u Bačkoj.

Od 1946. godine je Novi Bečej nosio naziv „Vološinovo“, po maršalu SSSR koji je poginuo pri oslobađanju Novog Bečeja, a od 1952. se opet zove Novi Bečej.

Novi Bečej je poznat po još nekim nazivima na drugim jezicima: mađ. Törökbecse, nem. Neu Betsche.

Istorija[uredi]

Ovde postoji neolitsko arheološko nalazište „Borđoš“ sa pronađenim ostacima potiske i starčevačke kulture.[1][2]

Bečejski grad je bio romejsko utvrđenje iz doba kasne antike. U njegovoj blizini, na mestu slovenskog sela Rača (mađ. „Arač"), podignuta je u 9. veku bazilika, koja je dugo potom bila benediktinska opatija. Predanje vezuje ovu crkvu za misiju Sv. Metodija.

Prvi sigurni pomen Novog Bečeja je iz 1332—1337. godine. Mađarska istoriografija smatra da je bio u posedu porodice Bečei, koja potiče još iz doba Arpadovića. Pre toga se verovatno Bečej (Vila Večei) pominje u jednoj darovnici 1238. kralja Bele IV, gde se potvrđuje da je u mesto posedu Stolnobeogradskog manastira vitezova reda hospitalaca, mada nije sigurno radi li se o ovom mestu. Kralj Žigmund Luksemburški ga je darovao najpre vlastelinskoj porodici Lošonci, a zatim srpskom despotu Stefanu Lazareviću. Posle despota Stefana, grad Bečej je bio u vlasništvu despota Đurđa Brankovića.

U 15. veku se u Arači održavaju skupštine torontalske županije, a bečejski grad naizmenično menja gospodare. U prvoj polovini 15. veka Novi Bečej je bio u posedu srpskih despota. Krajem 15. veka od Turaka ga je uspešno branio despot Vuk Branković (Zmaj Ognjeni Vuk). Posle izumiranja Brankovića i smrti kralja Matije Korvina, Bečej je bio u posetu porodice Gereb od Vingarta, a 1514. su ga zauzeli ustanici Đorđa Dože. Posle gušenja ustanka, grad Bečej je držao Stefan Verbeci, vojvoda Jovana Zapolje, ali ga je sebi 1531. preoteo srpski vojvoda Stefan Balentić.

Zna se da je oko grada s podgrađem bilo nekoliko naseljenih mesta: Berek, Borđoš, Matej, Sent Kiralj, Šimuđ, Vran, Arača i Kovince. Posle oslobođenja od Turaka se Novi Bečej (mađ. Turski Bečej) i razvijao se kao spahiluk, odvojen od naselja Vranjevo na severu. Posle 1946. su ova naselja spojena pod imenom Novi Bečej.

Godine 1551. Mehmed paša Sokolović je zauzeo grad Bečej. Grad su zauzeli 1594. banatski Srbi, koji su se digli na ustanak u celom Banatu i koju je ugušio Koča Sinan-paša. Ni u vreme Turaka Bečej nije opusteo, opisao ga je turski putopisac Evlija Čelebija, koji je u njemu i boravio. 1717. godine imao je 20 popisanih srpskih domova i pripadao je bečkerečkom okrugu.

Godine 1666. na mestu današnjeg stadiona za fudbal nalazilo se mesto za spaljivanje žena koje su bile okrivljene za bavljenje mračnim poslovima, odnosno, veštičarenjem. To su najčešće bile udovice. Skupljale su biljke u ukletoj šumi koja se nalazilana obali Tise i rastezala do granice sa Mađarskom (još o ukletoj šumi na stranni za prirodu). Deca, za čije su nestanke bile okrivljivane "veštice" i spaljivane za to,tela su nalažena u ukletoj šumi. Obično su bila bez odeće, beѕ tri prsta sa leve ruke i bez jednog oka i sa pentagramom, nacrtanim krvlju na stomaku. Godine 1669 Tiranija spaljivanja veštica je prekinuta zahvaljujući Knezu Branku. Na mestu gde su spaljivane veštice, pošali su da posade biljke i počnu sa poljoprivredom, ali nista nije moglo da nikne, i ubrzo je napušteno.

Godine 1699. je sklopile su Austrija i Turska Karlovački mir, prema kojem je izvršeno rušenje tvrđave Bečej 1701. godine. Srbi su se u Novi Bečej uglavnom doselili iz Starog Bečeja i Potisja, a u obližnje selo Vranjevo su se doselili iz Potisja i Pomorišja 1752. Novi Bečej je 1781. godine kupila od Bečke Dvorske komore porodica Sisanji.

Srpska crkva podignuta je 1742. U drugoj polovini 18. veka u Novom Bečeju je počelo naseljavanje Mađara. 1848. godine bile su krvave borbe, a 1886. izgorela je trećina Novog Bečeja.

Bečej je posle 1883. prugom povezan sa ostatkom železničke mreže kraljevine Ugarske i od tada se naročito razvija, postavši regionalni centar trgovine žitom u Južnoj Ugarskoj. Početkom 20. veka su, radi lakše rečne plovidbe, sasvim uništeni ostaci Bečejske tvrđave.

Od 1919. godine, Novi Bečej ulazi u sastav jugoslovenske države.

Demografija[uredi]

Spomenik palim borcima u Narodnooslobodilačkoj borbi, na keju u Novom Bečeju (juli 2016).

U naselju Novi Bečej živi 11534 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,9 godina (37,9 kod muškaraca i 41,7 kod žena). U naselju ima 5127 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,75.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

Demografija[3]
Godina Stanovnika
1948. 15.644
1953. 16.303
1961. 16.378
1971. 16.075
1981. 16.091
1991. 15.404 15.188
2002. 14.452 14.782
2011. 13.133
Etnički sastav prema popisu iz 2011.[4]
Srbi
  
7.738 58,92 %
Mađari
  
3.210 24,44 %
Romi
  
609 4,63 %
Jugosloveni
  
54 0,41 %
Rumuni
  
51 0,39 %
Albanci
  
50 0,38 %
Hrvati
  
41 0,31 %
Makedonci
  
26 0,19 %
Crnogorci
  
21 0,16 %
Nemci
  
10 0,07 %
Muslimani
  
7 0,05 %
Slovaci
  
5 0,03 %
Bugari
  
3 0,02 %
Rusini
  
3 0,02 %
Rusi
  
3 0,02 %
Slovenci
  
3 0,02 %
Ukrajinci
  
2 0,01 %
Bošnjaci
  
1 0,01 %
ostali
  
19 0,14 %
Regionalna pripadnost
  
196 1,49 %
neizjašnjeni
  
562 4,28 %
nepoznato
  
517 3,93 %
ukupno: 13.133


Sport[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Iskopana kašika stara 7.000 godina („Večernje novosti“, 6. oktobar 2015)
  2. Pored Tise arheološko blago („Politika”, 24. septembar 2016)
  3. „Knjiga 9”. Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. maj 2004. ISBN 86-84433-14-9. 
  4. Etnička struktura nakon popisa 2011.
  5. „Knjiga 2”. Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-01-7. 

Spoljašnje veze[uredi]