Brda (oblast)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Stara Crna Gora (sa Brdima) na karti iz 1862. godine
Srpski pravoslavni Manastir Morača iz 13. vijeka

Brda (ili Sedmoro brda) je naziv za istorijsku oblast u današnjoj Crnoj Gori. Prema plemenskoj podjeli, ova oblast obuhvata sedam srpskih plemena,[1][2][3][4] u koje spadaju: Bjelopavlići, Piperi, Kuči, Vasojevići, Moračani, Rovčani i Bratonožići. Regionalna posebnost Brda, u odnosu na susjednu Staru Crnu Goru,[5] ogledala se u zvaničnoj upotrebi dvojnog državnog naziva, koji je od kraja 18. vijeka pa sve do sredine 19. vijeka glasio: Crna Gora i Brda. Regionalne tradicije i osobenosti Brda očuvane su do savremenog doba.[6]

Brda, geografija[uredi]

Brda danas geografski zahvataju cijeli centralnoistočni, istočni i sjeveroistočni dio prostora Brda i površi u visokoplaninskoj Crnoj Gori.

Granice Brda[uredi]

Preciznije ovo prostranstvo je ograničeno na jugu pribrežjima planinskih obronaka u samoj sjevernom dijelu zetske ravnice gdje leži grad Podgorica, preko bjelopavlićke ravnice na jugozapadu i ka zapadu, koju skoro cijelu i zahvata, do Ostroga na krajnjem Zapadu, odatle ide istočno od Nikšićke Župe, i Krnova i izlazi preko Lole i Kape Moračke, pod kojom izvire Morača, na Lipovo na sjeverozapadu pod Sinjajevinom čiji istočni dio i obuhvata, presijeca dolinu Tare na sjeveru i preko Biogradske gore i Bjelasice presjeca i rijeku Lim ka sjeveroistoku i preko Hajle do izviše same Metohije na istoku, i jednim dijelom prati granicu sa Srbijom ka jugu odakle se izviše Plava savija ka jugozapadu i presijeca smo Plavsko jezero držeći se južnog podgorja Visitora izlazi na albansku granicu odakle je prati ka jugu gdje ona presijeca rijeku Cijevnu pa onda ide njom do Dinoše opet ka jugozapadu zaobilazeći Ćemovsko polje do rijeke Ribnice gdje se u sjevernim predgrađima zatvara ovaj krug.

Teritorijalni obuhvat i površina Brda[uredi]

Ovim granicama Brda je obuhvaćeno oko 5% nikšićke , 20% mojkovačke, trećina teritorije plavske opštine, oko 60% teritorije Glavnog grada, preko 80% danilovgradske opštine i u potpunosti sva beranska, kolašinska i andrijevička opština.

U geografskom smislu ova oblast je prostorno-površinski skoro tri puta veća od područja Stare Crne Gore i zahvata teritoriju blizu 3500 km².

Naseljenost Brda[uredi]

Po procjeni na cjelokupnom ovom području danas živi nešto manje od 100.000 stanovnika što čini da je ono naseljeno nešto ispod crnogorskog prosjeka od 42 st/km², a kreće se takođe po procjeni, malo preko 30 st/km². Takav rezyltat je zahvaljujući obuhvatu u velikom opsegu visokoplaninskih pasivnih područja. Prosjek u ovon slučaju vade, sa učešćem preko trećine, sjeverna prigradska naselja Podgorice Podgorica.

Značajna naseljena mjesta Brda[uredi]

Na teritoriji Brda leži sjeverni dio grada Podgorice sa naseljima Masline, Zlatica, Zagorič i Rogami, Spuž kao naselje gradskog tipa, gradovi Danilovgrad, Kolašin, Berane, Andrijevica ali i Bioče, Murina i Mateševo kao značajna raskršće i mjesni centri.

Brda, teritorijalno-politički i istorijski osvrt[uredi]

Porijeklo naziva Brda[uredi]

Naziv „Brda“ je ušao u upotrebu od XVII vijeka, a do tada su se upotrebljavala druga imena. U X - XI vijeku, jugoistočni dio oblasti Brda potpadao je pod dio Gorske župe. Nakon pada oblasti pod Osmansku vlast, prostor Brda se (iz centra uprave u Skadru) najprije smatra dijelom oblasti „Skenderija“. U nekim izvorima, krajem XVI vijeka, prostor Brda se naziva „dukađinska zemlja“, a krajem XVII vijeka (1692) u mletačkim izvorima: „Brda Donje Albanije“ ili „Brda Albanije“ (ital. Monti de Albania). U imenu „Brda“ Stojan Novaković vidio izmijenjeno i zaboravljeno ime stare srpske oblasti sa župama, nazivane u Barskom rodoslovu Podgorjem.

Pojava i objašnjenje termina Brda u imenu države[uredi]

Istorijski Brda, tačnije sedam brdskih plemena, su od ujedinjenja Pipera i Bjelopavlića, kao najjužnijih Brđana, sa Starom-podlovćenskom Crnom Gorom poslije bitki na Martinićima i Krusima 1796. g. dala i dio zajedničkog imena de facto nezavisne države Crne Gore i Brda. Ovim ujedinjenjem došlo je i do prvog suštinskog, na terenu činjeničkog, osamostaljenja i stvaranja osnova kakvog-takvog održanja ove države čiju baštinu uživa današnje Crna Gora. Ovim osamostaljivanjem od Osmanske carevine krenuo je prvi opipljivi proces istorijskog oslobođenja Srba od njihove vlasti i to sa juga njihove etničke teritorije, da bi kasnije, na istom talasu, bio nastavljen i sa sjevera Karađorđevim ustankom. Crna Gora i Brda se se ubrzo i proširena plemenskim teritorijama 1820. g. Rovčana i Moračana 1820. g. takođe Brđana ali dubljih u planinskoj oblasti ka sjeveru. Ovo ime država, iako međunarodno nepriznata, nosi sve do kraja Veljeg rata i Berlinskog kongresa 1878. g. kada joj zvaničnim međunarodnim proglašenjem ostaje samo njegov prvi dio- Crna Gora.

Zakonitost imena Brda i razlozi nestanka[uredi]

Upotreba dvojnog naziva (Crna Gora i Brda) korišćena je po Zakoniku i Stegi Petra Prvog Petrovića i Zakoniku knjaza Danila Prvog Petrovića, dok se je međunarodnim odnosima bio uobičajen naziv „Crna Gora“ zbog ruskog uticaja i njihovog pretvostavljanja činjenice da sa Starom Crnom Gorom imaju diplomatske odnose od vremena Petra Prvog Romanova tj. 1711. g. kad je i poslana prva diplomatska misije na Cetinje i ona je zvanično priznala kao nezavisnu državu. U Administrativno-teritorijalnom smislu naziv „Brda“ tj. Brdska nahija napušten je u Crnoj Gori 1866. Poslije značajnog proširenja same slobodne teritorije oslobođenjem još jednog velikog dijela Brđana odnosno Vasojevića ali i dijela okolnih plemenskih oblasti Hercegovine, tj. Župe nikšićke, dijela Drobnjaka i Uskoka po završenom njihovom ustanku i njime izazvanom drugim Omer pašinim napadom 1862. g.

Konačni nestanak teritorijalno-političkog imena Brda[uredi]

Knjaz Nikola je prestao u unutrašnjoj komunikaciji koristi dvojni naziv tek od 1869. godine. Od 1878. godine, ponovo je u administraciji uvedena jedinstvena Brdska nahija ali samo za teritoriju plemena Bjelopavlića i Pipera. Godine 1910. ova nahija je preimenovana u Brdsku oblast.

Morača sa Rovcima i Kolašinom[uredi]

Morača sa Rovcima i Kolašinom obuhvatala je starosjedilačka sveštenička bratstva u Donjoj Morači, koja se nisu udruživala u plemena, i doseljenike dobijene posle pada crpskog carstva, uglavnom u drugoj polovini XV vijeka, kada je i Bosna i Hercegovina izgubila samostalnost, a Zeta ostala jedino utočšite slobodnog crpstva. Ona su: Bjelopavlići, Piperi, Rovca, Gornja Morača, Vasojevići, Bratonožići i Kuči[7].

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ K. Király, Béla; Rothenberg, Gunther Erich Rothenberg (1982). War and Society in East Central Europe: East Central European Society and War in the Pre-Revolutonary Eighteenth Century. Brooklyn College Press. 
  2. ^ Đurđev, Branislav (1984). Postanak i razvitak brdskih, crnogorskih i hercegovačkih plemena (PDF). Podgorica (Titograd): Crnogorska akademija nauka i umjetnosti. str. 170—201. Pristupljeno 22. 01. 2018. 
  3. ^ Erdeljanović, Jovan (1907). Kuči, Bratonožići i Piperi. Beograd: Državna štamparija Kraljevine Srbije - Srpski entografski zbornik. 
  4. ^ Cvijić, Jovan (2009). Psihičke osobine Južnih Slovena. Antologija srpske književnosti. str. 44—54. 
  5. ^ Erdeljanović 1926.
  6. ^ Ljušić 2001.
  7. ^ Apolonovič Rovinski, Pavel (1998). Etnografija Crne Gore.  Tekst „http://www.worldcat.org/title/etnografija-crne-gore/oclc/606476694, Tom II.pp. 106–107” ignorisan (pomoć)

Literatura[uredi]