Balkansko ratno vazduhoplovstvo

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Partizani se obučavaju da održavaju spitfajere, pod nadzorom pripadnika RAF u Kani.

Balkansko ratno vazduhoplovstvo (engl. Balkan Air Force (BAF)) u čijoj su operativnoj i administrativnoj nadležnosti, između ostalih formacija, bile i Prva i Druga eskadrila NOVJ, formirano je 7. juna 1944. godine, sa trostrukim zadatkom:

  1. koordiniranje operacija sa britanskim kopnenim snagama na Balkanskom poluostrvu
  2. usklađivanje dejstava nad teritorijom Jugoslavije prema traženjima Vrhovnog štaba NOV i POJ
  3. vođenje operacija nad istočnim Sredozemljem.

Jedinice Balkanskog ratnog vazduhoplovstva bile su promenljivog sastava. Neposredno po formiranju Balkanske vazduhoplovne snage satojale su se iz deset skvadrona različitih nacionalnosti - u njima su služili vojnici i oficiri iz Jugoslavije, Italije, Grčke i Poljske. Balkansko vazduhoplovstvo je disciplinski bilo potčinjeno RAFVR (engl. Royal Air Force Voluntary Reserve). Za komandanta je imenovan vazduhoplovni vicemaršal (engl. air vice-marshal) Vilijam Eliot (engl. William Elliott). Krajem 1944. godine Balkansko ratno vazduhoplovstvo preraslo je u krupnu vazduhoplovnu snagu sa 21 lovačkim skvadronom, osam skvadrona srednjih i dva skvadrona teških bombardera u svom sastavu.[1]

U periodu od 7. juna 1944. do 7. maja 1945. godine, BAF je prevezao oko 1.200 tona raznog materijala, a RAF, od juna 1941. do kraja rata ukupno oko 16.600 tona. Nad Jugoslavijom RAF je izvršio ukupno 11.632 avio-poletanja, od čega 8.640 ratnih zadataka gađanja, raketiranja i bombardovanja.[2]

BAF je u septembru 1944. izveo sa jedinicama NOVJ zajedničku operaciju „Ratvik“ protiv neprijateljskih komunikacija na zapadnom Balkanu.

Balkansko ratno vazduhoplovstvo intenziviralo je dotadašnje logističke veze sa NOV i POJ na terenu. Značajno se povećala evakuacija ranjenika i bolesnika, kao i dopremanje ratnog materijala, hrane i odeće. Prvi ranjenici smešteni su u savezničke vojne bolnice u mestima Grumo i Taranto u Italiji, kao i na Malti. Vrhovni štab NOV i POJ je uspostavio Sanitetsku vojnu misiju NOVJ u Italiji. Već u avgustu 1944. u savezničkim vojnim bolnicama nalazilo se oko 7.000 ranjenika.

U savezničke vojne bolnice evakuisano je oko 15.600 ranjenika i bolesnika, i to:

  • iz Bosne i Hercegovine, sa aerodroma i letelišta: Medeno polje - 1.800; Kupreško polje - 29; Glamočko polje - 214; Blagajsko polje - 180; Gacko - 203; Tičevo - 500 i Osmaci - 1.100; ukupno - 4.100;
  • iz Hrvatske, sa letelišta: Vrgin Most i Gornje polje - 967; -Šalamunići - 100; Milaševac i Bučanj - 267; Krbavsko polje - 561. i Voćin - 1500; ili ukupno - oko 3.400;
  • iz Crne Gore: Donja Brezna - 1059; Berane - 1700; Njegovuđe - 390 i Nikšić - 90, ili ukupno - oko 3250;
  • iz Slovenije: Otok - 140; Stari Trg - 100; Nadlesko - 355; Krasinec - 2041, ukupno oko 2650;
  • Iz Srbije: Šuljam - 98; Morović - 27 i Karlovčić - 90 (odnosno iz Vojvodine - 215); Sokobanja - 70; Šljivovica - 298; Kosančić - 112; Miroševac - 240; Bojnik - 200 i iz Toplice - 100, ukupno iz Srbije - 1235 ranjenika i bolesnika.[2]

Tokom dejstava nad Jugoslavijom savezničko vazduhoplovstvo je u više mahova neplanski, nekoordinirano, a najčešće usled nepotpune identifikacije ciljeva i zemene objekata tuklo jugoslovenske jedinice, dejstvovalo po jugoslovenskim avionima i potapalo plovna sredstva Mornarice NOVJ. Tako je 20. oktobra 1944. godine pet britanskih spitfajera napalo iznad Dalmacije poštanski avion NOVJ u kome se nalazio komandant Osmog korpusa NOVJ Vlado Ćetković, koji je tom prilikom poginuo.

Jedinice NOV i POJ spasavale su oborene savezničke pilote na celoj teritoriji Jugoslavije. Sa područja Slovenije i Istre spašeno je 303 američka i 389 britanskih pilota i ostalih članova posada, [3] a samo do sredine 1944. u Italiju je evakuisano nešto više od 1000 savezničkih vazduhoplovaca, spasenih na teritoriji Hrvatske, Crne Gore i Bosne i Hercegovine, ili ukupno blizu 4.000 pilota i članova posada, u periodu 1943—1945. Volter. R. Roberts u knjizi „Tito, Mihailović i saveznici, 1941 - 1945“ (Tito, Mihailovic and the Allies 1941-1945) navodi podatak o 2.000 spasenih avijatičara.[4]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Leary 1995, str. 12.
  2. 2,0 2,1 Pejčić 1991.
  3. ^ Allied Airmen and Prisoners of War Rescued by the Slovene Partisans}-, u izdanju Istraživačkog instituta u Ljubljani
  4. ^ Walter R. Roberts: Tito, Mihailovic, and the Allies, 1941-1945, New Brunswick, N.J., Rutgers University Press, 1st Edition. edition (January 1, 1973)

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]